|

آرزوهای بربادرفته

عبدالله دمیرباش . شهردار پیشین شهر سور

تمامی شهرها و مناطق در محاصره هستند. تانک‌ها از میان کوچه‌های تنگِ بسته‌شده با سنگرها و خندق‌ها به پیش می‌رانند. ساکنان هفته‌هاست به دلیل مقررات حکومت‌نظامی در خانه‌ها مانده‌اند. کسانی‌که پذیرای خطر بیرون‌رفتن از خانه هستند در معرض آتش تک‌تیراندازان قرار گرفته، اجسادشان برای چندین‌روز در خیابان‌ها باقی می‌ماند. ساختمان‌ها زیر آتش گلوله‌باران بر سر کسانی که درصدد یافتن پناهگاهی در خانه‌هایشان هستند فرومی‌ریزند. اینجا سوریه نیست. ترکیه است؛ کشورِ نامزد ورود به اتحادیه اروپا که به‌یکباره به‌عنوان قهرمان بهار عربی مورد ستایش قرار گرفت. یکی از مناطقی که شدیدا تحت‌تأثیر این درگیری‌ها قرار گرفته است منطقه باستانی «سور» دیاربکر است که من به مدت 6 سال، از سال 2004 تا 2010 شهردار آن بودم. از آغاز درگیری‌ها در ماه دسامبر، «سور» تحت محاصره 24ساعته بوده است. بسیاری از محلات آن اکنون در زیر تلی از آوار و خرابی‌ها مانده است. ساختمان‌های تاریخی آن آسیب دیده، فروشگاه‌ها به‌یکباره تعطیل، بیمارستان‌ها بدون کادر درمانی و مدارس تعطیل شده‌اند. ده‌ها هزارنفر از ساکنان این منطقه فرار کرده‌اند. دیوار «سور» که محوطه باستانی این شهر را طی‌ هزاران ‌سال احاطه کرده است، خیابان‌های تنگ و باریک آن، محوطه‌های فراخ و سازه‌های سنگی زیبای آن یادآور میراث چندفرهنگی پرغنایی است؛ میراثی که جان سالم به‌در برده است؛ البته در کشوری توسعه‌نیافته با یک قرن جنگ و درگیری. اجتماعات کوچک ارمنی، آسوری، ایزدی، کلدانی و دیگر اقلیت‌ها که حضورشان در این شهر به طور فزاینده‌ای قابل‌رؤیت است در کنار پیروان تفاسیر گوناگون از اسلام در شهری زندگی می‌کنند که اکنون یک شهر سنی‌نشین کردستان است. در طول دهه گذشته شهرداری ما برای احیا و حفظ این میراث سخت تلاش کرده است. ما بر بازسازی بسیاری از ابنیه تاریخی از جمله مساجد و کلیساها نظارت داشتیم. بعد از قریب به یک قرن کلیسای «سورپ جورجیاس» بازسازی شد. این کلیسا که اکنون بزرگ‌ترین کلیسای ارمنی در خاورمیانه است، بازماندگان ژنوساید سال 1915 را تشویق کرد تا دوباره آن را کشف کنند و میراث خود را در آغوش بگیرند. تلاش‌ها برای تعمیر و بازگرداندن کنیسه قدیمی به خاطره «سور» بار دیگر جامعه یهودیان این شهر را قبل از فوران خشونت‌های تابستان گذشته به شور و شوق واداشت. در سال 2012 رهبران جامعه «سور» به تأسیس گروه گفت‌وگو بین نمایندگان ادیان مختلف منطقه، فرهنگ‌ها و گروه‌های جامعه مدنی دست زدند. این شورا که با نام «شورای 40نفری» شناخته می‌شود، نقش مهمی را در ممانعت از رسیدن خشونت فرقه‌ای به شهر ما ایفا کرده است. به یُمن این تلاش‌ها، شهر «سور» به نمادی از همزیستی مسالمت‌آمیز در منطقه‌ای تبدیل شده است که دست‌خوش عدم تساهل و رواداری است. دیدن این امر که تکثرگرایی موجود در این شهر همراه با فروریختن ابنیه آن در حال فروپاشی است مایه غم و اندوه من است. فرقه‌گرایی در کنار چشمان ما در حال تباهی سوریه است. برای ممانعت از چنین تقدیری در ترکیه، «شورای 40 نفره» از دولت ترکیه خواست تا منع رفت‌وآمد را لغو و از تمامی طرفین خواست تا در راستای پایان‌بخشیدن به خصومت‌ها و بازگشت به مذاکرات صلح در چارچوب دموکراسی پارلمانی گام بردارند. رئیس‌جمهور اردوغان اخیرا اظهار کرده است که عملیات‌های نظامی در شهرهای محاصره‌شده کُردنشین تا زمانی‌که از وجود تروریست‌ها پاک شوند باید ادامه یابد. او تهدید کرده است که شما باید آن خانه‌ها، ساختمان‌ها و خندق‌هایی را که حفر کرده‌اید نابود کنید. اما چه صلحی می‌تواند از طریق تخریب ساخته شود؟ دهه‌ها سیاست‌های نظامی علیه کُردها نشان داده است که خشونت فقط خشونت بیشتر را تولید می‌کند. بسیاری از ساکنان این شهر از خانواده‌های فقیری هستند که در دهه 1990 با به‌اوج‌رسیدن درگیری‌ها بین کردها و دولت ترکیه در دهه 1990 مجبور به فرار از نواحی روستایی شده‌اند. کسانی که در شهر «سور» و دیگر شهرهای جنوب‌شرقی ترکیه به حفر خندق پرداخته و اعلام خود- مدیریتی دموکراتیک کرده‌اند، امروزه عمدتا جوانان 20‌ساله‌ای هستند که در آن دوران پیشین خشونت، فقر و جابه‌جایی اجباری متولد شده و درگروه‌های رادیکال‌شده رشد کرده‌اند. اکنون نسل جدید با این ترومای کشتار، تخریب و مهاجرت اجباری رشد می‌کند. به کجا می‌روند؟ چه خواهند شد؟ و چگونه نسل خشمگینی از کردها و ترک‌ها یک زمینه مشترک خواهند یافت؟ حقیقت این است که نسل من ممکن است آخرین نسلی باشد که برای دستیابی به یک راه‌حل مسالمت‌آمیز از طریق گفت‌وگو اقدام می‌کند. گفت‌وگو زمانی ممکن است که افراد موجود در رأس قدرت خواهان آن باشند. بهار گذشته، دو طرف متعاقب دوسال‌ونیم مذاکره در آستانه دستیابی به موفقیت بودند. کردها با قبول یک انتخاب واقع‌بینانه و منصفانه به‌کرات سیاست خشونت را رد کرده و همزیستی در یک ترکیه دموکراتیک را که حقوق و هویتشان را به رسمیت شناخته باشد بر جدایی ارجح دانسته‌اند. اما همچنان‌که روند تخریب به پیش می‌رود، باورشان به یک راه‌حل سیاسی فرومی‌ریزد. در سال 2007 منطقه «سور» نخستین شهرداری در ترکیه بود که به زبان‌های محلی و از جمله کردی، ارمنی و آسوری- به‌غیر از زبان رسمی ترکی- به ارائه خدمات پرداخت؛ این اقدام خشم مقامات ترکیه را در آنکارا برانگیخت و باعث شد تا من از مقام شهرداری برکنار شوم. در سال 2009 چندماه بعد از انتخاب مجدد من با دوسوم آرا به اتهام تجزیه‌طلبی دستگیر شدم. زمانی‌که همراه با صدهانفر از فعالان کُرد و سیاست‌مداران منتخب گردهمایی‌ای را سازمان دادیم، پسر نوجوانم با ترک خانه و پیوستن به صفوف حزب کارگران کردستان، به من گفت با این سیاست‌ها و گفت‌وگوها وقت را تلف می‌کنید. من تلاش می‌کنم به او ثابت کنم که در اشتباه بوده و او را به خانه بازگردانم. باوجود یأس، اما هیچ‌گاه امید را از دست نداده‌ام و برای بقای امید مبارزه می‌کنم. ترجمه: آزاد حاجی‌آقایی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.