نمایشگاه «هرگز زنی را نمیشناختم» برگزار نشد
لغو یک نمایشگاه با چند روایت
سحر آزاد: یک نمایشگاه گروهی نقاشی و چیدمان برگزار نشد اما اینبار نه خبری از نیروهای دلواپس بود، نه لغو مجوز، هرچه هست روایتهای چندگانهای است که هریک از طرفین در توضیح ماجرای پیشآمده بیان میکنند. قرار بود نمایشگاه «هرگز زنی را نمیشناختم» با آثاری از احسان برآبادی، ستاره بهبهانی، نگار فدایی، صنم قربانزاده و امید معصومی در زمینه نقاشی و چیدمان از جمعه، دوم تا یازدهم بهمن در گالری نات واقع در ساختمان مؤسسه پرسش برگزار شود اما این نمایشگاه برگزار نشد و آثار نمایشگاه قبلی روی دیوار باقی ماندند. با اینحال دلیل برگزاری آن یک روایت ندارد. هریک از طرفین ماجرا مانند هنرمندان شرکتکننده، کیوریتور (نمایشگاهگردان) و مسئولان گالری، داستان خود را تعریف میکنند. ستاره بهبهانی، یکی از نقاشانی که قرار بود در این نمایشگاه حاضر شود، هفته گذشته در روند چگونگی جریان پیشآمده به «شرق» گفت: «پنج، شش ماه قبل آقای شاهین محمدی با من تماس گرفت و گفت قرار است نمایشگاهی را کیوریت کند و فهرستی از افراد دیگری هم، که برای این نمایشگاه در نظر گرفته بود، اعلام کرد. من، آثار و نمایشگاه برخی از آنها را دیده بودم». او در پاسخ به اینکه دلیل انتخابش برای این نمایشگاه چه بوده است، عنوان کرد: «کیوریتور به من گفت آثارم را دنبال کرده است. ضمن اینکه مقالهای در مورد کارهایم در انگلستان منتشر شده بود، موضوع کارهای من هم در مورد زنان است. استیتمنتی هم که برای نمایشگاه نوشته شده بود، بسیار خوب بود و همه اینها باعث شد علاوه بر یکی، دو کار قبلی، سه کار جدید نیز برای نمایشگاه آماده کنم». او افزود: «ابتدا 12 دی برای برگزاری نمایشگاه در نظر گرفته شد اما بعدا نمایشگاه به تاریخ دوم بهمن منتقل شد تا نمایشگاه قبلی تمدید شود. کارتهای دعوت و پوستر نمایشگاه ما چاپ شده که سهشنبهشب و سه روز قبل از افتتاحیه با من تماس گرفته و گفته شد به دلیل ضعیفبودن کارها و باکیفیتبودن آثار نمایشگاه قبلی، نمایشگاه ما لغو شده است». بهبهانی عنوان کرد زمانی که این موضوع از سوی شاهین محمدی به او اعلام شده است، باور نکرده و برای تأیید آن با بابک اجاقی بهعنوان یکی از مسئولان گالری تماس گرفته که او هم گفته است کارهای این نمایشگاه ضعیف هستند. این نقاش ادامه داد: «چه کسی میتواند تأیید کند کارهای ما فاقد ارزش هنری هستند؟ آیا واقعا کسانی که این موضوع را اعلام کردهاند، کارشناس هنر و مرجع مناسبی برای این موضوع هستند؟ وقتی از عبارت «فاقد ارزش هنری» برای آثار افرادی استفاده میشود، باید دلیل آن هم گفته شود وگرنه تنها انگی به آثار هنرمند زده میشود که مجبور است تا مدتها بابت آن هزینه بدهد». با تمام این مسائل، نمایشگاه لغو شده بود اما ازآنجاکه کارتهای دعوت را پخش کرده بودیم، پیشنهاد کردیم ساعتی که بهعنوان مراسم افتتاح نمایشگاه ما درنظر گرفته شده است، درهای گالری بسته باشد اما اینطور نشد. من در روز افتتاحیه به نمایشگاه رفتم و دیدم کارهای نمایشگاه قبلی روی دیوار است». بهبهانی با بیان اینکه برای پیگیری این مسئله، شکایت کردهاند، گفت: «حدود یک میلیون تومان حداقل هزینهای است که برای کارم پرداختهام و هزینههایی مانند رنگ و... را در نظر نگرفتهام. ضمن اینکه میخواستم یک نمایشگاه انفرادی در تابستان سال آینده برپا کنم که به دلیل وقتگذاشتن روی آثار این نمایشگاه، مجبورم نمایشگاه را به پاییز موکول کنم». درهمینحال شاهین محمدی که کیوریتوری نمایشگاه را برعهده داشته است، چند روز قبل در یادداشتی در صفحه فیسبوک خود نوشت: «سکوت لزوما نشانه انفعال نیست؛ انتخابی هوشمندانه است برای بهبارنشستن تلاش و حصول نتیجه. در باب لغو نمایشگاه توسط گالری نات در مؤسسه پرسش، هر چقدر تلاش کردم در فضایی آرام و بدون جنجال و حاشیهسازی با مسئله برخورد کنم و از این فضا دور باشم، اما برخی باوجود عدم درگیریام با گالری، سوءاستفاده کرده و کمر به تخریب من و هنرمندان این نمایشگاه بستهاند». او در ادامه این متن عنوان کرد: «طرح این نمایشگاه و هنرمندانی که برای حضور در آن اعلام آمادگی کردند، در مهرماه به گالری ارائه شد و تاریخ یازدهم دیماه تا بیستم این ماه درنظر گرفته شد. افراد مسئول میتوانستند نمونه قبلی و فضای کار این هنرمندان را دیده و مخالفت خود را اعلام کنند که هیچ مخالفتی صورت نپذیرفت. در آذرماه بهصورت کاملا اتفاقی مشخص شد بدون آنکه به اطلاع من و هنرمندان برسد، تاریخ نمایشگاه را برای آنکه نمایشگاه «بازگشت» در هجدهم دی ماه برگزار شود، به سوم اسفند ماه تغییر دادهاند و با مخالفت من و هنرمندان تاریخ نمایشگاه به دوم بهمن ماه تغییر پیدا کرد. گالری تا این مدت آثار هنرمندان را طلب نکرد، تا روزی که کارتهای دعوت را به من دادند و کارها را برای ارائه به وزارت ارشاد - نه برای لغو نمایشگاه- خواستند و من هم به این دلیل که وزارت ارشاد باید کارهای کامل را بررسی کند، اعلام کردم آثار نهایی را به آنها خواهم داد. این در حالی بود که هنرمندان آثار گوناگونی در طول این مدت خلق کردند و با نظر من گروهی از آثار انتخاب شدند». او در شرح جریان پیشآمده اظهار کرد: «در تماسی ساعت 16:30 روز سهشنبه با من جلسهای ترتیب داده شد برای توجیه آثار هنرمندان و این در صورتی به وقوع پیوست که کیوریتور نمایشگاه «بازگشت»- که نمیدانم چرا به این تکاپو افتاده است تا من را زیر سؤال ببرد- ادعا کرده است ظهر همان روز خبر لغو نمایشگاه به او اعلام شده است و این خود نشان میدهد تصمیم لغو نمایشگاه هیچگونه ارتباطی به کیفیت آثار هنرمندان نداشته و تصمیم از قبل گرفته شده است. همینطور ایشان ادعا کردهاند که در تلاش بودهاند با من ارتباط برقرار کنند و «حرفهای» راهحل بیابند و این در صورتی است که شماره و حتی آدرس من را تمامی افراد پرسش داشتهاند. بدیهی است نمایشگاه در انتخاب و نمایش آثار تامالاختیار است و حساسیت درباره کیفیت آثار موضوعی بجا و درکشدنی است، اما نکته درخور توجه این است که در صورت وجود چنین حساسیتی، در کمال تعجب در چهار ماه اخیر هیچ پیگیریای از سوی گالری برای مشاهده آثار و گفتوگو پیرامون آن انجام نشد. جالب است فردی از مسئولان آن گالری که در زمینه هنر صاحبنظر نیست، ادعا کرده کارها آماده بوده است و هنرمندان تلاشی برای خلق آن نکردهاند و آثاری بهدلیل شباهت فضا به آثار قبلی هنرمند، تکراری خوانده شدهاند؛ اگر این گفته صحیح باشد و کارها قدیمی باشد اگر زودتر از من میخواستند، بهآنها نشان میدادم، نه اینکه ادعا کنم کارها آماده نیست». بابک اوجاقی، از مسئولان گالری نات نیز چندیقبل در توضیح دلیل لغو نمایشگاه به سایت «هنرگردی» گفت: «نمایشگاه مربوط به کیوریتور بوده و قاعدتا یک ماه پیش از نمایشگاه باید کارها را به ما نشان میدادند و ما بارها خواستیم کارها را به ما نشان دهند، [اما] به ما گفت کارها آماده نیست. ما هم نمیدانیم به چه دلیل آماده نبودند، چون خیلی از کارها از قبل کشیده شده بود. چیزی که به ما گفته شد، این بود که کارها برای این نمایشگاه کشیده میشوند، نه اینکه هنرمندان در خانهشان کارها را آماده دارند. سه روز پیش از برگزاری نمایشگاه کارها برای ما ارسال شد. تاریخ ایمیلش هم موجود است و ما همان روز تماس گرفتیم و نمایشگاه را کنسل کردیم. همینطور قبلا هم اعلام کرده بودیم اگر کارها ارزش هنری نداشته باشند، روی دیوار نمیروند. در این مدت هم ما ضرر کردیم، نه آنها. چون برخلاف گفته کیوریتور، کارها در خانهشان آماده بوده و این ما بودیم که برای تبلیغ هزینه کردیم». پاسخ ارشاد همچنین اوجاقی به «شرق» گفت کارها از سوی کیوریتور دیر به دست آنها رسیده و مجوز ارشاد هم نداشته است. او همچنین تمایلی به رسانهایشدن این موضوع نداشت و گفت بحث راجع به این نمایشگاه در ارشاد نیز به اتمام رسیده و به خبرنگار «شرق» نیز توصیه کرد بهتر است پیگیر این موضوع نباشد. بااینحال مجید ملانوروزی، مدیر مرکز هنرهای تجسمی وزارت ارشاد، با تأیید اینکه گالریها برای برگزاری نمایشگاه نیازی به مجوز جداگانه برای هر نمایشگاه ندارند، به «شرق» گفت: «گالریها به مجوز جداگانه برای هر نمایشگاه نیاز ندارند، اما گاهی گالریداران درباره آثار یک نمایشگاه یا هنرمندانی که در نظر دارند از او نمایشگاهی برپا کنند، مشورتهایی میکنند، در غیر این، ما تشخیص صلاحیت کارها را برعهده خود گالریداران گذاشتهایم». او درباره رسیدگی به پروندههایی مانند نمایشگاه «هرگز زنی را نمیشناختم»، عنوان کرد: «معمولا تغییر زمان برپایی یک نمایشگاه یا لغو آن، یک امتیار منفی برای خود گالری محسوب میشود، اما اگر هنرمند برای هزینه مادی و زمانی که برای حضور در یک نمایشگاه لغو شده به ما مراجعه کند، به آن رسیدگی میکنیم، در غیر این صورت بررسی این موضوع به کیوریتور برمیگردد، چراکه او گردآورنده آثار بوده است، اما دراینباره ما نگفتهایم بحث تمام شده یا لزوما درخواست مجوزی برای نمایشگاه نکردهایم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.