|

جشنواره تئاتر فجر در دو پرده

شب چالش‌برانگیزها

رضا آشفته

شامگاه یکشنبه چهارم بهمن‌ماه، شب چالش‌برانگیزی برای تئاتر ایران بود. سه نمایش می‌خواستند در فضای به‌اصطلاح پسامدرن حرکت کنند اما هر یک به‌نوعی نتوانستند در این فضا موفق باشند. پرده اول «آنتولوژی صبح فرحناک یک چاقو» نوشته و کار رضا گشتاسب از یاسوج که درباره زندگی و بیچارگی‌های یک نویسنده است، نمی‌تواند ما را متأثر کند از آن چیزی که باید رخ دهد. نویسنده‌بودن مصیبت است ازآن‌رو که همسری چون سمانه و دختری چون آیدا زندگی‌شان هزینه‌بر است و خسرو مجد که ممنوع‌الکار است باید تن به شرایط دیگری بدهد که از این سوءتفاهم به‌وجودآمده بیرون بیاید. یکی از قهرمان‌هایش چیزی گفته که حتی بعد از برطرف‌شدن این سوءتفاهم هنوز هم این ممنوع‌الکاری برقرار است. چاقو، عنصر برجسته‌ای است که این تهدیدها و هجمه‌ها و فشارها را نمایان کند چون سمانه و آیدا به‌همراه دایی تیمور دست‌بردار خسرو مجد نیستند مگر در بیرون از خانه کاری برای خود پیدا کند. دایی تیموری آقای جعفری را پیشنهاد می‌کند که در اداره ادبیات داستانی سمتی دارد و می‌تواند برای خسرو مجد کاری را جفت‌وجور کند. خسرو مجد باید که ممیز این اداره شود. پس از آن اوضاع مادی خانواده سروسامان می‌گیرد و تا این لحظه که خسرو مجد احساس می‌کند شرافتمندانه زندگی کرده است پس از این بنابر تلقینات خانواده‌اش به این راه ادامه خواهد داد. برای رضا گشتاسب با همه تلاش‌هایش آنتولوژی صبح فرحناک یک چاقو بیشتر ادا و اطوار است و آنها می‌توانند مسیر خودشان را ادامه دهند و از این انحطاط پا پس بکشند! سند چشم‌انداز، نوشته رضا شاهبداغی و کار مهدی محمدی باید که مسئله‌اش تئاتر باشد و آنچه در بطن تولید یک اثر به‌ویژه در یک گروه که دغدغه تئاتر تجربی دارد، چنین مسئله‌ای مطرح می‌شود. شاید آنچه مانع از تحقق آن نگاه آرمانی یا ایده اصلی در سند چشم‌انداز شده، همانا نبودن پیرنگ و حتی ضدپیرنگ است. این ساختار غیرمنسجم یادآور درام‌های پسامدرنی است اما آنچه در آن اتفاق می‌افتد از برآیند درست اتفاقات و رویارویی اندیشه‌ها شکل نگرفته است. آنسفالیت، نوشته و کار سیاوش بهادری‌راد در شکل موفق و در محتوا تهی می‌نماید، این همان قضیه فرم‌گرایی روبه‌زوال است که در آن فرم‌زدگی غالب می‌شود و این دقیقا انحطاط تئاتر است. ما در سرزمین دردها و تهدیدها به‌سر می‌بریم. جنگ، تحریم، بی‌کاری، اعتیاد، طلاق، تورم و‌ هزارها مسئله ریزودرشت داریم که باید در تئاتر، سینما، تلویزیون، شعر، نقاشی، رمان و... درباره‌اش بخوانیم و ببینیم و بشنویم. ما در دوره‌ای نیستیم که تهی باشیم و این همان نکته بارزی است که پذیرندگی آنسفالیت را از صد به صفر تقلیل می‌دهد. یعنی این‌همه تلاش برای موفقیت در شکل دقیقا به دلیل نداشتن هیچ‌گونه محتوای قابل‌درک و لمسی مثل حباب می‌ترکد و انگارنه انگار چیزی هم بوده است. حتی ما در خلأ هم آویزان نمی‌مانیم. پرده دوم امروز سه‌شنبه ششم بهمن فکر می‌کنم دیدن نمایش هملت از آلمان کار توماس اوسترمایر بیشترین تماشاچی را در تالار وحدت جذب کند. «هملت»، یکی از نمایش‌های درخشان آلمان و اروپا در سال‌های اخیر بوده و کارگردانش کسی است که کمتر به سفر و جشنواره‌ها می‌رود. اینها شنیده‌هاست و می‌توان به او امیدوار بود که برگ برنده جشنواره سی‌وچهارم باشد. همچنین در این روز نمایش‌هایی از تئاترهای شهرستانی به صحنه می‌آیند که آنها قابلیت دیده‌شدن و نقد و تأمل را دارند؛ برای مثال از سیرجان نمایش «خانم»، کار امیرحسین طاهری، از کرج نمایش «یک زندگی بهتر»، کار محمدرضا مرتضوی و از مشهد نمایش «تاریکی» کار عبدالله برجسته توصیه می‌شود. همچنین از تهران نمایش «اودیسه» کار آرش دادگر که در این سال‌ها نمایش‌های برجسته‌ای چون هملت و لیرشاه را به صحنه آورده است، دیدنی است. «هیولاها از فرانسه»، کار لارنت فرانی در تالار هنر چشم‌انتظار ایرانی‌هایی است که دغدغه استفاده از تکنیک و تکنولوژی را دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.