فصل نوین همکاریهای ایران و اروپا
محمدجواد ظریف*
سفر تاریخی جناب آقای دکتر روحانی، رئیس محترم جمهوری اسلامی ایران به ایتالیا و فرانسه، آغاز فصل نوینی از همکاریهای سودمند دو و چندجانبه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بعد از حدود یک دهه وقفه، محسوب میشود. ایتالیا و فرانسه بهعنوان ارکان اصلی و بنیانگذاران اتحادیه اروپایی و همچنین پل سنتی ارتباط میان غرب با خاورمیانه، اغلب روابط سازندهای با ایران داشتهاند؛ هرچند در مقاطعی این رابطه دچار نشیبوفراز و بحرانهای مقطعی شده است؛ ولی تمایل هر دو طرف برای رفع دشواریها و پشتسرگذاشتن این مشکلات، نشاندهنده پیوندهای عمیق متقابل دو طرف است. هرچند بحران غیر ضروری هستهای و فشارهای طرف ثالث باعث ایجاد وقفهای ناخواسته در روابط سنتی ایران و اروپا شد، استقبال گرم و دیدارها و توافقات بسیار خوبی که در این سفر انجام گرفت، نشاندهنده عزم جدی دو طرف برای اعاده مجدد و سریع روابط در تمامی زمینههای اقتصادی، همکاریهای انرژی، فناوری، سیاسی، فرهنگی و حتی امنیتی است. همچنین دیدار جناب آقای دکتر روحانی با پاپ فرانسیس، تأکید مجددی بر تعهد دوجانبه برای پیوستن به تلاشها برای ایجاد جهانی عاری از خشونت و افراطیگری (WAVE) محسوب میشود؛ ابتکاری که جناب آقای روحانی، آن را در سپتامبر 2013 در مجمع عمومی سازمان ملل به عنوان یکی از اولویتهای اصلی سیاست خارجی ایران پیشنهاد دادند و در همان سال با اجماع کشورهای عضو مجمع عمومی سازمان ملل این ابتکار به تصویب رسید و امیدی برای ایجاد یک کارزار جهانی دوراندیشانهتر برای مبارزه با تروریسم ایجاد کرد.در یک دیدگاه وسیعتر، ایران و اروپا از دوران باستان، همسایه تمدنی یکدیگر محسوب شدهاند. بعد از شروع اجرای توافق برجام برای خاتمهدادن به یک تنش جهانی غیرضروری و دوازدهساله، اینک زمان پرداختن به کارهای مهمتری است که در رأس آنها جستوجوی راهکارهایی است که به ایران و دیگر کشورهای تأثیرگذار کمک کند تا زمینههای گسترش همکاریها را در پرتوی منافع مشترک و مقابله با تهدیدات جمعی فراهم کنند. حوزههای متعددی وجود دارد که ایران و اروپا در آن منافع مشترکی دارند؛ علاوه بر روابط تاریخی و سنتی دوجانبه، نقاط مثبت دیگری مانند وجود اقتصادهای مکمل، زمینههای همکاریهای سودمند در حوزههای انرژی و فناوری، فرهنگهای کم و بیش نزدیک هند و اروپایی و همینطور ارتباطات فرهنگی دیرپای دوسویه میتواند افزایش و تداوم همکاریها را تضمین کند؛ به علاوه، هم در قالب سازوکارهای دستهجمعی و هم در چارچوب روابط دوجانبه میتوان مبارزه با تهدیدات مهمی مثل گسترش تروریسم، افراطیگری، خشونت، قاچاق مواد مخدر و نظایر آن را تعریف و پیگیری کرد. حلقه مفقودهای که در کنار همکاریهای اقتصادی و فناوری باید به آن توجه کافی شود، ضرورت افزایش همکاریهای دو طرف در مبارزه با خشونت و افراط و تلاش برای اعاده سریع صلح و ثبات در منطقه خاورمیانه است که توجه کافی نکردن به آن تهدیدی برای هر دوی ما محسوب میشود. ایران بهعنوان کشوری که در قلب خاورمیانه واقع است و اروپا بهعنوان همسایه بلافصل این منطقه، هر دو نگرانیهای بجا و مشروعی از ادامه جنگ و خونریزی و بحران آوارگان در خاورمیانه بهویژه در سه کشور سوریه، عراق و یمن دارند. ایران از مدتها قبل دو طرح چهارمادهای و بهروزشده برای حل بحرانهای فعلی در سوریه و یمن ارائه داده است که بخش بزرگی از آن در قطعنامه 2254 شورای امنیت نیز لحاظ شده است. نکات مشترک این طرحها شامل آتشبس فوری، کمکهای انساندوستانه برای غیر نظامیان، تسهیل گفتوگوهای گروههای داخل کشور و سرانجام هدایت آنها به سمت تشکیل یک دولت فراگیر گسترده وحدت ملی است که توان بازگرداندن صلح و ثبات را به منطقه دارد؛ بهویژه پس از برگزاری اجلاس وین 1 و 2 و نیویورک درباره سوریه و صدور قطعنامه 2254، روند و ضربآهنگ مناسبی برای رسیدن به یک راهحل سیاسی عادلانه در سوریه به وجود آمده است که کشورهای بزرگ اروپایی در این زمینه میتوانند نقش مؤثری برای تقویت و تداوم این روند ایفا کنند. امنیت نمیتواند به هزینه ناامنکردن دیگران به دست آید. در حقیقت هیچ ملتی نمیتواند به منافع خود دست پیدا کند، بدون اینکه منافع دیگران را نیز در نظر گیرد. هیچکس نمیتواند با القاعده و خویشاوندان فکریاش نظیر به اصطلاح دولت اسلامی - که نه دولت است و نه اسلامی- در عراق مبارزه کند؛ درحالیکه آنها را در یمن و سوریه به شکل مؤثری گسترش میدهد. در این راستا کشورهای اروپایی میتوانند در تشویق دیگر کشورهای خاورمیانه به قبول راهحلهای سیاسی برای این بحرانهای منطقهای نقش مثبتی ایفا کنند.سخن پایانی اینکه، جهان شامل ایران و اروپا نمیتواند بیشازاین از پرداختن به ریشههای ناآرامی در منطقه خاورمیانه طفره برود؛ درعینحال این فرصتی یگانه برای تعامل است که نباید هدر برود. صلح و ثبات نیاز اساسی منطقه خاورمیانه، اروپا و جهان است. در یک جهان بههمپیوسته و با وابستگی متقابل روزافزون، نیاز به همکاری واقعی در مبارزه با خشونت و افراط، یک انتخاب نیست؛ بلکه یک ضرورت انکارناپذیر است. * اين يادداشت بهطور همزمان در روزنامههاي لارپوبلیکا و ال پاییس چاپ شد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.