|

لطفا شوكه نشويد

غلامرضا سلامي . مشاور وزير راه و شهرسازي

در دو سال اخير بارها درباره لزوم توجه به نوسازي ناوگان هوايي و بازسازي ساختاري ايرلاين‌ها سخن گفته شده است و امروز به نقطه‌اي رسيده‌ايم كه مي‌خواهيم اين ديدگاه را به ثمر بنشانيم و یک جراحي بزرگ را در ساختار هوايي ايران شاهد باشيم، اما برخي منتقدان بدون اطلاع از امراض اين صنعت، ايجاب هرگونه جراحي را نفي مي كنند كه لازم است در اين مطلب به بيان برخي از مهم‌ترين مشخصات صنعت حمل‌ونقل هوايي ايران و مقايسه آن با كشورهاي همسايه و جهان بپردازيم تا لزوم انجام جراحي براي ادامه حيات بر همگان عيان شود. در سفر رئيس‌جمهور و هيأت همراه به اروپا چند موافقت‌نامه مهم در زمينه توسعه صنعت حمل‌ونقل هوايي امضا شد كه مهم‌ترين آنها خريد ۱۱۸ فروند هواپيماي ايرباس در ظرفيت‌هاي متفاوت به ارزش تقريبي ۲۵ ميليارد دلار و توسعه فرودگاه امام خميني و ارتقای ظرفيت پذيرش مسافر از شش ميليون به ۴۵ ميليون نفر بود. همچنين قبل از اين سفر دو تصميم مهم ديگر توسط وزارت راه و شهرسازي درباره صنعت حمل‌ونقل هوايي گرفته شد كه اهميت آنها كمتر از توافق‌های انجام‌شده نيست. اين دو تصميم عبارتند از: 1-آزادسازي نرخ بليت هواپيما در اجراي مفاد قانون برنامه پنجم توسعه. 2-حداقل ميزان سرمايه (حقوق صاحبان سهام) در شركت‌هاي فعال در حمل‌ونقل هوايي. از اين ميان، آزادسازي نرخ بليت هواپيما انتقادهايي را متوجه وزير راه و شهرسازي كرده است؛ انتقادهايي از اين دست نشان‌دهنده بي‌اطلاعي منتقدان از عمق نابساماني صنعت حمل‌ونقل هوايي كشور (و اصولا حمل‌ونقل كشور) است. به‌‌طور قطع و يقين عامل اصلي در اين نابساماني (مانند نابساماني‌هاي ديگر اقتصادي) دخالت دولت در قيمت‌گذاري كالاها و خدمات است. براي روشن‌شدن مطلب فقط نمونه‌اي از آمار مقايسه‌اي بين ايران و كشورهاي منطقه در صنعت حمل‌ونقل هوايي ارائه مي‌شود كه اميد است به‌جاي ايجاد شوك، تحولي ژرف در رويكردهاي مسئولان و منتقدان به وجود آورد: متوسط سن ناوگان هوايي ايران ۲۵ سال و متوسط سن ناوگان هواپيماهاي كشورهاي رقيب در منطقه ۱۰ سال است. متوسط سوخت مصرفي هر مسافر در جهان ۲۲ ليتر و متوسط سوخت مصرفي ناوگان داخلي (به‌دليل فرسودگي بيشتر) ۳۸ ليتر است. قيمت دو فروند هواپيماي پهن‌پيكره A-380 شركت هواپيمایي امارات برابر است با كل ارزش هواپيماهاي ناوگان هوايي ايران. اين در حالي است كه شركت هواپيمايي امارات كه حداقل ۲۰ سال پس از «ايران‌اير» فعاليتش را شروع كرد، درحال‌حاضر ۵۰ هواپيماي A-380 دارد و قرارداد خريد ۴۰ هواپيماي ديگر از اين نوع را نيز منعقد كرده است. جمع مسافر حمل‌شده توسط سه شركت امارات، سعودي ايرلاينز، قطر ايرلاينز در سال ۲۰۱۳ حدود ۸۸ ميليون نفر بوده، درحالي‌كه اين تعداد در بزرگ‌ترين خط هوايي ايران، يعني «هما» 4.6 ميليون نفر است. جالب اينجاست كه كل جمعيت سه كشور یادشده به سختي به يك‌چهارم جمعيت كشور ما مي‌رسد و كل جمعيت جانبي اين كشورها هم از يك‌دهم جمعيت كشورهاي جانبي ايران كمتر است. كل بار حمل‌شده توسط دو كشور امارات و تركيش ايرلاينز حدود پنج ميليون تن در سال است كه در مقايسه هواپيمایي جمهوري اسلامي چيزي حدود ۳۰۰ برابر است. از ۲۵۰ هواپيماي متعلق به خطوط هوايي ايران حداقل صد فروند آن به‌دليل قدمت و فرسودگي زمين‌گير است و بقيه نيز كم‌كم قابليت پرواز به فرودگاه‌هاي كشورهايي با استاندارد بالا را از دست مي‌دهند. ظرفيت فرودگاه دوبي درحال‌حاضر ۶۶ ميليون مسافر است و قرار است اين ظرفيت به‌زودي به ۹۰ ميليون مسافر ارتقا پيدا كند. علاوه بر آن امارات متحده عربي در حال ساخت شهر جديد فرودگاهي خود (به نام آل‌مكتوم) با ظرفيت سالي ۱۶۰ ميليون مسافر است، اما ظرفيت مسافر در فرودگاه ‌بين‌المللي امام خميني (ره) درحال‌حاضر فقط شش ميليون نفر است و آن‌هم با مشكلات عديده حاكم بر آن. ظرفيت فرودگاه استانبول در آينده نزديك به ۱۵۰ ميليون مسافر در سال و فرودگاه دوحه به ۵۰ ميليون مسافر در سال افزايش خواهد يافت. كل فرودگاه‌هاي فعال كشور حدود ۵۴ فرودگاه است كه فقط حداكثر ۹ فرودگاه صرفه اقتصادي دارند درحالی‌که فرودگاه‌داري در سراسر جهان به يكي از جاذبه‌هاي برتر سرمايه‌گذاري تبديل شده است. موارد بسيار است، ولي قصد سياه‌نمايي ندارم و فقط مي‌خواهم بگویم اتخاذ این تصميم‌ها درحال‌حاضر چقدر ضروري، بلكه حياتي بوده و حيف است با حركاتي پوپوليستي به مقابله با اين تصميمات برخيزيم و خداي‌ناكرده به عملي‌كردن اين تصميمات كه صددرصد برای بالابردن منافع ملي و جايگاه كشور عزيزمان است خدشه‌اي وارد کنیم. بدون‌ترديد اعمال تحريم‌هاي ظالمانه در به‌وجودآمدن اين نابساماني تأثير فراواني داشته است، ولي دولت‌هاي گذشته (و شايد درحال‌حاضر) با تحريم داخلي صنايع و بخش خدمات كشور از طريق سياست‌هاي غلط اقتصادي از جمله اصرار بر قيمت‌گذاري كالاها و خدمات و جلوگيري از ايجاد فضاي رقابتي بزرگ‌ترين نقش را در اين نابساماني داشته‌اند. شايد باوركردن آن عجيب باشد اما اين واقعيت تلخ كه درحال‌حاضر سالانه حدود پنج ميليارد دلار سهم شركت‌هاي تركيش ايرلاينز، قطر ايرويز و امارات از بازار ايران است... ... درحالي‌كه ايران تقريبا هيچ سهمي از بازار اين كشورها ندارد. منتقدان آزادسازي قيمت بليت هواپيما (يا قطار) چگونه انتظار دارند با قيمت‌گذاري خدمات شركت‌هاي هواپيمایي، سرمايه‌گذاران بالقوه داخلي و خارجي اصولا تمايلي به سرمايه‌گذاري‌هاي عظيم در اين صنعت داشته باشند. چگونه مي‌توان انتظار داشت كه بازپرداخت تسهيلات دريافتي براي خريد ۱۱۸ فروند ايرباس مورد توافق از محل درآمد شركت هواپيمایي خريدار و با نرخ‌هاي مصوب دولت، صورت گيرد و مجددا مانند گذشته باري بر دوش دولت گذاشته نشود. باید ‌توجه کرد كه فقط براي بازسازي ساختاري هواپيمایي جمهوري اسلامي كه روزي يكي از پيشروترين خطوط هوايي دنيا به شمار مي‌آمد، هزينه‌اي بالغ بر ۱۰ هزار ميليارد تومان به دولت تحميل مي‌شود و حداقل به همين ميزان منابع براي بازسازي چند شركت مطرح هواپيمایي داخلي، نياز است. بدون ترديد صنعت حمل‌ونقل هوايي در كشوري مانند ايران كه به‌‌‌طور طبيعي در بهترين مسير بين‌المللي ترانزيت كالا و مسافر قرار دارد، مي‌تواند صنعتي سودده و تأثيرگذار بر رشد اقتصادي كشور قلمداد شود، البته مشروط بر آنكه از استانداردهاي ايمني، امنيتي و بازرگاني و مدیریتی جهاني برخوردار باشد. روشن است كه يكي از مهم‌ترين استانداردهاي جهاني براي توسعه صنعت حمل‌ونقل هوايي، به‌وجود‌آمدن شركت‌هاي بزرگ در اين صنعت است. متأسفانه درحال‌حاضر شركت‌هاي فعال در صنعت هوانوردي بسيار كوچك و ازنظر سرمايه شديدا ريسك‌پذير و قابل‌حذف‌شدن هستند. ضوابط اعلام‌شده از طرف وزارت راه‌وشهرسازي براي تعيين حداقل سرمايه (حقوق صاحبان سهام) در شركت‌هاي هواپيمایي هرچند با استانداردهاي جهاني بسيار فاصله دارد ولي در مقايسه با وضعيت موجود مي‌تواند قدمي به سوي آينده‌اي روشن باشد. اين ضوابط كه حداقل سرمايه را براي شركت‌هاي فول AOC مبلغ ۳۵۰ ميليارد تومان تعيين كرده، مي‌تواند توان سرمايه‌گذاري اين شركت‌ها را (با منابع استقراضي) به حدود هزارو 400 ميليارد تومان برساند؛ يعني چيزي معادل ۴۰۰ ميليون دلار كه معادل ارزش يك ايرباس A-380 است. حال با توجه به امراض متعدد و هم‌زمان ايرلاين‌ها در ايران، به نظر مي‌رسد كه بايد در تمام بخش‌ها به منظور ادامه حيات آن ورود پيدا كرد و جراحي بزرگ را تجربه كنيم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.