«هملت»، انتظارها را برآورده کرد
شب آلمانها در تهران
رضا آشفته
شامگاه پنجشنبه، هشتم بهمن، تالار وحدت میزبان نمایش هملت کاری از توماس اوسترمایر از کشور آلمان بود؛ کاری که توانست انتظارات ما را دوباره برآورده کند؛ آنچه قیاسها و انطباقهای هنری را بر ما معلومتر خواهد کرد تا بتوانیم مسیر درستتر را برای اجرای تئاتر پیشروی داشته باشیم. اوسترمایر بعد از کلاوس پیمان، روبرتو چولی و دیتر کومل چهارمین کارگردانی است که به ایران میآید تا تأثیرات فنی و تکنیکیاش را بر تئاتر ایران بگذارد و این اجرا، بسیاری از سوءتفاهمات، کژرویها و انحطاطها را بر ما معلوم کرده است. پرده اول: آنچه دیدیم «هملت»، نمایشی است تلفیقی که در آن شیوه برشت، که متأثر از اپرای پکن چین است، دیده میشود، به اضافه ویدئو که شکل تازهتری به اثر میبخشد و در جایجای نمایش مدام حضور آن پررنگ است. درواقع ما متأثر از این بیان دوگانه خواهیم شد؛ اول در صحنه حضور زنده نقشها، کنشها و واگویهها شکل میگیرد و بعد تصویر با واسطه ما را متأثر میکند از آنچه باید ما را به جای دیگری رهنمون کند. یعنی نفوذ در زیر لایههای متن و یافتن فرامتن. در این شیوه تلقینگرایانه که کاملا هم شهودی است، چنین اتفاقی خواهد افتاد. نمایش برشتی است برای آنکه از بداهه و فاصلهگذاری بهرهمند میشود و در آن بازیگران بهویژه بازیگر نقش هملت، فرصت میکند با مخاطبانش رودررو شود. او با هر ارتباطگرفتن و پرسشی، کل تالار وحدت را تحت پوشش قرار میدهد برای آنکه بشود بر ارتباط استدلالی و عقلانی اثر دامن زد. در آن بازیگر گرترود و افلیا، یک نفر است و بارها از دو روسری صورتی برای نقش افلیا و سیاه و عینک دودی برای نقش گرترود استفاده میکند، بنابراین این بازی دوگانه ما را متوجه نقشآفرینیاش میکند و در حضور تماشاگران چنین اتفاقی میافتد که یادآور اتفاقی تئاتری باشد. همچنین در این شب، خالد راسم، کارگردان عرب مقیم بلژیک، با دو نمایش ما را متوجه جنگ در سوریه کرد. تکنیک غالب در دو نمایش، انقلاب بدن و انتظار ویدئوآرت و محتوایش بیان مسائل و آسیبهای ناشی از جنگ است. هنرمند خواسته است با تصویر و بدن در انقلاب بدن نسبت به این ویرانگریها و خشونتهای تحمیلشده در سوریه و شاید هم فلسطین کنشمند باشد. البته امکان دارد هر کشور عرب دیگری باشد. «انقلاب بدن» فرم بدنی را در تلفیق با فرم تصویری قرار میدهد و نتیجه همان سنگپرتابکردنهایی است که در انتفاضه فلسطینیها خواهیم دید. به هر دلیل در این هجمه و یورشها بدن از انفعال درمیآید و چون نیرویی پویا و مؤثر مقاومت میکند و این سرمنشأ همه مقاومتهایی است که مظلومان در طول تاریخ داشتهاند. انسان نمیتواند نافی و منکر انسانهای دیگر با ابعاد و ساحتهای متنوع درد باشد. درد هست و برای پالایش و آرامش، نیازمند توجه به آن هستیم. انقلاب بدن میخواهد ما هم کنشگر باشیم و این مهم حتی در فکرکردن به دیگران هم محقق میشود و یک مرحله بالاتر در عملکردن است که اگر بود الان جنگی نبود! پس ما بیتفاوتیم نسبت به همدیگر... . پرده دوم: آنچه میبینیم شنبه 10 بهمن، آخرین شب حضور توماس اوسترمایر در ایران است. او برای ما، تحفه درخورتأملی آورد تا یکبار دیگر با تئاتر حقیقی در سطح جهانی و آن هم از نوع ممتاز آشنا شویم. علاوه بر آن سهراب سلیمی با وانیک در بخش مسابقه بینالملل حضور خواهد داشت. این اثر هم دو اپیزود دارد که اپیزود اولش از اجرا و فحوای بیشتری برخوردار است و در آن بازی رضا مولایی مثالزدنی است، از این روی که توانسته بهدرستی نقشش را نمایان کند. مردی سوءاستفادهگر که میخواهد از روشنفکر و نویسنده تحت نظارت و در تبعید (با بازی احمد ساعتچیان) که درواقع خود واسلاو هاول، نمایشنامهنویس چک است، بهرهوری کند که نمیتواند، چون نویسنده باجدهنده و باجخواه نیست! همچنین ابراهیم پشتکوهی از بندرعباس، نمایش آخرین انار دنیا را میآورد که درواقع این هم برداشتی از یک رماننویس برجسته کرد عراقی است. همچنین سمانه زندینژاد و فرزانه سهیلی که در این سالها حضور درستی در جشنواره داشتهاند، یکبار دیگر با نمایش به نام نسل آخر میآیند تا حالوهوای تازهای را در صحنه اجرا کنند. دومین شب اجرای اسپانیا به نام خانهای در آسیا نیز در این شب رقم خواهد خورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.