جمهوری بدون جمهور
«محمد حسنینهیکل»، روزگاری گفته بود «لبنان مانند پنجرهای زیبا با شیشههای رنگی بر دیوار جهان عرب است»؛ اما خود لبنانیها ارزش این توصیف را نمیدانند و با کارهایشان این پنجره رنگی را خراب میکنند. خلأ سیاسی، فساد و طایفهگرایی و دل در گرو خارجداشتن - آن هم هر خارجی- موجب شده تا مردم این کشور به گروهها و دستههای پراکندهای تبدیل شوند که به زحمت میشود آنها را گرد هم آورد؛ اما چرا خلأ قدرت کنونی پر نمیشود: زیرا واشنگتن به نام، از یک نامزد خاص برای ریاستجمهوری لبنان حرف نمیزند و دفاع نمیکند. زیرا واتیکان و پاریس و سایر پایتختهای اروپایی و عربی از استمرار خلأ قدرت در لبنان دیگر خسته شدهاند؛ خلأیی که به گفته «فرانسوا اولاند»، رئیسجمهور فرانسه در دیدار با هیأت دیپلماتیک لبنان در فرانسه آن را خطرناک توصیف کرد؛ زیرا لبنانیها از خودشان خسته شدهاند و نسبت به جمهوریتشان ابراز نگرانی میکنند. آنها آنقدر در انتظار همان منطق قدیمی بودند که خسته شدهاند. فقط گوششان به فراخوانهایی است که این یا آن دولت بر زبان آورده و از دیگران میخواهند با همکاری یکدیگر این خلأ سیاسی را در لبنان پر کنند یا برای اینکه طرح «سعد حریری» و نامزدکردن «سلیمان فرنجیه» به بنبست رسید و ابتکار عمل سمیر جعجع نیز برای انصراف خودش و نامزدکردن میشل عون راه به جایی نبرد؛ چون هر گروهی منتظر موضعگیری گروهی دیگر است و دراینباره همه با هم پچپچ میکنند و انتظار میکشند و درنهایت چشم به جهان خارج دارند. هر اتفاقی که میافتد، برای رسانهها جالب توجه است؛ اما برای مردم عادی دیگر این بازیها تکراری شده است. عجیب اینکه گویی لبنان در همان مرحله مشابه سال 1975 و شروع جنگهای داخلی است؛ یعنی محکوم به تنشهایی است که میتواند از دایره کشمکشهای ملی فراتر رفته و یکبار دیگر دوری از خشونتها را به وجود آورد؛ اما بین تنش و کشمکش هنوز فاصله است. تنش هماکنون در بطن زندگی لبنانیها حضور دارد. از مدتها پیش کشور دچار توفانهای سیاسی بوده است؛ توفانهایی که بر انحصارطلبی فردی و تنازع گروهها مبتنی بود و فضای دشواری را در کشور به وجود آورد و با یک سلسله ترورهای سیاسی کشور را لرزاند. از ترور «رفیق حریری» گرفته تا ترور «جبران توینی». نزاعهای کنونی و تنشها و اظهارات مزورانهای که بین این و آن در جریان است، کشور را به همان وضعیتی میبرد که لبنانیها در سالهای گذشته رنج و مصیبت و هولوهراس آن را به عیان دیدهاند. به احتمال زیاد این تنش واقعیت زندگی لبنانیها را که محکوم به فقر و محرومیت و مهاجرت و بحران هستند، به فراموشی سپرده است. اگر به نظر اکثریت لبنانیها اعم از مذاهب مختلف مراجعه کنید، خواهید یافت که همه این وضعیت را محکوم میکنند و میگویند موجب عمیقترشدن شکافها در داخل و خارج شده است. این عرصه تلخ سیاست در لبنان است؛ عرصهای که بیش از آنکه متکی به داخل باشد به خارج متکی است. وقتی مقدرات سیاسی کشوری را در خارج تعیین کنند و طبق تمایلات و خواستهها و منافع خارجنشینان باشد؛ در چنین شرایطی کشور دچار یک سرگیجه میشود و هر طرح، برنامه یا فکر جدیدی امنیت و ثبات کشور را تهدید میکند. مهم نیست که این افکار و برنامهها جدید باشد یا قدیم. در گذشته نیز چنین بود و ناگهان توافقنامه طایف مانند عصای سحرآمیزی سر رسید و به سالها جنگ در لبنان پایان داد؛ جنگهایی که پیشبینی میشد برای دو سال استمرار داشته باشد؛ اما 15 سال طول کشید. برخلاف کسانی که بر منابع قدرت یا رسانهها کنترل دارند و فکر میکنند یک حرکت دیپلماتیک فعال غربی در این دوره میتواند این فضای خشک را نرم کند، باید گفت چنین حرکتی حتی اگر منجر به امتیازدادنها و کوتاهآمدنها شود، نه لبنان را تقویت میکند و نه آنها را؛ زیرا هرگونه راهکاری که در آن نقش شهروندان نادیده گرفته شده باشد، به تقویت ثبات و زندگی و اجرای قانون منتهی نخواهد شد. کشور فلج شده است و در یک حالت انتظار به سر میبرد؛ ازاینرو تصور میشود اگر این بحران با یک تسویه بزرگ در داخل یا خارج حلوفصل نشود، ما به سمت بحران کل نظام میرویم که برخی گروهها نیز آن را سوق میدهند؛ شرایطی که در نهایت ما را به سمت همان چیزی میکشاند که لبنانیها خوب به یاد دارند؛ چون هنوز خونهای آن دوران خشک نشده و جراحتهای فراوانش التیام نیافته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.