|

آغاز دوران شكوفايي علم و دانش

باید عقب‌ماندگی‌های كشور را جبران کنیم

بهزاد لایقی. مدیرکل مرکز علوم جوی و اقیانوسی سازمان هواشناسی کشورش

پس از مدت‌ها اعمال تحریم‌های بین‌المللی و با پیگیری دستگاه دیپلماسی كشور، بالاخره در روز 26 دی‌ماه این تحریم‌ها لغو و برنامه جامع هسته‌‌ای كشور مورد تأیید آژانس و شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار گرفت. اثرات این تحریم‌ها علاوه‌بر اقتصاد، ساختار و دستاوردهای علمی كشور را نیز تحت‌تأثیر قرار داد و رشد علوم و فناوری در كشور دستخوش نوسانات و تغییراتی شد كه دارای جنبه‌های مثبت و منفی متعددی بود. شاخص‌ترین رشته‌های مورد تحریم، علوم هسته‌ای و فناوری تولید سوخت هسته‌ای بود كه به‌طور مستقیم زیر ذره‌بین دستگاه نظارت تحریم‌ها بود. پس از آن رشته‌هایی بودند كه به‌طور غیر مستقیم در این فرایند مشاركت داشتند یا از فناوری‌هایی استفاده می‌كردند كه كاربرد دوگانه‌‌ای داشتند. برای مورد اخیر می‌توان از هواشناسی نام برد كه برای اجرای مدل‌های عددی پیش‌بینی وضعیت جوی از ابررایانه‌ها استفاده می‌كند كه این فناوری می‌تواند كاربرد دوگانه‌ای در تحلیل فرایندهای زنجیره‌ای در سامانه‌های شكافت هسته‌ای داشته باشد؛ با این حال بخش نسبتا بزرگی از این تحریم‌ها توسط شركت‌های صاحب فناوری اعمال می‌شد كه سهام‌دار عمده آن ایالات متحده بود و متأسفانه بخش عمده‌ای از فناوری‌های مورد‌استفاده در كشور را شامل می‌شد. اثر منفی عمده این كار كاهش سرعت رشد در بخش‌هایی بود كه از این فناوری‌ها استفاده می‌كردند كه متأسفانه بعضی از آنها مانند علوم پزشكی حیاتی بوده و تبعات ناگوار زیادی را به‌همراه داشت. البته اثرات مثبت زیادی نیز از تحریم‌ها عاید كشور شد كه از‌آن‌جمله می‌توان به روی‌آوردن بخش تحقیقات به ایجاد و توسعه فناوری‌های وابسته به خارج اشاره کرد كه زمینه خوبی را برای توسعه علم و فناوری در كشور فراهم کرد. حال كه برجام به‌سرانجام رسید و دوران تحریم‌ها به‌سر آمده، دو راه برای حركت بخش علمی كشور وجود دارد. اولین گام تأمین كمبودهایی است كه در مدت تحریم در بخش فناوری‌های موردنیاز دچار آن بودیم كه این كار باید با سرعت هرچه‌تمام‌تر انجام شود و عقب‌ماندگی‌های كشور را از مسیر رشد كشورهای دیگر جبران کند؛ البته این كار باید با مدیریت مناسب و تعیین اولویت‌ها صورت گیرد. گام بعدی كه البته مهم‌تر است تقویت و توسعه حركت رو‌به‌رشد بخش علمی كشور به‌سمت رهایی از وابستگی علمی و فناوری است كه البته سرعت آن مطمئنا كندتر از گام اول است؛ اما برای كشور اهمیت بیشتری داشته و برای این كار باید از تمام توان موجود كشور و در‌صورت‌امكان از پتانسیل‌های موجود و در دسترس بین‌المللی نیز استفاده کرد. به امید آنكه كشور بتواند با همت و تلاش مضاعف بخش‌های مختلف جامعه از این مرحله نهایت استفاده را برده و با افزایش توانمندی بتواند در شرایط مشابه وضعیت تحریم‌ها عكس‌العمل مناسب و شایسته‌ای از خود نشان دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.