دیپلماسی صنعتی ایرانخودرو
رویکرد تازه آبیپوشان جاده مخصوص در همکاریهای بینالمللی
تنها دو هفته از روزهای شروع دوران جدید اقتصادی در ایران میگذرد اما انعقاد قراردادهای جدید نشان میدهد که روزگار پسابرجام ایران در بازار صنعتی متحولتر از قراردادهایی است که در سالهای پیش از تحریم بسته شده است. مسئولان ایرانی بهصراحت اعلام کرده بودند برای حضور برندها و شرکتهای مختلف شرطوشروط دارند و قصد ندارد بازار بکر ایران را بهراحتی در اختیار برندهای اروپایی و آسیایی قرار بدهند. از روزهای پیش از برجام بارها اعلام شده بود قراردادهای جدید ایران با قراردادهای قبلی ولو با شرکای سابقهدار قبلی متفاوت از رویکرد سالهای گذشته خواهد بود. ایران سه شرط انتقال تکنولوژی، استفاده از بازارهای صادراتی و سرمایهگذاری در ایران را به عنوان شرطوشروط جدیدش برای حضور برندهای اروپایی و آسیایی اعلام کرده و قصد ندارد از هیچکدام از این شروط عدول کند؛ چه در بحث قراردادهای کلان نفتی و صنعتی و چه در قراردادهای علمی و فرهنگی. یکی از حوزههای اصلی که از سوی کشورهای اروپایی و آسیایی از همان ابتدای جدیترشدن روزهای پسابرجام مورد توجه خاص بود، حضور در کیلومترهای جاده مخصوص بود. حضور در خطوط جاده مخصوص هرچند برای برندهایی مثل پژو، رنو و حتی بنز که از شرکای قبلی ایران هستند دور از دسترس نبود اما ذکر اسامی برندهای آسیایی و اروپایی در این کارخانهها و البته رایزنیهای گسترده صاحبان این برندها نشان داد که بازار بکر خودرویی ایران هنوز هم برای اروپاییها و آسیاییها جذاب است. موضوعی که موجب شد حتی در روزهای پیش از لغو تحریمها نیز برخی قراردادهای خارجی با خودروسازان جاده مخصوص امضا شود و فعالیت این خودروسازان ایرانی را در فضای خارج از کشور نیز رونق دهد. دراینمیان آنچه حائز اهمیت است عدم همراهی خودروسازان ایرانی با برندهای اروپایی و آسیایی برای شناکردن در جهت خواست طرفهای خارجی است؛ موضوعی که در میان آبیپوشان جاده مخصوص موفقیتآمیز بود و میتوان از آن بهعنوان دیپلماسی صنعتی ایرانخودرو یاد کرد. دیپلماسی که بر پایه اصل سرمایهگذاری طرف خارجی در قراردادها و بر مبنای برد- برد پایهریزی شده است. گویا تکیه بر اصل سرمایهگذاری طرف خارجی در ایران و ایجاد شرکت مشترک ازجمله اهداف اصلی مدیریت گروه صنعتی ایرانخودرو است. به گونهای که این روال موجب شده تا در تمام قراردادهای که در ماههای اخیر توسط مدیرعامل ایرانخودرو امضا شده است اصل اول بر سرمایهگذاری طرف خارجی استوار باشد که نمونههای آن میتوان به ایجاد خط تولید خودرو در سنگال، الجزایر و حتی سرمایهگذاری پژو و بنز اشاره کرد. این در حالی است که اگر به قراردادهای قبلی ایرانخودرو با طرفهای اروپایی و آسیایی دقت کنیم، درمییابیم هیچیک از قراردادها با این رویکرد تنظیم نشدهاند. گو اینکه نمیتوان تحریم و فشارهای غربی و عدم همکاری با ایران در شرایط فشارهای کشورهای اروپایی و آمریکایی را دلیل قابلتوجیهی برای عدم توجه به سرمایهگذاری در ایران یا حتی انتقال تکنولوژی دانست. درعینحال یکی دیگر از الزامات قراردادهای خودرویی ایران که در روزگار بعد از نهاییشدن برجام مورد توجه قرار گرفت موضوع صادرات است، این موضوع پیش از این نیز بهعنوان یک اصل پذیرفته شده بود، اما هیچگاه اجرائی نشد. اگر به قراردادهای جدید آبیپوشان دقت کنیم میبینم که ایرانخودرو در قراردادهای جدیدی که با پژو و بنز منعقد کرده است یکی از مفاد اصلی قراردادش را انجام 30 درصد صادرات خودروهای تولیدی در ایران قرار داده است؛ این موضوع مورد توافق فرانسویها و آلمانیها قرار گرفته است. موضوعی که بسیار حائز اهمیت است و نشاندهنده همان دیپلماسی صنعتی موفق این گروه صنعتی است. این در حالی است که پیش از این و در قراردادی که دو خودروساز ملی ایران نزدیک به یک دهه پیش به صورت مشترک با رنوی فرانسوی نیز منعقد کردند موضوع صادرات بهعنوان یک اصل مورد توجه قرار داده بودند؛ اما با وجود همه کشمکشهای مجلسیها و دولتیها هیچگاه این بند از توافق محقق نشد و با وجود تولید چندساله این خودرو در کشورمان، ایران را نمیتوان در موضوع صادرات خودرو موفق خواند. بااینحال در قراردادهای جدید علاوه بر تأکید بر سرمایهگذاری مشترک و تأسیس شرکت مشترک، انتقال تکنولوژی؛ انجام صادرات خودروهای تولیدی بهعنوان یک اصل مورد توجه خاص قرار گرفته است. موضوعی که حتی ژرمنهای گروه بنز را مجاب کرد تا تعهد صادرات 30درصدی خودروهای تجاری را به ایران بدهند و رسما متعهد شوند که بعد از یک پروسه زمانی ایران را به عنوان هاب تولید و صادرات خودروهای تجاری معرفی خواهند کرد. این امر در صورت عملیاتیشدن میتواند صنعت خودروی ایران را با سابقه بیش از 40ساله متحول کرده و به خواستههایی که بر پایه آن کارخانه ایرانناسیونال قدیمی و ایرانخودروی فعلی شکل گرفت را تحقق ببخشد. موضوعی که محمد قاسمی، کارشناس خودرو و استاد دانشگاه آن را به عنوان یکی از موفقیتهای قراردادهای جدید میخواند و معتقد است: «با توجه به اینکه کسب بازار صادراتی از تولید خودرو مهمتر و سختتر است، تعهد به تولید خودرو با الزام به صادرات موجب خواهد شد که دو طرف به بندبندهای قرارداد خود عمل کنند و در ذیل این مورد نیز به سایر موارد و بندهای قرارداد نیز پایبند باشند». وی ادامه میدهد: «این امر موجب میشود از هماکنون چنین قراردادی را متفاوت از قراردادهای قبلی بدانیم و تأکید کنیم که این قرارداد برای دو طرف یعنی ایرانخودرو و هم بنز یا پژو قراردادی برد- برد است که میتوانند با دراختیارداشتن بازار صادراتی حضورشان در بازار را تثبیت کنند». این استاد دانشگاه همچنین تأکید میکند: «تاکنون رویکرد شرکتهای خودروسازی تنها همکاری با برندهای خارجی بوده است و تاکنون قرارداد سرمایهگذاری امضا نشده بود و به این جهت این قراردادها نخستین قراردادهایی است که در مجموعه ایرانخودرو با رویکرد الزام به سرمایهگذاری و تأسیس شرکت مشترک انجام میشود که نشاندهنده تغییر مدیریت و بهبود شرایط توسعهای این خودروساز است. با این روال میتوانیم شرایط پسابرجام را برای این خودروساز مثبت ارزیابی کنیم». قاسمی ادامه میدهد: «هنگامی که یک خودروساز خارجی در کشور دیگر سرمایهگذاری میکند، بهخاطر موضوع شراکت در سود و زیان امکان ریسکپذیری را بالا برده و امکان سنگاندازی در روال تعهدات و انجام تعهدات را کاهش میدهد. به نظر میرسد بهتر است سایر خودروسازان نیز این روال را مورد توجه قرار دهند و با این روال میتوانند صنعت خودرو ایران که تنها به یک مونتاژکار برندهای دیگر تبدیل شده بود را تغییر داده و ایران را به سمت خودروسازشدن حرکت دهند». این کارشناس خودرو تأکید میکند: «رویکرد جدید ایرانخودرو نشان میدهد این خودروساز از تجارب قبلی خود درس گرفته است و نمیخواهد با تکرار اشتباهات گذشته مجددا شاهد تکرار و امضای قراردادهایی باشد که ایران را بیشازپیش وابسته به کشورهای خارجی میکند». به گفته وی با سرمایهگذاری برندهای اروپایی زنجیره خودروسازی ایران، از تولید قطعات تا فروش و خدمات پسازفروش بر روال صعودی قرار میگیرند و در آینده میتوانیم شاهد ارتقای کیفیت تولیدات داخلی باشیم که ثمره آنها کاهش واردات و خریدهای خارجی ایرانیها باشیم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.