از سخنان مقام معظمرهبری تا عمل مسئولان
در مسئله جمعيت فرهنگسازي حرف اول را ميزند
«یکی از مهمترین موجودیهای باارزش ما، همین نسل جوانِ تحصیلکرده است. نسل جوان تحصیلکرده، هم شجاعت دارد، هم امید، نشاط و تحرک. من همینجا در داخل پرانتز عرض کنم؛ یکی از خطاهایی که خود ما کردیم - بنده خودم هم در این خطا سهیم هستم - مسئله تحدید نسل از اواسط دهه ۷۰ به این طرف بود که باید متوقف میشد. البته اوایل اتخاذ سیاست تحدید نسل، خوب بود، لازم بود، ولی از اواسط دهه ۷۰ باید متوقف میشد که متوقف نکردیم؛ این اشتباه بود. عرض کردم؛ مسئولان کشور در این اشتباه سهیم هستند، خود بنده حقیر هم در این اشتباه سهیمم. این را خدای متعال و تاریخ باید بر ما ببخشد. نسل جوان را باید حفظ کرد. اگر ما با این روند کنونی پیش برویم - من چندی پیش هم در ماه رمضان در یک سخنرانی گفتم - کشور پیر خواهد شد. خانوادهها و جوانها باید تولیدمثل را زیاد کنند؛ نسل را افزایش دهند. این محدودکردن فرزندان در خانهها، به این شکلی که امروز هست، خطاست. اگر بتوانیم نسل جوانی که امروز داریم، در 10 سال و 20 سال آینده و در دورهها و مرحلههای آینده کشور حفظ کنیم، با آمادگی، با نشاط، با شوقی که در نسل جوان هست و با استعدادی که در ایرانی وجود دارد، همه مشکلات کشور را حل میکنند. پس ما مشکل اساسی برای پیشرفت نداریم». نوزدهم مهر سال 1391، رهبر معظم انقلاب در جمع مردم بجنورد، یکی از تاریخیترین بیانات خود را درباره موضوع جمعیت ایراد فرمودند؛ بیاناتی که بعدها با ابلاغ سیاستهای کلی جمعیت، به یکی از دستورالعملهای آیندهنگرانه کشور بدل شده و مشخص شد برخلاف برخی اظهارنظرها، ایشان به دنبال افزایش کیفی جمعیت هستند، اگرچه اصلیترین رویکرد ایشان به مسئله جمعیت، دوریجستن آینده ایران از رفتن به سمت پیری بود. نموداری ساده از نگرانیهای مقام معظم رهبری درباره مسئله جمعیت را میشود در سایت رسمی ایشان دید. از سال 68 توجه به مسئله جمعیت، یکی از کلیدیترین موضوعات مورد بحث ایشان در همه سخنرانیها و جلسات بوده، اما از سال 1382 این موضوع به جدیترین دغدغه رهبر انقلاب درباره آینده کشوری بدل شده که براساس گفتههای ایشان، میتواند دوبرابر جمعیت فعلی را به بهترین شکل تأمین کند: «من معتقدم که کشور ما با امکاناتی که داریم، میتواند 150میلیون نفر جمعیت داشته باشد. من معتقد به کثرت جمعیت هستم. هر اقدام و تدبیری که میخواهد برای متوقفکردن رشد جمعیت انجام گیرد، بعد از 150میلیون نفر انجام گیرد!». با این همه، آیا در مسیر عمل به فرمایشات ایشان، راه درست را در پیش گرفتهایم؟ آیا مجلس با تصویب قانونی برای مجازات وازکتومی و مسکوتگذاشتن «طرح افزایش جمعیت و تعالی خانواده» توانسته در جهت هشدار رهبری حرکت کند؟ دولت چطور؟ آیا دولت توانسته بسترهای رشد کیفی و کمی جمعیت را پدید آورد چنانکه ایشان در هشتم آبان 92 فرموده بودند: «فرهنگسازی در مسئله جمعیت، مثل خیلی از مسائل دیگر اجتماعی، حرف اول را میزند؛ باید فرهنگسازی شود که متأسفانه امروز این فرهنگسازی نیست، تعطیل است؛ با اینکه حالا گفته شده، ما هم گفتهایم، دیگران هم گفتهاند، در مجلس هم مطرح شده، بعضیها هم کموبیش اینجا و آنجا بحث میکنند، لکن کار فرهنگی به معنای صحیح انجام نگرفته». به نظر میرسد برداشت نادرست از فرمایشات رهبری، نتایجی متفاوت با منویات ایشان به همراه داشته. رشد تولدهای تصادفی، افزایش هزینههای مادی و معنوی روشهای جلوگیری و حتی سقطجنین و از همه دردناکتر، ایجاد مافیاهای مختلف در زمینه واردات لوازم جلوگیری و فراهمشدن بستر افزایش بیماریهای مراقبتی و تغییر موج ایدز از تزریق به روابط جنسی، نشان از آن دارد ارجحدانستن افزایش کمی جمعیت نسبت به افزایش کیفی آن، مسئولان را در ردههای مختلف به سمت تصمیماتی سوق داده که دودش بعضا به چشم خانوادهها و جوانان رفته است. درحالیکه ایشان در همه سخنرانیهایشان دراینباره، به تمرکز فرهنگی و بسترسازی اقتصادی، کیفی و اخلاقی تأکید داشتهاند، نگاه آمارنگر برخی مدیران، مسئولان و نمایندگان مجلس، این حرکت مهم و تاریخساز را با چالش مواجه کرده و دغدغهای بر دغدغههای رهبری نظام افزودهاند. درحالحاضر در کشور سه مبنای عمل کلی درباره آینده جمعیت وجود دارد؛ «راهبردها و اقدامات ملی مربوط به جلوگیری از کاهش نرخ باروری و ارتقای آن متناسب با آموزههای اسلامی و اقتضائات راهبردی کشور» که در سال 1391 توسط شورایعالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده، «طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده» که از همان سال در دستورکار مجلس بوده اما پس از گذشت سه سال هنوز به تصویب نرسیده و بعید است عمر مجلس نهم به تصویب آن قد دهد و درنهایت «سیاستهای کلی جمعیت» که مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام در سال 1393 بوده و به تصویب رهبری نیز رسیده است. بااینهمه، به نظر میرسد برخی تداخلها در این سه راهبرد که از دوگانههای نگاه «فردی/جمعیتی»، «کیفی/کمی» و «افزایشی/تعادلی» رنج میبرند، نیز مزید بر علت شده و به جای ترغیب جوانان به سوی ازدواج و فرزندآوری، آنها را در هیاهوهای اقتصادی، اخلاقی و فرهنگی تنها رها کرده است. به همین مناسبت، پرونده پیشِرو قرار است به نتایج برداشتهای غلط از سرنوشتسازترین سخنان رهبری درباره آینده جمعیتی ایران بپردازد و گوشههایی هرچند کوچک اما کمتر مورد توجه قرارگرفته را با مخاطب و مسئولان درمیان گذارد. در این پرونده کوچک، به صورت سربسته و گذرا، با آثار و نتایج غلط تمرکز بر نگاه تکبُعدی در موضوع افزایش جمعیت مواجه شدهایم؛ نتایجی که در صورت اصلاح نگاهها و نزدیکشدن به مغزِ پیام رهبری، میتوانند بهآسانی تغییر کرده و زمینه عمل درست به سخنان ایشان را فراهم کنند؛ «ما باید این را بدانیم چهکار داریم میکنیم. یعنی واقعا این آسیبها را بفهمیم. مسئله جمعیت؛ یکی از خطراتی که وقتی انسان درست به عمق آن فکر میکند، تن او میلرزد، این مسئله جمعیت است که من به آقای دکتر هاشمی هم به نظرم یک جمله کوتاهی گفتم. با آقای دکتر روحانی هم مفصل صحبت کردیم؛ مسئله جمعیت را جدی بگیرید؛ جمعیت جوان کشور دارد کاهش پیدا میکند. جایی خواهیم رسید که دیگر قابل علاج نیست، یعنی مسئله جمعیت از آن مسائلی نیست که بگوییم حالا 10 سال دیگر فکر میکنیم. نه، اگر چند سال بگذرد، وقتی نسلها پیر شدند، دیگر قابل علاج نیست».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.