|

زن خبرنگار از دليل آشكارنكردن عكس‌هاي جنگش گفت

تصمیم گرفتم عكس‌هايم را نمایش ندهم

مریم میری

خانه هنرمندان برای چهارمین سال متوالی، میزبان برنامه دوره‌ای «ده روز با عکاسان» بود كه در ميان آنها عکس‌هایی از جنگ ايران و عراق نمايش داده شده است كه تاکنون فرصت ارائه نمایشگاهی در قالب یک مجموعه عکس را نداشتند. در این بخش مي‌توان عکس‌های متفاوتی را با سایزهای متغیر دید اما فضای آنها، تمامی با خاک و خاطره لباس‌های خاکی نظامی گره خورده است. در لابه‌لای تصویر مردهایی که جنگ را اداره می‌کنند، ناگهان سایه چادر یک زن نه به‌عنوان جنگ‌زده، نه به‌عنوان یک سرباز یا حتی پرستار، بلکه به‌عنوان عکاس، توجه را به خود جلب می‌کند. او مريم كاظم‌زاده، خبرنگار روزنامه «انقلاب اسلامی» است، خبرنگاري كه به گفته خودش عکس‌هایش از سال 1359 تا امروز منتظر دیده‌شدن بودند. خبرنگاری از شغل‌های موردعلاقه‌اش بوده است، اگرچه خانواده‌اش او را در سال 55 برای ادامه تحصیل به انگلستان می‌فرستند و آنجا مشغول به تحصیل در رشته ریاضی می‌شود اما آرزوی دوران نوجوانی را رها نکرده و در کلاس عکاسی فوق‌برنامه کالج که برای اوقات فراغت دانشجویان در نظر گرفته‌اند، شرکت می‌کند. او اما بعد از مدتي به ايران بازمي‌گردد: «روز 14 بهمن سال 57 یعنی دو روز بعد از بازگشت امام، به ایران برگشتم و از طرف دوستانی که در خارج از کشور با آنها آشنا شده بودم و روزنامه «انقلاب اسلامی» را راه‌اندازی کرده بودند، به عنوان عکاس و خبرنگار دعوت به همکاری شدم؛ اگرچه روزنامه انقلاب اسلامی در آن زمان عکس چاپ نمی‌کرد و تنها عکس‌ها در آرشیو روزنامه نگهداری می‌شد».عکس‌های مجموعه به‌نمایش‌درآمده مربوط به مهر و آبان سال 59 است، هنگامی که ارتش عراق پس از حملات هوایی و زمینی وارد شهر سرپل‌ذهاب می‌شود و نیروهای نظامی آن زمان از اشغال شهر جلوگیری می‌کنند. او البته در زمستان 59 به علت خط‌مشی روزنامه انقلاب اسلامی، محیط کارش را ترک می‌کند و پس از مدتي، برای کار در سفارت به هند می‌رود اما تحمل دوری از فضای جنگ را ندارد، برمی‌گردد و به‌عنوان خبرنگار در مجله «زن روز» مشغول به کار می‌شود. سال 63 در کنکور شرکت می‌کند و در رشته هنر، گرایش صنایع دستی مشغول به تحصیل و در همان سال وارد تحریریه روزنامه «کیهان» می‌شود و تا سال 84 که تقاضای بازنشستگی می‌کند، در اين تحریریه می‌ماند. اینها اما همه، مقدمه‌ای‌ است بر همین عکس‌ها که امروز با استقبال مواجه شده و او را سخت متعجب کرده است: «در برپایی این نمایشگاه من پیش‌قدم نشدم. نگاتیوها را به انجمن عکاسان دفاع مقدس داده بودم تا اینکه حدود یک ماه‌و‌نیم پیش با من تماس گرفتند که مي‌خواهيم از آثارت نمایشگاهی برپا کنیم. موافقی؟ من هم گفتم، چراکه نه! تجربه‌ای بود که تاکنون نداشتم و عکس‌هایم تا این زمان در معرض دید عموم قرار نگرفته بود». او یک‌ بار حدود سال 63-64 در فراخوانی برای نمایش عکس‌های جنگ در هفته دفاع مقدس شرکت می‌کند اما عکس‌هایش با اقبال خوبی مواجه نمی‌شود و مسئولان به دلیل تلخی بیش‌ازحد عکس‌های او، از نمایش آنها خودداری می‌کنند. از او در‌این‌باره هم پرسیدیم و او پاسخ داد: «علت اصلی این بود که امکان می‌دادند دیدن این عکس‌ها باعث دلسردی کسانی شود که می‌خواستند به منطقه جنگی اعزام شوند. عکس‌های من، دید و نگاه خودم بود، واقعیتی بود که من دیده و به‌عنوان عکاس ثبت کرده بودم، متأسفانه عکس‌هایی نمایش داده می‌شد که چیدمان شده بودند؛ عکاسانی بودند که به منطقه می‌رفتند و عکس‌هایشان را می‌ساختند، بازسازی می‌کردند و عکس‌هایشان مجوز نمایش می‌گرفت. این اتفاق شدیدا تأثیر منفی برایم داشت و تصمیم گرفتم عکس‌هایم را به نمایش نگذارم، چون این مسئله را توهین به خود می‌دانستم». درنهایت هم، همین تصمیم باعث می‌شود عکس‌هایش به گنجینه شخصی او بدل شوند تا 35 سال بعد، روزی مثل این روزها، امکان نمایش بیابند: «من در خانه، تاریک‌خانه‌ای هم برای خود مهیا کرده بودم؛ هم از این جهت که به عکس‌هایم عشق می‌ورزیدم و هم از آن جهت که از من خواسته بودند خودم متولی عکس‌هایم باشم و نگاتیو عکس‌ها را خودم حفاظت کنم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.