|

با جشنواره تئاتر فجر

شب اودیسه ایرانی

رضا آشفته

شامگاه سه‌شنبه ششم بهمن، شب نمایش «اودیسه» نوشته امین طباطبایی و کار آرش دادگر بود که برای دومین‌شب پیاپی نشان داد که تئاتر ایران به مرزهای قابل‌اعتنای تئاتر جهانی پا گذاشته و می‌تواند با مثال‌هایی این‌چنین، باعث تحول و دگرگونی تئاتر در ایران شود. پرده اول: آنچه دیدیم آرش دادگر لحظات و تابلوهایی از اولیس را به ما می‌شناساند که در متن هومر و دیگران نیست بلکه او توانسته در بازنگری به این اسطوره یونانی ماجراجویی‌هایش در واکنش به مباحث فلسفی و دینی، هنری و فرهنگی و حتی اقتصاد و سیاست و علم را نمایان کند؛ انسانی جامع‌الاطراف که بسیار کنشگر و تیزهوش می‌نماید و از هر چیزی به درک درست خواهد رسید. چنانچه در ابتدا از فرفره‌بازی چون هیولایی می‌هراسد اما وقتی از آن خوشش می‌آید و دلبسته‌اش می‌شود، به مطالعه چگونگی حرکتش می‌پردازد و حتی گشتاورش را هم محاسبه می‌کند و از منظر علمی به این پدیده زیبا و بازیگوشانه توجه و التفات نشان می‌دهد. بنابراین نمایش اودیسه در شکل هم به‌دنبال ایجاد تابلوهایی است چندگانه که بشود درک ما نسبت به هستی را بر مبنای کنشگری و سفر درازمدت اولیس نمایان کند. سفر از چنین خاصیتی برخوردار است که بتواند انسان را دچار دگرگونی کند تنها به این دلیل که مرارت موجود در سفر ذهن را متمرکز بر مفاهیم عالی خواهد کرد و شناخت در آن امری عادی است. برای همین روال و شیوه اجرائی متکی بر سفر می‌تواند در بازنمایی این شناخت و تأمل‌برانگیزی نسبت به مکاشفات یک انسان آگاه و روشنگر تأثیرگذار باشد. نمایش «خانم» برگرفته از کلفت‌های ژان ژنه، نمایش‌نامه‌نویس قرن بیستم فرانسه، است و در این فرایند بر آن بوده است که بتواند دنیای دیگری که کاملا ذهنی‌تر است را بر دنیای ژان ژنه وضع گرداند. نمایش کلفت‌های ژان ژنه بازی‌دربازی دو کلفت است که می‌خواهند بانوی خانه را به دلیل تحقیرها و توهین‌های ممتد از بین ببرند. امیرحسین طاهری خلاصه‌ای از آن را در بازخوانی‌اش آورده و با این رویکرد دیگر بر حضور خانم یا بانو خط کشیده است و این دیگر یعنی مواجهه ما کاملا ذهنی شده است چون در متن ژنه تقابل ذهن و عین مدام چالش‌برانگیز است اما در اینجا الی (الهام الثوره خسروی) و سالی (صالحه آقابیگی) نسبت به این خانم ذهنیت خود را در بازی‌دربازی‌ها آشکار می‌کنند و نوع مواجهه دلالت بر تئاتر دارد چون در ته صحنه هم پرده ویدئوپروجکشن گذاشته شده است که برای لحظاتی تابلوهایی از لکه‌های خون را به نمایش می‌گذارد که درواقع پایان‌بخشی این قتل در این خون‌ریزی‌ها نمود می‌یابد. پرده دوم: آنچه می‌بینیم امروز پنجشنبه هشتم بهمن، شاهد حضور هملت، کار توماس اوستر مایر آلمانی هستیم که تا اینجا هم هیاهوی بسیاری برای اجرایش بوده است چون یک نمایش و نگاه قابل‌پذیرش با استانداردهای جهانی را با خود به ایران آورده است و این همان چیزی است که ضرورت اجرایش را برای ما بیشتر می‌کند. علیرضا کوشک‌جلالی که در یک حرکت ملی در شهرهای مختلف ایران نمایش کار کرده است، این‌بار از لنگرود نمایش رعنا را به مسابقه ایران تئاتر فجر رسانیده است. او که کارگردانی ایرانی و آلمانی است همواره حضورش قابل‌تأمل بوده. همچنین از بلژیک خالد راسم دو نمایش انقلاب بدن و انتظار را اجرا می‌کند که باید مورد توجه واقع شود. همچنین از لرستان امین ابراهیمی با ترانه‌ای برای تو و احسان ملکی با چِر حتما در حد انتظار خواهند بود. محمد میرعلی‌اکبری هم کارگردان نوجویی است که این‌بار در فجر با نمایش سفر به بی‌نهایت شرکت کرده است. جمعه نهم بهمن نیز روز اسپانیا با نمایش «خانه‌ای در آسیا» خواهد بود و همچنین کارگردان‌هایی چون پیام دهکردی با «هیچکس نبود بیدارمان کند»، نادر برهانی‌مرند با در خواب دیگران و از میان شهرستانی‌ها حسن سبحانی با زمانی برای گاوهای شیرده و پیمان کریمی با «مرگ کسب‌وکار من است» که یحتمل باز هم حرفی برای گفتن خواهند داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.