موتور گازی یا بنز؟
محمد زارعی : مدتهاست که بحث پیرامون رشد و پیشرفت ساختاری در فوتبال ذهن بزرگان و نخبههای این حوزه از ورزش را به خود مشغول کرده و همانطور که از گفتوگوهای متقابل این اساتید برمیآید، گویی هنوز راه به جایی نبرده و نتوانستهاند بر سر یک ساختار اساسی برای آن به اجماع رسیده و طبق یک اصول مشخص، کنش و واکنشهایشان را پیش برند. عدهای در این حوزه اعتقاد راسخی به مربیان خارجی داشته و از سوی جناح مخالف که مربیان داخلی بادانش را برای این امر کارساز میدانند، متهم به اجنبیپرستی و یا خارجیباوری میشوند. آنها نیز تکیه بر مربیان داخلی را امری بیهوده قلمداد میکنند؛ اما اگر به تجربههای دیگر کشورها در حوزه رشد و توسعه ورزشی و حتی دیگر حوزهها نگاه کنیم متوجه درستی نظریهای میشویم که یکی از مورخان و اساتید حوزه علوم سیاسی آن را بیان کرده که میتوان آن را برای توسعه حوزه ورزش، بهویژه فوتبال که درحالحاضر یک غول صنعتی و یک تجارت تمامعیار محسوب میشود، به کار گرفت. به نظر ایشان، شرط نخست تجدد واقعی، یافتن ذهن و زبان نقادانهای است که هم برخاسته از تجربه تاریخی ایران باشد و هم جدیدترین دستاوردهای نظری جهان غرب را پشتوانه داشته باشد و نیز، از قید تقلید صرف از غرب فارغ باشد. این نشان از یک تفکر مناسب برای رشد ساختار ورزش فوتبال در کشور دارد، نه تقلید صرف و تکیه صددرصدی به مربیان خارجی و نه برداشت متعصبانه و منفعلانه از سنتهای داخلی. خب، دراینمیان عدهای در مقام مقایسه برآمده و مربیان داخلی را به موتور گازی و خارجی را به بنز تشبیه میکنند. نباید رشد و توسعه در فوتبال یا حتی در هر ساختار دیگری را با بیبتگی و تقلید و شبیهشدن به فرهنگ بیگانه یکی دانست. تجدد و خودشناسی ملازم یکدیگرند. اینکه میگوییم یافتن ذهن و زبان ایرانی و استفاده از تجربه تاریخی به این معناست که فرایند ناکامیهایمان را بررسی کرده و ذهنی را که در این چارچوب رشد کرده و با آن آشناست را برای بهبود فضا بهواسطه تجربیات درخشان مربیان غربی به کار گیریم. اینکه گمان بریم با یک مربی خارجی درجهیک که کارنامه درخشانی داشته، میتوانیم ساختمان ورزشی عقلانی و توسعهیافتهای داشته باشیم، گره بر باد زدن است؛ زیرا فقط به نتیجهگرایی دلبستهایم. همانقدر که دلبستگی تام به سیستم و گفتمان سنتی در این حوزه غلط است، روآوردن همهجانبه به یک دانش غربی بدون درنظرگرفتن تجربیات و سنتهای داخلی نیز اشتباه است. سیدفخرالدین شادمان، از نوادر تاریخ فرهنگ کشورمان، پیرامون تجدد میگفت برخی از ما مفتون فرنگ شدهایم و ریشههای فرهنگی خویش را واگذاشتهایم. وی که دکترای حقوق از دانشگاه پاریس و دکترای علوم سیاسی از دانشگاه لندن داشت، معتقد بود، تجدد با بیبتگی عجین نیست. تجدد واقعی را با خودشناسی اصیل همراه میدانست و بیان میکرد که در فرنگ تجدد و غرور ملی همزاد یکدیگر بودند. در ایران انگار آغاز تجدد با نوعی خودکمبینی فرهنگی همراه شده است. گفتهها و تجربیات این استاد و نخبه ایرانی را میتوانیم برای رشد هر نوع ساختار و ساختمان اساسی، از هر نوع که باشد، به کار گیریم. نباید گمان کنیم که اگر کسی از مربیان داخلی معتقد است باید بر دانش خویش تکیه کنیم و در کنار آن از تجربیات علمی و زیستی خارجیها هم بهره ببریم، به او برچسب موتورگازیبودن و یا بیدانشی بزنیم؛ نه این بیدانش است و نه مربیان فهیم خارجی که با برنامههای کلان کارسازانه به ایران میآیند، بیعیب. در گام اول این راه توسعه فضای نقد و اندیشه نقادانه کارساز خواهد بود. قدرت و مقامی که همهکاره و شخص اول یک نیمکت است را اگر نقد نکنیم، بدونشک، هم او را در اشتباهش باقی گذاشتهایم و هم خود را فریب دادهایم. شاید یکی از دیگری بهلحاظ فنی و علمی بالاتر و برتر و بهتر باشد؛ اما حق نقادی و گفتمان برای همه به یک اندازه باید شکل بگیرد. ملاک برتری در این حوزه تنها ملاک فنیبودن باید باشد و بس. شاید بتوان گفت گام بعدی در این حوزه اجماع بر سر یک راه و یک ساختار اساسی توسعه است و آشتیدادن نخبههای ایرانی و خارجی تا اینکه در این راه از دانش و تجربیات یکدیگر بهره کافی را ببرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.