|

شب دیوان غربی و شرقی

رضا آشفته : شامگاه جمعه نهم بهمن، شبی دیگر از جشنواره سی‌وچهارم با درخشش دو نمایش «خانه‌ای از آسیا» کار آگروپاسیون سنور سرانو از اسپانیا و «چشم برهم‌زدن» نوشته و کار محمد زیگساری از ایران روبه‌رو شد. البته در این شب همچنان «هملت» از آلمان درخشش مجددی داشت. پرده اول خانه‌ای در آسیا نمایشی درباره جنگ و تروریسم است و البته ریشه‌یابی این موضوع بر سر مسئله کشف خانه‌ای در اطراف اسلام‌آباد است و این می‌شود پایه و اساس شکل‌گرفتن دو خانه دیگر که یکی در ایالت کارولینای شمالی در آمریکا و یکی هم در اردن است و... این خانه رمزآمیز محل استقرار فردی به نام جرومینو است. این نام هم به‌نوعی رمز و نشانه است و درواقع برگرفته از نام مبارز سرخ‌پوست و سردسته آپاچی‌هاست که سال‌ها با استعمارگران آمریکا و مکزیک جنگید و سرآخر دستگیر شد و در تبعیدگاهی بعد از سال‌ها اسارت با بیماری سل از پای درآمد و مرد. نمایش از برخورد چند تکنیک ایجاد می‌شود. گاهی بازي‌سازان خود نیز نقش‌آفرینی می‌کنند و مثلا با گذاشتن کلاه و گرفتن فیگور در جاهای مختلف، نمایانگر شخصیت‌ها و برخی از اتفاقات هستند. بخش عمده‌ای نیز روی ماکت‌ها و با عروسک‌های کوچک نمایان می‌شود. یک بخش هم تصاویر ویدئویی است که برگرفته از فیلم‌های سینمایی مانند آپاچی‌ها و موبی‌دیک است و بخشی هم تصاویر مستند جاهای مختلف است که در این روایت بر فهم و شکل‌گرفتن فضا تأثیرگذار است. بنابراین ابزار و امکانات طوری سمت و سو می‌گیرد که هم درام شکل بگیرد که بسیار هم روایی و حماسی است و هم در خلق فضا موفقیت‌هایی ایجاد و در عین حال ارتباط‌گرفتن با خانه‌ای در آسیا نیز ممکن شود. «چشم بر‌هم‌زدن» نمایشی تلفیقی با بستر واقع‌گرایانه‌ای است که در آن تجربه متافیزیک ما را به سوی سورئالیسم پرتاب می‌کند. بعد هم در آن مواجهه با عناصر طنز و وحشت، فضای هولناک و دلهره‌آوری را می‌سازد که شبه گروتسک است. همه اینها به شکل موجهی دارند ترکیبی از رؤیاها و واقعیت‌ها را در مدار زندگی به هم گره می‌زنند و تبدیل به باوری قرص و محکم خواهند شد که در آن انسان مظلومانه و بی‌گناه با کمترین‌ها احساس خوشبختی می‌کند و نهایت لذتش را از آن می‌برد. اما دسیسه‌گران و قدرت‌مداران هستند که با زور و ستمگری وضعیت زندگی را برهم می‌زنند. محمد زیگساری دوست دارد ما را از منظر کودکانه و فانتزی به رویارویی با موقعیت‌های شیرینی رودررو کند که درنهایت در دل این شیرینی‌ها تلخی ناگواری چشانده و تراژدی جنگ چیره می‌شود بر همه حس و حال موجود در آن. شاید حضور اوشین در این نمایش است که دلیلی برای رجوع به فضای طنز را توجیه می‌کند و اینکه این زن فضای طنزی را بر اثر می‌دماند و باعث شیرینی لحظات و آن حس نوستالژیک خواهد شد. پرده دوم یکشنبه را باید شب دیوان غربی و شرقی محسن حسینی نامید. کارگردانی که واقعا در حقش در این سال‌ها اجحاف شده است. او چهار سال پیش با نمایش آنتون آرتو در جشنواره فجر حضور داشت که بعدا هم اجازه اجرای عمومی نگرفت. هنرمندی که تجربه تئاتری‌اش ریشه در سنت‌های نمایشی در آلمان دارد و دانش‌آموخته آن کشور است و بسیار با سخت‌گیری و نظم، نمایش را در مرحله تولید و تمرین به نتیجه می‌رساند، در آخرین کارش هم پنج تابلو را به نمایش می‌گذارد که در آن کرئوگرافی و نمایش، درهم آمیخته‌اند و ما تأثیر گوته را در آن به شکل مشهودی احساس خواهیم کرد. در عین حال حضور محسن حسینی و رویا نونهالی نیز در این نمایش مثال‌زدنی است. همچنین در این شب، نمایش داستان‌های میان‌رودان علی شمس که دانش‌آموخته ایتالیاست مثال‌زدنی است. او سال گذشته با بازیگران ایتالیایی نمایش درخورتأمل قلعه انسانات را به جشنواره آورده بود و بسیار هم حرف برای گفتن داشت. اما امسال در این نمایش، بازیگران حرفه‌ای پایتخت نقش‌آفرینی می‌کنند همانند آرش فلاحت‌پیشه، فرزین محدثی و... . علی‌اصغر دشتی هم با متاستاز حضور دارد که باز هم نمایشی متفاوت و درخورتأمل است که باید حتما آن را دید. حتی اگر در جشنواره هم نشد، در ادامه اجراهای عمومی‌اش آن را حتما ببینید. فاجعه هم از همین گروه اسپانیایی است که حتما در این شب حضور تأثیرگذاری خواهد گذاشت!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.