آموزگاری، پیشه یا رسالت
محمدهادی محمدی
آموزگار همه آموزگاران ایران، آن چهره اسطورهای که تصویری از سیمای او باید در هر آموزشگاه باشد تا روش و منش او برای همه ما سرمشق شود، در خودنوشتهایش میگوید: «من جبار باغچهبان بیش از 54سال است که به کار فرهنگی مشغولم. در این مدت در شمار زیادی از فعالیتهای اجتماعی و خیریه با دلوجان شرکت کردهام، اما هرگز شایسته ندانستهام که بر تلاشها و رنجهای خود، نام «خدمت به جامعه» را بگذارم و مردم را مدیون خود بدانم. در تنهایی، هنگامیکه خاطرات خود از روز تولد تاکنون را مرور میکنم و دراینباره میاندیشم، به این نتیجه میرسم که هیچ بهانهای برای آنکه بتوانم خود را خدمتگزار جامعه بدانم، وجود ندارد. از هر زاویه که به گذشته نگاه میکنم، میبینم این جامعه بزرگِ بشریت بوده که به من خدمت و من را مدیون خود کرده است. مرا که کودکی کوچک و ناتوان بودم، در دامنِ مهر خود پروراند و این امکان را در اختیار من گذاشت که در دنیایی بزرگ با زیورها و نعمتهای بسیار بزرگ شوم. برایم خانه ساخت که از سرماوگرما در امان بمانم. چراغی در سر راهم گذاشت تا در تاریکیهای شب، گم نشوم. به مدرسهام فرستاد که دانش بیندوزم و پرده نادانی از جلوی چشمانم برداشته شود تا با دیدی باز، خود و دنیای خارج از خود را بشناسم. بهداشت و درمان برایم فراهم کرد تا از بیماریهای گوناگون جان به سلامت ببرم. هر روز که از خانه پا بیرون میگذارم، در برابر خود هدیه تازهای میبینم، از مداد و کاغذ و خودتراش تا ماشین و هواپیما و رادیو و تلویزیون و هزاران هزار وسایل و ابزار دیگر که زندگی را برای من و دیگر ساکنان این کره خاکی آسان تر کرده است. حال چگونه میتوانم ادعا کنم که من خدمتگزار جامعه بودهام؟
آنچه کردهام و میکنم برای ادای این همه دِینی است که به گردن دارم. اگر هزاران سال زندگی کنم و شب و روز زحمت بکشم، هرگز ممکن نیست دِین یک ساعت از آسایش خود را ادا کرده باشم. به این سبب بود که حرفه آموزگاری را برای خود برگزیدم تا بهگونه ای ادای دین کرده باشم و اکنون به این باور ژرف رسیدهام که آموزگار باید بی اجرومنت کار کند. البته بسیاری با این دیدگاه من موافق نیستند و خود نیز باید اعتراف کنم که در شرایط موجود، انتظار چنین چیزی از آموزگاران، انتظاری نابجاست. ولی مطمئن هستم که روزی خواهد رسید که این آرزوی به ظاهر محال، ممکن خواهد شد. من خود تا آنجا که توانستهام به این راه رفتهام و خواهم رفت. من تا امروز هرگز در اندیشه مال اندوزی در این راه نبودهام و با اینکه در دنیا مالک هیچ ملکی نبودهام، تمام دنیا را از آنِ خود میدانم. اطمینان دارم که به هرجا بروم هیچ دری به روی من بسته نیست. اگر در زندگی توانستهام احترام همنوعان خود را به دست آورم، به این سبب بوده است که مردم مرا یک بدهکار خوشحساب دانستهاند که همیشه ادای دین را وظیفه خود دانستهام و در این راه زحمت کشیدهام. از اینرو گرچه به ظاهر ندار و بیچیز هستم، ولی در باطن خود را بینهایت غنی و بینیاز میشناسم». باغچهبان بزرگ سالها پیش از این پایه یک گفتوگوی ملی را که البته در سرتاسر جهان و در هر کشوری هم جریان دارد به گویاترین شکلی گذاشت تا همه آنها که دستاندرکار آموزش به کودکان و نوجوانان این سرزمین هستند یکبار که شده از خود بپرسند، آیا آموزگاری پیشه است یا رسالت؟ گروه بزرگی از کسانی که درگیر این موضوع هستند آموزگاری را گونهای رسالت میدادند. کسی که رسالت دارد، رسول است و رسول نیز پیامبر است؛ کسی که با خود پیامی دارد. این پیام همان آموزههای چگونه انسانیزیستن است که آموزگار باید به دانشآموزان برساند. شاید سخنگفتن از نقش پیامبرانه آموزگاران در روزگاری که آنها زیر سختترین فشارهای اقتصادی هستند، شاعرانه یا سخن از روی شکمسیری به نظر برسد. اما زندگی باغچهبان بزرگ بسی سختتر از زندگی هزاران آموزگار در این روزگار بوده است. دلیلهایی مانند فشار اقتصادی نباید سبب شود که روی نقش پیامبری آموزگاران خط بکشیم، یا آن را نادیده بگیریم. نکتهای که امروزه در جامعه ما بهشدت رایج است و خود آموزگاران نیز اکنون به مرحلهای از فشار رسیدهاند که گاهی آرزو میکنند کاش این پیشه را هیچگاه برنگزیده بودند. در حقیقت این بحث باید در کشور ما شکافته شود که جامعه و نهاد ملی آموزشوپرورش وظیفه دارند زندگی مادی آموزگاران را تأمین کنند تا آنها بتوانند نقش هدایتگری خود را در کلاس برعهده بگیرند و از آن سو آموزگاران نیز باید به راهی که پیش گرفتهاند و ذاتی آن رسالت است، آگاه باشند. درغیراینصورت از هر دو سو، هم جامعه و نظام رسمی آموزشوپرورش و هم از سوی آموزگاران به چشمانداز آرمانگرایانه آموزشوپرورش زیان وارد میشود و در نتیجه روزبهروز شاهد سقوط بیشتر نظام رسمی آموزشوپرورش ایران در سیاهچالههای ناکارآمدی خواهیم بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.