|

مرغ عزا و عروسي

«سازمانی به مناسبت ماه رمضان، خبرنگاران روزنامه... را برای افطاری دعوت کرده بود. روزنامه‌ای که منصوب به خودش بود. در پایان مراسم همه با پاکتی که درون آن یک جلد قرآن و صحیفه‌سجادیه قرار داشت بیرون آمدند، اما کافی بود تا در پاکت را باز کنی و پاکت دیگری را ببینی که درون آن کارت هدیه بود؛ کارت‌هایی که همیشه در پاکت‌های بزرگ‌تر پنهان هستند!» از خبرنگاران حوزه شهری است و نمی‌خواهد نامش فاش شود. می‌گوید: «کارت هدیه، بن، وجه نقد و حتی سکه هم گرفته‌ام. البته من خبری را پنهان نکردم، فقط یک طیف را کوبیدیم تا طیف دیگری برنده شود. همه جای دنیا این روند باب است، بالاخره ما خبرنگاریم و واکنش داریم. بعد از این موضوع در یک مراسم که برای تقدیر از خبرنگاران بود هدایایی گرفتم که طبعا شامل هدایای نقدی هم می‌شد». موضوع دادن هدیه به خبرنگاران از سوی سازمان‌ها و مراکز دولتی و غیردولتی در سال‌های اخیر به‌شدت رایج شده است و بعضی از خبرنگاران این‌گونه هدایا را جزء لاینفک نشست‌های خبری تلقی می‌کنند و انتظار دارند در برابر پوشش خبری فعالیت‌های مرکز مربوطه، از آنها تقدیر شود و گاه دریافت‌نکردن هدیه موجب دلخوری آنان می‌شود. حتی در یک گروه تلگرامی که برای اعلام زمان برنامه‌های خبری به خبرنگاران تشکیل شده بود، یک خبرنگار علنا و بسیار عادی سؤالی پرسید که این بود: آیا فردا در نشست، از کارت هدیه خبری هست یا خیر؟ اگرچه چنین سؤالی با واکنش سایر خبرنگاران مواجه شد، ولی حتی این ظن به وجود می‌آید آیا همان خبرنگاران خودشان نیز وسوسه نشده‌اند چنین کارت‌هایی را دریافت کنند؟ هر ساله در چند مقطع خاص مانند روز خبرنگار، روزهای نزدیک به سال جدید یا ماه رمضان و... روابط‌عمومی سازمان‌های دولتی و غیردولتی تدارک‌هایی برای خبرنگاران می‌بینند و با دعوت آنها به نشست‌های خبری یا ضیافت‌های شام و افطار به اصطلاح خود سعی می‌کنند خبرنگاران را نمک‌گیر کنند. یکی از مراسمی که جنجال رسانه‌ای زیادی برپا کرد مربوط به بهمن‌ سال 89 است که روابط‌عمومی وزارت نفت در مراسمی به بهانه فرارسیدن پایان سومین دوره آموزشی خبرنگاران با عنوان نشست‌های تخصصی-خبری مدیران ارشد صنعت نفت، هدایایی به مبلغ ۲۵‌ میلیون تومان برای خبرنگاران خریداری کرد. در همین راستا برای صد خبرنگار هدایای ۲۵۰‌هزارتومانی خریداری شد. این آمار در آن سال‌ها از سوی سایت «جهان‌نیوز» منتشر شد. طبق آمار اعلام‌شده از سوی وزارت نفت، در سال 90 تنها در دو مراسم ۷۰‌ میلیون تومان به خبرنگاران این حوزه هدیه داده شده است. نمونه‌هایی از هزینه این وزارتخانه برای خبرنگاران به این شرح آمده است: روابط‌عمومی وزارت نفت در مرداد سال 89 مبلغ ۳۳‌ میلیون تومان به خبرنگاران این حوزه هدیه داده است. در همین راستا ۱۶۵ عدد کارت هدیه ۲۰۰‌هزارتومانی به مناسبت ۱۷ مرداد، روز خبرنگار به خبرنگاران اهدا شد. هزینه شام خبرنگاران و همراهان در مراسم این روز ۹‌میلیون‌و سه ‌هزارو ۵۰۰ تومان شد. چرا خبرنگار کارت هدیه دریافت می‌کند؟ پرداخت هدیه به خبرنگاران در قالب هبه، تشکر از زحمات و... در ایران تاریخچه‌ای طولانی دارد، اما در سال‌های اخیر این موضوع به پدیده‌ای رایج در جامعه مطبوعاتی تبدیل شده است و حتی قبح این امر نیز شکسته شده است، اما شاید بتوان دلایل این اقدام و پذیرش آن از سوی بخشی از خبرنگاران را به چند دسته تقسیم‌ کرد. مهرداد خلیلی، روزنامه‌نگار دراین‌باره می‌گوید: «اول پایین‌بودن دستمزد خبرنگاران و ناتوانی رسانه‌ها در تأمین هزینه‌های زندگی نیروهای خبری خود است. یک بررسی اجمالی نشان می‌دهد سطح تحصیلات نیروهای خبری فعال در رسانه‌های ایران به‌ صورت میانگین از سطح تحصیلات اقشار دیگر نظیر کارمندان، معلمان، نیروهای انتظامی و قضائی بالاتر است. این مقایسه به این دلیل است که عملکرد خبرنگاران و کارکرد رسانه‌ها به‌ صورت هم‌زمان مشابه کلیه این مشاغل است. با وجود این دستمزد خبرنگاران ایرانی بدون توجه به میزان تحصیلات و تجربه و جایگاه آنان و به‌ صورت عرفی از سوی ناشران تعیین می‌شود. همچنین مقایسه رشد دستمزد خبرنگاران با نرخ تورم نشان می‌دهد دستمزد آنان نه‌تنها افزایش نداشته است (براساس قوانین برنامه و بودجه سالانه نرخ دستمزد باید حداقل معادل تورم سالانه اعلام شده افزایش یابد)، بلکه در مواردی حتی کاهش نیز یافته است. به‌این‌ترتیب خبرنگاران برای تأمین نیازهای مادی خود، شأن و جایگاه و قوانین عرفی و رایج را زیرپا گذاشته و حاضر به دریافت هدایای مختلف می‌شوند». این روزنامه‌نگار تأکید می‌کند: «در مواردی به دلیل ضعف بنیه مالی رسانه‌ها، اعزام خبرنگاران به مأموریت‌های خبری فقط به شرط تأمین هزینه سفر از سوی میزبان انجام می‌شود. این در حالی است که در رسانه‌های بزرگ دنیا نظیر AP در آیین‌نامه‌های شغلی و حرفه‌ای اعلام شده است درصورتی‌که خبرنگار به دعوت یا میزبانی سازمان، شرکت یا شخصی به سفر رود حق ارسال خبر یا تهیه گزارش و مصاحبه ندارد. در این آیین‌نامه‌ها به‌صراحت موارد برخورد انضباطی با دریافت هدیه از سوی منابع خبری ذکر شده و نتیجه آن تعلیق یا لغو مجوز فعالیت خبری برای خبرنگاران خواهد بود». چه کسانی کارت هدیه نمی‌گیرند؟ «به دسته معترض معروف‌اند. حتی می‌گویند زمانی در یک نشست خبری جلوی‌شان پاکت وجهه نقدی را که گذاشته‌اند پاکت را پاره کرده‌اند و از نشست بیرون رفته‌اند، بعدها پشت سرشان گفتند چون مبلغ هدیه کم بوده خودشان را خراب نکردند، به این شکل نشان دادند خبرنگارانی هستند که رقم‌شان بالا است!» اینها را یکی از خبرنگاران قدیمی تعریف می‌کند و می‌گوید: «تحت هیچ شرایطی گرفتن هدیه از سوی خبرنگار درست نیست». خبرنگارانی که هدیه را قبول نمی‌کنند چند دسته هستند؛ دسته اول کسانی که رسانه متبوع‌شان با سازمان موردنظر یا دولت تحت هیچ شرایطی هم سویی ندارد و در نتیجه به دلایل سیاسی و نوع تفکر، هدیه را نمی‌گیرند تا بتوانند با فراغ بال به اصطلاح آن سازمان را در رسانه‌شان بکوبند. در واقع وقتی خبرنگاری هدیه روابط‌عمومی دستگاهی را می‌پذیرد، نمی‌تواند به نقد کامل و همه‌جانبه آن سازمان بپردازد و گرفتار نوعی رودربایستی می‌شود؛ در نتیجه از قبول هدیه سرباز می‌زند. دسته دوم خبرنگارانی هستند که همچنان به اصول اولیه خبرنگاری واقف‌اند و سوای خط و مشی رسانه عمل می‌کنند و درواقع نگرفتن هدیه برایشان یک اصل است تا بتوانند بدون اینکه اندکی تمرکز خود را از دست بدهند واقعیت را بنویسند، اما خبرنگاری که با روابط‌عمومی راه نمی‌آید، هدیه قبول نمی‌کند و راه خودش را می‌رود، باید این سختی را هم ببیند که روابط‌عمومی‌ها او را در لیست‌سیاه قرار ‌دهند، درحالی‌که وزیر با رسانه‌ای که به‌ندرت نقدش می‌کند، بارها گفت‌وگو می‌کند اما با یک خبرنگار و رسانه‌ای که در لیست‌سیاه روابط‌عمومی قرار گرفته مصاحبه‌ای انجام نمی‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.