شهابالدین عزیزیخادم، عضو هیأترئیسه فدراسیون فوتبال در گفتوگو با «شرق»:
سکه بیبرنامگی در فدراسیون باید از رونق بیفتد
اینروزها، فدراسیون فوتبال روزهای سختی را پشت سر میگذارد. از گزارش پرونده فساد در فوتبال تا ناکامی تیم امید موجب شده مدیریت فدراسیون با انتقادهای زیادی روبهرو شود. در این میان، بسیاری از کارشناسان معتقدند این ایراد همیشگی فوتبال ایران است که به صورت سیستماتیک اداره نمیشود و شخصمحوربودن آن باعث میشود چنین فضایی بهوجود آید. شهابالدین عزیزیخادم، عضو هیأترئیسه فدراسیون و مشاور عالی رئیس فدراسیون فوتبال، تأکید دارد برای اینکه فدراسیون از این مخمصه خارج شود و در آینده دچار این گرفتاریها نشود، باید طرحی نو در فوتبال ایران در انداخت. حرکت به سوی فدراسیونی مدرن، نسخه عزیزیخادم برای فوتبال ایران است.
این روزها مدیریت فدراسیون فوتبال با انتقادهای زیادی روبهرو است و به نظر میرسد فدراسیون به یک بنبست مدیریتی رسیده است. چه باید کرد که فدراسیون یک بار برای همیشه از این شرایط خلاص شود و به این میزان به یک فرد وابسته نباشد؟ اولین کاری که در مدیریت فوتبال باید انجام شود، تغییر گفتمان است. یک فدراسیون مدرن نیاز به تغییر و گفتمان جدید دارد. بحث من شخصی و مختص به هفت، هشت سال گذشته نیست بلکه درباره روند کلی فوتبال است. باید پس از جنگ در فوتبال ریلگذاری میشد که حرکت فوتبال با رفتوآمد افراد، خیلی تغییر نکند. سیستم شخصمحور نباشد و دچار روزمرگی نشود. وقتی این اتفاق نیفتد و یک نگاه موقتی حاکم باشد، پیشرفتی حاصل نمیشود. سلایق بر برنامه ارجح میشود. مدیریت سنتی، رفتارش سنتی است و برای درمان از روش سنتی استفاده میکند. فضای سنتی فضای بسته است، انقباضی عمل میکند. در فضای بسته به آمار و ارقام و تصویرسازیهای کاذب دل میبندند. به رشد نمیتواند کمک کند. هماکنون در افکار عمومی، صدای غالب، صدای تغییر است. ما نیاز به یک نگاه مدرن و مترقی در فدراسیون فوتبال داریم. البته اینطور نیست که در 20 سال گذشته کاری نشده، کارهایی شده، اقدامهای خوبی هم صورت گرفته، آدمهایی که آمدند، همه دلسوز بودند اما محور کار برنامه نبوده است. طبیعتا پیشبرد برنامهها نیاز به یک جهش اقتصادی در فوتبال دارد و به نظر میرسد یکی از دلایلی که فدراسیون فوتبال دچار چالش است، این است که درآمدزا نبوده؛ چرا این اتفاق در فوتبال ما رخ نداده است؟ فوتبال کشور مبتنی بر اقتصاد دولتی است. اقتصاد دولت هم اقتصادی مبتنی بر منابع نفتی است. دولت به دنبال این است درآمدهای عمومی را افزایش دهد. در این فضا، فوتبال هم مستثنا نیست. آزادسازی فوتبال از منابع عمومی باید یک هدف باشد. البته کمککردن منابع عمومی به فوتبال منعی ندارد، در تمام دنیا هم صورت میگیرد. البته ما در این فضا انحصار، تنگنا و عدم رقابت داریم. با این حال چارهای نداریم غیر از اینکه به سمت آزادسازی فوتبال از منابع عمومی برویم. ما کشور ثروتمندی هستیم. در این فضا میتوان شرایط بهتری را متصور بود. آسیب به فدراسیون فوتبال آسیب به منافع ملی است که متأسفانه این اتفاق رخ داد. وقتی بیاعتمادی افکار عمومی در جامعه تسری پیدا میکند، فضای اقتصادی، درآمدی و تجاری کمرنگ میشود. فوتبال یک تجارت است. وقتی شما درآمد داری، امکان توسعه فوتبال را پیدا میکنی. میتوانی مربی بیاوری بازی برگزار کنی، اردوی مناسب بگذاری و ... این کارها همه نیازمند مسائل اقتصادی است که بدون طرح و برنامه نمیشود به آنها رسید. با درآمدزایی میتوانیم فوتبالمان را جهانی و از درگاههای جهانی عبور کنیم. در دنیا هم، فیفا به فوتبال نگاه تجاری دارد. فیفا اولین اصل را در فوتبال، اقتصاد، تجارت و بزرگشدن فوتبال میداند. اگر فوتبال را یک صنعت و تجارت بدانیم، قویترکردن پایه اقتصادی فوتبال یک ضرورت تاریخی است. باید مطالعه کنیم بازار چیست، محصول چیست، باید رقابت ایجاد کنیم و کیفیت را بالا ببریم. این کارها انجام نشده، چون برایش برنامه نداشتیم. من اعتقاد دارم اقتصاد داخلی ما این ظرفیت را دارد که فوتبال ما را حمایت مالی کند. در حوزه بینالملل هم پتانسیل بالایی داریم. ما در حوزه خلیجفارس چقدر هوادار داریم؟ در این زمینه کار کارشناسی نکردیم ولی میدانیم در امارات حدود 400 هزار نفر داریم؛ در قطر هم کم هوادار نداریم که بخشی از آنها تجار و بازرگانها هستند. در آمریکای شمالی هم وضعیت خیلی خوبی داریم که فقط یک مرتبه در دوره آقای صفاییفراهانی از این فرصتها استفاده نکردیم. الان در دنیا، فوتبال را یک صنعت میدانند. ما در کشورمان شاهد بودیم تمامی صنایع و وزارتخانهها برای پساتحریم، خود را آماده کرده بودند. رفتوآمدهایی انجام شد. سندهایی تنظیم شد، نمیشد در فوتبال هم چنین کارهایی انجام داد که حداقل در جذب اسپانسر و ترتیب بازیهای تدارکاتی اثرات آنها را میدیدیم؟ تمامی وزارتخانهها و سازمانها برای پسابرجام از ماهها قبل برنامه و کارگروه داشتند. ما هم باید در فوتبال همین کار را میکردیم. ابزار مناسب برای استفاده از این فرصت را هم داشتیم. وزارت خارجه و نمایندگان خارج از کشور ابزار مطلوبی هستند برای استفاده از فرصت پساتحریم. ما میتوانستیم و میتوانیم از این فضا استفاده کنیم. فدراسیون باید به دنبال این باشد همایشی در این ارتباط برگزار کند. فرصتها باید شناسایی شوند. شناسایی فرصتها و تعامل با نمایندگیهای ایران در خارج از کشور، بحث رسمی کار است. ایرانیهای خارج از کشور و پتانسیل بالای آنها هم ابزار غیررسمی ما محسوب میشوند. وقتی شما فوتبالی دارید که فراتر از منطقه است و داعیه جهانیشدن دارد، رسیدن به این هدف نیازمند این است که فضای کنونی را بشکنید. حداقل میتوانستیم برویم و «فیفادی»ها را رزرو کنیم. در گذشته ما در اتریش با مکزیک و در دوبی با برزیل بازی کردیم که اتفاقات خوبی بود. باید این دست بازیها را ترتیب دهیم. این بازیها بار فنی، روانی، مالی و فرهنگی بالایی برای ما دارد و فوتبال ما کاملا در وضعیت برد-برد قرار میگیرد و نفعش کاملا برای فوتبال و منافع ملی کشور است. از نظر اقتصادی و اسپانسرینگ، چقدر اجرای برجام میتواند به فوتبال کمک کند؟ برای نشاندادن عقببودن ما از دنیا اجازه بدهید چند نمونه بیاورم؛ در حاشیه نشستی، دکتر چانگ، رئیس فدراسیون کرهجنوبی، به ما گفت بودجه سالانهاش بالای 250 میلیون دلار است، ژاپن هم در همین حدود است، حالا بودجه ما سالی حدود 15میلیون دلار است. برای اینکه تفاوت کار در ایران و این کشورها را متوجه شویم، یک مثال درباره تفاوت اسپانسر لباس ایران با این دو کشور میزنم؛ این دو کشور اسپانسر لباس جدا دارند. رئیس فدراسیون کره میگفت شرکت نایکی هر سال شش میلیون دلار به این فدراسیون میپردازد. سه میلیون دلار البسه میدهد و بقیه را هم پول نقد پرداخت میکند. اسپانسر ژاپنیها آدیداس است. رئیس فدراسیون ژاپن البته رقم دقیق را به من نگفت و عنوان کرد محرمانه است اما با توجه به جمعیت بیشتر ژاپن، رقم قرارداد آنها بالای 10 میلیون دلار است. این ارقام نشان میدهد کره و ژاپن فقط کسب درآمدشان از لباسی که میپوشند به چه میزان است. حالا ژاپن و کرهجنوبی را کنار بگذاریم؛ من با رئیس فدراسیون تایلند که یک فوتبال درجه دوم در آسیا به شمار میرود هم صحبت کردم. آقای ماکودی میگفت آنها برای لباسشان یک اسپانسر داخلی پیدا کردهاند. ضمن اینکه البسه تمامی ردههای سنی را تأمین میکند، بالای یکونیم، دو میلیارد تومان هم پول میدهد. این فقط بحث البسه است. این فدراسیونها اسپانسرهای دیگری هم دارند. همین کره وقتی آمد با ما بازی کرد، هواپیما هم داشت و پروازش هم رایگان بود. ما چه کار کردیم؟ البته من نمیخواهم کسی را متهم کنم. محدودیتهای کشورمان در زمینه حق پخش، کپیرایت و انحصار را میدانم اما در ایران با فوتبالی طرف هستیم که قدرت آسیا است، کشور وسیع و پرجمعیتی هستیم، هواداران زیادی هم در داخل کشور و در تمامی نقاط دنیا داریم. ظرفیتهای زیادی داریم. حتی کشورهای فارسیزبان همسایه، فوتبال ما را تعقیب میکنند. وقتی برنامه 90 در افغانستان این همه طرفدار دارد، این نشاندهنده پتانسیل فوتبال ماست. یکی از ضعفهای همیشگی ما در حوزه بینالملل، کسب کرسی در فیفا و «ایافسی» است. چرا در این زمینه عقب هستیم؟ به همین کشورهای عربی توجه کنیم. رئیس کنفدراسیون فوتبال آسیا، قبلا بنهمام از قطر بود و حالا شیخ سلمان بحرینی. در انتخابات آتی فیفا هم دو تا کاندیدا از منطقه ما حضور دارند؛ یکی اردنی، یکی هم بحرینی. فوتبال آنها کجاست، فوتبال ما کجا؟ این یک واقعیت است که فوتبال ما خیلی جلوتر از اردن و بحرین است. با این حال ما در حوزه بینالملل، فرصتسوزیهای خیلی زیادی داشتیم، حال آن مقطعی که آقای صفاییفراهانی کرسی داشت را کنار بگذاریم که متأسفانه بنا بر دلایلی از دست رفت. با توجه به اینکه در مقطع کنونی در پسابرجام دریچهها رو به جامعه جهانی باز شده است، باید از این فضا بهترین استفاده را ببریم. همین آقای ماکودی تایلندی، رئیس کمیته فوتسال فیفا بوده و عضو کمیته اجرائی فیفا و «ایافسی». این برای فوتبال ما ثقیل است. نشان میدهد ما در مناسبات بینالمللی قوی نیستیم. نفوذ بینالمللی نیاز به چانهزنی دارد، نیاز است از فضای رسمی و غیررسمی استفاده کنیم. از همه ابزارها و تعاملات استفاده کنیم. ما نتوانستیم اما تایلند درجه دو توانسته. این یک واقعیت است که در این سالها خیلی از میزبانیها را نتوانستیم بگیریم. برای رسیدن به این اهداف باید با دیپلماسی قوی، ائتلاف و اتحاد بهوجود آورید. شما بهتنهایی که نمیتوانی بروی مسئولیت ایافسی یا میزبانی را بگیری. اینها همه ائتلاف و تعامل میخواهد. ما معمولا در بازی دیگران قرار گرفتیم، درصورتیکه با توجه به پتانسیلمان میتوانستیم یک بازی جدید ایجاد کنیم. هرچند الان ما یکی از نواب رئیسی منطقه مرکز آسیا را داریم که یک اتفاق خوب است اما میتوانستیم خیلی قویتر باشیم. الان ما در «ایافسی» پستهایی داریم اما نه در پستها و کمیتههای استراتژیک. بارها در ائتلافهای آنها قرار گرفتیم و در ازایش یک فوتسال را به ما دادهاند. کسب کرسیهای بینالملل نیاز به یک همگرایی و همافزایی درونی دارد. شما باید در داخل با دولت و سایر ارگانها تعامل داشته باشی؛ اینها همه یکدست شوند تا بتوانی کرسیها را کسب کنی. این نبود همگرایی هم نتیجه نداشتن برنامه و یک نگاه توسعهای است. تمام توسعه که لزوما سختافزار نیست، نرمافزار هم هست. شما باید طراحی و برنامهریزی کنی. برای رسیدن به خواسته بیرونی باید یک ائتلاف درونی داشته باشی که این را هم ما نتوانستیم ایجاد کنیم. شما به ائتلاف اشاره میکنید اما هماکنون فدراسیون در ایجاد تعامل با وزارت ورزش، صداوسیما و ارگانهای دیگر در شرایط مطلوب قرار ندارد؟ این یک واقعیت است؛ درحالحاضر افکار عمومی از فوتبال ناراضی است. باید قبول کنیم تمامی ارگانها به اعتلای فوتبال فکر میکنند و این جزء منافع ملی است. ما هم باید در فدراسیون همه را بازی دهیم. راه را اشتباه میرویم. نمیشود بهتنهایی عمل کرد و یک گوشه نشست. باید با سایر نهادها تعامل داشت. با تناقض نباید انتظار کارآمدی و پیشرفت داشت. همین بودجه کنونی گویای تناقضهاست، در همین بحث حق پخش، که حق لاینفک فوتبال است. در همین فضا میشد با تعامل با سطوح بالا، کار را پیش برد و به یک توافق رسید. در نهایت راهکارتان برای برونرفت از شرایط کنونی چیست؟ باید یک فدراسیون مدرن تشکیل شود تا با استفاده از تعاملات داخلی، کارها را در بیرون پیش ببرد. شاخصه یک فدراسیون مدرن، اعتقاد به کارهای مطالعاتی، تحقیقی، پژوهشی و تطبیقی است. فدراسیون مدرن شفافیت دارد، پنهانکاری ندارد. با تمامی ارگانها و سازمانها مشارکت میکند. چابک است. مشروعیت دارد. با اتکا به ارزشهای دینی و ملی به افق جهانی نگاه میکند. دانشبنیان و عدالتمحور است. ما باید کنشگر باشیم نه تماشاگر. چون برنامه نداریم، هماکنون تماشاگریم. چون برنامه نداریم، در اقتصاد ناکارآمد بودیم. در همین وضعیت تحریم، بهمراتب میتوانستیم بهتر از وضعیت موجود باشیم. علتش این است که انضباط مالی نداشتیم. دیدید که در موضوع تبلیغات دور زمین چه اتفاقی افتاد. آینده فوتبال، معطوف به اراده و کنش خود ماست. شرایط ایدهآل، ساختنی است. در فدراسیون مدرن، سکه بیبرنامگی جایی نخواهد داشت. سکه بیبرنامگی باید از رونق بیفتد؛ این یک ضرورت تاریخی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.