انجمنهای فیلم دانشگاهی؛ پاتوق انقلابیهای 57
هما نصرتی: روزهای بهمن 57 برای بسیاری با خاطرههای سینمایی فیلمهایی گره خورده که پیش یا پس از انقلاب اسلامی، اکران شدند و گروههای مختلف را با حوادث آنروزها همراه کردند. از «فرهاد توحیدی»، رئیس هیأتمدیره خانه سینما، پرسیدهایم که آیا سینما در آنروزها توانسته بود خود را با نبض انقلاب همراه کند؟
اولین فیلمی که بعد از انقلاب در سینما دیدید چه بود؟ الان 37 سال از آنروزها گذشته و شاید بهطوردقیق به خاطر نداشته باشم اما بعد از انقلاب، اکران فیلمهایی آغاز شده بود که تا پیش از آن به دلیل سیاسیبودن یا محتوای اجتماعیشان، امکان نمایش نداشتند و احتمالا باید یکی از همینها بوده باشد. بااینهمه یکی از اولین فیلمهایی که بعد از انقلاب در سینما «شهرفرنگ» دیدم، «نبرد الجزیره» بود، اثر ژیلو پنته و بعد هم «گورکی» را در سینما بلوار دیدم. میتوانم بپرسم که آخرین فیلمی که پیش از انقلاب دیدید چه بود؟ احتمالا «سفر سنگ» بود؛ اینطور که به خاطر دارم. اگر میخواهید بر این اساس، نتیجه بگیرید که پیش از انقلاب، از سینما بوی انقلاب میآمد، من نظر دیگری دارم؛ فکر میکنم بهموازات مبارزات و راهپیماییهای مردمی، مفاهیم هم در سینما آرامآرام در حال تغییر بود و حتی فیلمها بهسوی مسائل سیاسی رفته بودند تا اینکه حادثه سینما رکس اتفاق افتاد. از آنطرف، فارغ از جریان اکران که جریان رسمی سینمای ایران بود، انجمنهای فیلم در دانشگاهها یکی از محافل مهم و تأثیرگذار سینمایی در انقلاب اسلامی بود. ما در انجمن فیلم دانشکده هنرهای دراماتیک، فیلمهایی را اکران میکردیم که خلاف جریان اکران روز بود. این فیلمها، بیشتر راوی قیامهای ضداستعماری بودند یا وامدار جریانهای اندیشگی در سینما یا از کارگردانهایی که امکان اکران فیلمهایشان در کشور فراهم نبود. از این فیلمها، «گاوباز» را به خاطر دارم و مجموعهای از آثار کارگردانانی چون برگمان و بونوئل. فضای سیاسی آن زمان، در جریان این موضوع بود و احیانا برخوردی هم با این انجمنهای فیلم داشت؟ طبیعی است که در آن دوره سینما پابهپای انقلاب و جریانات سیاسی آن زمان پیش میآمد و حتی اگر شما حوادث پیش از نماز عید فطر سال 56 را بررسی کنید، میبینید، همانطور که در حوزه سیاست، هستههای سیاسی با مشیهای مختلف در حال شکلگیری بودند، محافل سینمایی هم آرامآرام شکل گرفتند که گاه حتی مورد فشار و آزار و اذیت واقع میشدند. آن فضای پرجنبوجوش، حالا در 38سالگی انقلاب که مقارن با بزرگترین جشن سینمای ایران است، چطور روبهرو میشود؟ میدانید، به گمان من، انقلاب ما یک انقلاب فرهنگی بود، اما این نگرانی همیشه احساس میشود که فضای حوزه فرهنگ تحتتأثیر جریانات خاص قرار گرفت و قدمقدم به سمت جداسازیها رفت که امروز اثر این نوع نگاه را بیشتر احساس میکنید. سینما، هنر و بهطورکلی مقولاتی چون فرهنگ و هنر، موضوعاتی نیستند که بشود با نگاه ایدئولوژیک با آنها مواجه شد و دیدیم که حتی در آنروزهای اول، فیلمسازانی که مدام نقدهای تندوتیز مطرح میکردند و علیه این و آن حرف میزدند، امروز همانها، مخالف شدهاند. این تعارضات شدید، میتوانست حلوفصل شود و به شکلی رادیکال در حوزه فرهنگ بروز نکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.