|

کار دشوار پاک‌سازی رمادی

ستیزه‌جویان داعش که در حال فرار از دست نیروهای عراقی بودند، «محمد نافع» را مجبور کردند پشت‌سرشان حرکت کند اما او به همراه خانواده‌اش مخفی شد و امیدوار بود آنها دست از سرش بردارند. بعد از آنکه با پیشروی نیروهای عراقی یک‌بار دیگر ستیزه‌جویان مجبور به عقب‌نشینی شدند، نیروهای عراقی، نافع و ده‌ها نفر دیگر از ساکنان شهر رمادی را که حدود 10 روز بود مخفی شده بودند، نجات داده و از خیابان‌های مملو از مواد منفجره و بمب به سلامت خارج کردند. بازپس‌گرفتن «الرمادی» نخستین پیروزی بزرگ ارتش عراق با پشتیبانی ایالات متحده آمریکا بود. داعش تابستان 2014 شمال و غرب این شهر را به تصرف خود درآورده بود. بااین‌حال، پاک‌سازی این شهر ممکن است هفته‌ها طول بکشد. به مرور زمان معلوم شد تعداد شهروندان مخفی‌شده در این شهر فراتر از آن چیزی است که تصور می‌شد. نیروهای نجات‌دهنده می‌گویند ستیزه‌جویان از شهروندان عادی به عنوان سپر انسانی استفاده می‌کنند و همین مسئله مقابله با تشکیلات داعش را به‌شدت پیچیده کرده است. خلاف تصورات اولیه که تعداد شهروندان باقی‌مانده در این شهر صدها نفر تخمین زده می‌شد، تاکنون سه هزار و 800 نفر از این شهر نجات داده شده‌اند. شهر رمادی صدها هزار نفر جمعیت داشت که بسیاری از آنها با اشغال شهر از سوی داعش، گریختند. یکی از فرماندهان نیروهای ویژه مبارزه با تروریسم، می‌گوید نیروهای ما به کمک صدها حمله هوایی ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا، موفق شد شهر را از چنگ داعش نجات دهد. این سرهنگ ستاد که نمی‌خواهد نامش ذکر شود، می‌گوید: ما قبلا با شهروندان عادی برخورد نداشتیم. فقط می‌خواستیم آنجا را پاک‌سازی کنیم. حالا با یک دست به آنها کمک می‌رسانیم و با دست دیگر می‌جنگیم». شاید نیروهای ویژه مبارزه با تروریسم توانسته باشند کاری کنند که به تعداد کمتری از شهروندان عادی آسیب برسد اما همین کار آنها باعث کندشدن پیشروی ارتش شد و درعین‌حال به ستیزه‌جویان اجازه داد تا به مناطق شمالی و شرقی بگریزند. رمادی مرکز استان الانبار بوده و یک وادی سرسبز در کنار رودخانه فرات به حساب می‌آید. از زمان سقوط «صدام‌حسین»، دیکتاتور سابق عراق، توسط نیروهای آمریکایی در سال 2003، عشایر سنی این منطقه با دولت مرکزی شیعه در بغداد سر مخالفت دارند. عزم جدی ستیزه‌جویان داعش برای بازپس‌گیری این شهر همچنان ترس و وحشت را در دل شهروندان نسبت به آینده ایجاد کرده است. «حیدر العبادی»، نخست‌وزیر عراق، می‌گوید نیروهایش سال جاری میلادی موصل را آزاد خواهند کرد. به گفته او، این نیروها قصد دارند به‌زودی فلوجه را هم که مدت‌هاست تحت کنترل گروه‌های تندرو است، آزاد کنند. سرگرد «فاضل برواری» یکی از افراد وابسته به نیروهای مبارزه با تروریسم، می‌گوید: «فلوجه پر از خانواده است. آنجا مثل رمادی نیست. در موصل هم هنوز بیش از 70 درصد مردم حضور دارند. مهم‌ترین مشکل، خانواده‌ها هستند. چطور می‌شود داخل شهر شد. آنها از خانواده‌ها به عنوان سپر انسانی استفاده می‌کنند. برایشان مهم نیست چند نفر کشته می‌شوند، تنها چیزی که برایشان مهم است، این است که دولت خودشان حفظ شود». به نظر می‌رسد همکاری بین نیروهای مبارزه با تروریسم و حملات ائتلاف، دو عنصر حیاتی در نبردهای آینده عراق باشد. بقیه نیروها متشکل از ارتش، پلیس، نیروهای شبه‌نظامی وابسته به شیعیان و برخی از شبه‌نظامیان وابسته به عشایر سنی نیز از این حرکت پشتیبانی می‌کنند. نیروهای مبارزه با تروریسم را آمریکایی‌ها تأسیس و بعدها آموزش دادند. آنها قدرت ورود به نبردهای محدود ازجمله آزادکردن گروگان‌ها را دارند. اما برخورد با شهروندان عادی در این سطح گسترده، مسئله‌ای است که این نیروها آن را هنوز تجربه نکرده‌اند. همان سرهنگ ستاد می‌گوید: «رمادی نخستین جایی بود که ما در آن با شهروندان عادی برخورد پیدا کردیم. این اولین تمرین ما بود. ما سعی می‌کنیم به این شیوه ادامه دهیم. ما به فشارهای خودمان ادامه می‌دهیم. عناصر داعش هم یا باید با مرگ روبه‌رو شوند یا این‌که پا به فرار بگذارند. البته در اکثر مواقع آنها فرار می‌کنند و ما موفق می‌شویم شهروندان را نجات دهیم». مژده رهایی سرودهایی را که بلندگوهای وابسته به نیروهای مبارزه با تروریسم پخش می‌کند، این پیام را به اهالی منتقل می‌کند که زمان رهایی از شکنجه و عذاب تروریست‌ها فرا رسیده است. اولین‌بار نافع و خانواده‌اش از خانه خود در غرب رمادی بیرون رانده و بعد به منطقه «السوق» در وسط شهر برده شدند. با عقب‌نشینی ستیزه‌جویان به سمت غرب، شهروندان عادی را سوار بر وانت‌ها کردند و به منطقه «صوفیه» بردند. اهالی می‌گویند هر کس امتناع می‌کرد، سرنوشتش تهدید، کتک و حتی مرگ با گلوله بود. «خالده جعفر» که یک زن پیر است و چند روز پیش به وسیله نیروهای مبارزه با تروریسم نجات پیدا کرد، می‌گوید: «اگر مخالفت می‌کردید، مرتد بودید و جزای مرتد هم مرگ است». وقتی ستیزه‌جویان برای چهارمین بار خواستند آنها را جابه‌جا کنند، نافع پدر، مادر، همسر و فرزندانش را در یک خانه پرت، مخفی کرد. او می‌گوید: «ما از پشت در، آنها را می‌دیدیم. فحش می‌دادند و به در می‌کوبیدند. اما نتوانستند به ما دست پیدا کنند». بعد از آنکه 11 روز در آنجا مخفی بودند، نافع صدای نیروهای امنیتی عراق را در خیابان شنید. اولین بار که سعی کرد خود را خارج کند، بمبی در نزدیکی آنجا منفجر شد اما سرانجام نیروهای عراقی موفق شدند روز بعد او را پیدا کنند. یک نفر دیگر نیز می‌گوید هنوز آدم‌های عادی در خطر و نیروهای عراقی به دنبال پیداکردن مواد منفجره هستند. نیروهای عراقی می‌گویند خبر دارند صدها نفر هنوز مخفی هستند اما تاکنون نتوانسته‌اند بیش از چند ده نفر را نجات دهند. هر کسی نجات پیدا کرد در نزدیکی یک پایگاه نظامی که در 30 کیلومتری شرق شهر رمادی است، اسکان داده می‌شود. شهر رمادی در گذشته حدود نیم میلیون نفر جمعیت داشت؛ هرچند دولت می‌گوید به‌زودی این شهر را بازسازی خواهد کرد، اما بازسازی رمادی پیش از بازگشت شهروندان چندین سال طول خواهد کشید، زیرا فقط تعداد اندکی از خانه‌ها باقی مانده است. حملات هوایی که هنوز هم گاه و بیگاه ادامه دارد، خانه‌ها را با خاک یکسان کرده و در خیابان‌های اصلی حفره‌های عمیق به وجود آورده است. دشواری پاک‌سازی برخی مناطق تا حدی است که در مواقعی نیروهای عراقی از پاک‌سازی یک منطقه صرف‌نظر می‌کنند. منبع: رویترز

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.