سیاست الاکلنگی آمریکا تخریبکننده مذاکرات صلح سوریه
اردشیر زارعیقنواتی: جهان سیاست عرصه بازی پیدا و پنهان بازیگران برای کسب منافع، حفظ قدرت و تثبیت جایگاه ژئوپلیتیک است و بنابر این تعریف ساده، آرمانگرایی و روابط اخلاقی بین بازیگران رقیب همواره تحتتأثیر اهداف پراگماتیسم و در بدترین شکل آن، قربانی دودوزهبازی و صداقتنداشتن طرفین میشود که معمولا در چارچوب «کسب منافع» توجیهپذیر است. در قالب «منطق سیاسی» این روندهای چندسویه از قبل قابل پیشبینی بوده و بههمیندلیل بازیگران عرصه سیاست در چارچوب «کنش» و «واکنش»، همیشه آمادگی مواجهه با رخدادها و حوادث خارج از نرم معمول و جدید را دارند. در همه وقایع تاریخی همیشه آن نیروی سیاسی که توان تحلیل درست از این وضعیت دوگانه و چند لایه را نداشته باشد، در فرجام کار خویش بهعنوان قربانی سیاست به بایگانی تاریخ سپرده خواهد شد. این وضعیت ژلاتینی و انعطافپذیری سیاسی در چارچوب منافع طبقاتی، مناسبات قدرت و کسب منافع ملی به همان نسبت که از کنش پراگماتیسم پیروی میکند، اما در شرایطی به واسطه نداشتن درک درست از وضعیت موجود و چگونگی عکسالعمل نسبت به آن، بسیاری از بازیگران سیاسی در موقعیت شخصی، گروهی، ملی و بینالمللی را در قالب وضعیتهای «پارادوکسیکال» دچار توهم و درنهایت شکست خواهد کرد. این شرایط معمولا در موقعیتهای «آنارشی» در حوزه ملی، منطقهای و بینالمللی بروز و ظهور بیشتری یافته و صف قربانیان بازی سیاست را طویلتر میکند. منطقه خاورمیانه و بهویژه در حوزه بحران سوریه، این آنارشی آنچنان با منافع و اهداف متناقض بازیگران داخلی و خارجی در هم تنیده شده است که قاعده مألوف «رقابت - همکاری» در چرخه سیاستهای مخرب «الاکلنگی»، بازیگران سیاسی را در فضای خاکستری در مقابل هم قرار میدهد. این وضعیت دقیقا همان حفره و مغاکی است که پارادوکس «فعل سیاسی» را در تضاد با منافع جمعی، امنیت مشترک، ثبات ملی- منطقهای و اهداف حقوقبشری قرار خواهد داد. هماکنون با نزدیکشدن به موعد از قبل پیشبینیشده برای برگزاری مذاکرات صلح سوریه به میانجیگری سازمانملل متحد، این وضعیت آنارشیک و سیاست الاکلنگی در بین بازیگران ملی، منطقهای و بینالمللی، نزدیک است روزنه کوچک که امید برای حلوفصل این منازعه براساس قطعنامه 2254 ایجاد شده بود، تا حدود زیادی مسدود شود. سفر چند روزه «جو بایدن»، معاون ریاستجمهوری آمریکا، به ترکیه نمونه کامل و کمبدیلی درباره همین نوع سیاست الاکلنگی در عرصه بینالمللی است که در پشتسر خود بیش از آنچه راهگشای کاهش بحران تلقی شود، میتواند پیچیدگیهای موجود در بحران سوریه و ارتباط آن با بحرانهای پیرامونی را تشدید کند. از یک طرف، آقای بایدن با دیدار با احزاب اپوزیسیون، جامعه مدنی و روزنامهنگاران منتقد دولت «رجب طیب اردوغان»، ضمن انتقاد نسبت به سرکوب و همدلی با این منتقدان، با تأکید بر مواضع حقوقبشری واشنگتن، موجب روزنههایی از امید در جامعه مدنی ترکیه و حمایت از روندهای دموکراتیک موجب میشود. فقط یک روز بعد، او در دیدار با «احمد داووداوغلو»، نخستوزیر ترکیه، با فراموشکردن انتقادهای دیروزی در انطباق کامل با سیاست سرکوب آنکارا، برای خشنودی دولت اسلامگرای عدالت و توسعه، حزب کارگران کردستان (پکک) را یک گروه تروریست قلمداد کرده و بهصراحت بر سیاست سرکوب دولت اقتدارگرا در مناطق کردنشین جنوب شرقی این کشور مهر تأیید میزند. شاید برای بسیاری از سیاستمداران و تحلیلگران سیاسی در غرب، تناقض چندانی در این اظهارات مشاهده نشود یا به تعبیری، یک تلاش و آسیبشناسی برای هماهنگی بیشتر بین اجزای یک کلیت متحد در راستای مبارزه قاطعتر با تروریسم داعش تلقی شود. درحالیکه کارشناسان و تحلیلگرانی که در منطقه بحران و از نزدیک قطعات پازل این بحران را میشناسند، بهخوبی میدانند در بندبند این گفتهها و اظهارات، تناقضاتی نهفته است که هر یک میتواند علیه دیگری به کار برده شود. در طول یک سال گذشته همه جهان شاهد بودهاند به غیر از ارتش «بشار اسد»، بزرگترین و قابل اعتمادترین نیرویی که علیه داعش وارد نبرد شده و توانسته است آنان را از بسیاری از متصرفات خود به عقبنشینی وادار کند، بدون تردید نیروهای کرد وابسته به حزب «دموکراتیک کردستان سوریه» و یگانهای مدافع خلق بودهاند. درصورتیکه همگان همکاری و همدستی آنکارا را با داعش در ابعاد نظامی و اقتصادی و بهویژه قاچاق نفت مشاهده کردهاند و امروز اردوغان با هجوم به مناطق کردنشین و نقض آتشبس با پکک، نهتنها حقوقبشر را در عرصه داخلی نقض میکند که حتی بهصراحت از پیوند کردهای سوری و یگانهای مدافع خلق با پکک، تدارک سرکوب و حمله به این گروههای مبارز در خاک سوریه را مدنظر قرار داده است. بایدن در حالی پکک را یک گروه تروریستی به واسطه مبارزه آن با دولت آنکارا توجیه میکند که هماکنون در هیأت مخالفان سوری مورد تأیید (منتخب نشست ریاض)، گروههای تروریستی مانند «جیشالاسلام» و «احرارالشام» نهتنها عضویت دارند که ریاست این هیأت را نیز در اختیار گرفتهاند. جداکردن سرکوب نهادهای مدنی در ترکیه که ظاهرا مورد انتقاد آقای بایدن قرار گرفته است، یک رابطه مستقیم با سرکوب نظامی ارتش ترکیه علیه کردها در مناطق جنوب شرقی کشور دارد که به بهانه مبارزه با پکک دنبال میشود و این واقعیت را نهادهای اطلاعاتی غرب و رسانههای معتبر بینالمللی بهخوبی بیان کردهاند. تأکید بایدن و کارتر مبنی بر احتمال شکست مذاکرات سیاسی صلح سوریه (با توجه به شروط جدید هیأت سوری برای نپذیرفتن مخالفان کرد و حملات روسیه به گروههای مسلح تروریستی) و احتمال اقدام نظامی واشنگتن - آنکارا در اعزام نیروی نظامی به خاک سوریه ضمن اینکه مخالفان را برای به شکستکشاندن مذاکرات تشویق میکند، خلاف معاهدات بینالمللی بوده و میتواند بحران را تشدید کند. با اینکه هدف نهایی ترکیه سرکوبکردن کردهای سوری است، خطر یک منازعه منطقهای را افزایش میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.