|

از پیامدهای رفع تحریم

فرصتی برای پژوهش

مسعود عامل‌سخی. عضو هیأت‌علمی دانشگاه صنعتی قم

زمانی که بحث از لزوم آموزش می‌شود، بدون تردید آثار و نتایج آن است که می‌تواند ما را در ارزیابی صحیح روش‌های آموزش و میزان کارایی آن یاری کند. یکی از مهم‌ترین مراکزی که می‌توانند ارتباط مؤثر آموزش و پژوهش را با صنعت و جامعه فنی و مهندسی کشور ایجاد کنند، مؤسسات پژوهشی و پژوهشگاه‌ها هستند. این مراکز با جذب دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی و درگیرکردن آنها با پروژه‌های صنعتی و کاربردی، می‌توانند علاوه بر آموزش دانشجویان، گرهی از مشکلات فنی و صنعتی را باز کنند. متأسفانه موج مدرک‌گرایی به‌ویژه در میان کارشناسان و کارمندان در کشور ما باعث شده است روح تحقیق و روحیه آموزشی و پژوهشی، فدای مطامع افراد طالب فرصت شود. مشکلات مالی و بودجه‌ای مؤسسات آموزشی و پژوهشی و دانشگاهی و تعداد زیاد این مراکز به‌ویژه در دوران تحریم‌ها، باعث شده بود این مراکز علمی به بنگاه‌های اقتصادی تبدیل شود که باید بر این موقعیت پیش‌آمده تأسف خورد. نسل دهه‌های 50 و 60 که از دانشگاه‌های مختلف فارغ‌التحصیل شدند، یکی از راه‌های پیداکردن شغل مناسب را در ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر یافتند. این مطلب به هیچ‌عنوان نفی‌کننده اهمیت ارتقای سطح دانش افراد در جامعه نیست، اما انبوه فارغ‌التحصیلان بی‌کار با مدارج و مدارک بالای علمی، فقط منجر به ا‌نتقال‌دادن مشکل اشتغال جوانان از یک تراز سنی به تراز سنی دیگر شده است، کمااینکه شاهد تعداد زیاد افراد با مدرک دکترا در سطح جامعه هستیم، پدیده‌ای که بعید است در کشور دیگری مشاهده شود. این مسئله خودبه‌خود باعث ایجاد فساد هرچه بیشتر در زمینه جذب آنان در دانشگاه‌ها، حذف نیروهای کارآمد در دانشگاه‌ها و جایگزین‌کردن آنها با افرادی که از رانت‌های مختلف استفاده می‌کنند، شده است. احتمال بازترشدن فضای جهانی پس از برداشتن تحریم‌ها و شاید تزریق مالی به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، امکان ایجاد شوق و فضای رقابتی را برای بهره‌مندی از فضای پژوهشی به دنبال خواهد داشت. عدم تخصیص گرنت‌های پژوهشی در بعضی دانشگاه‌ها، در عمل فضای رکود پژوهشی و نوعی از دلسردی را در فضای دانشگاه‌ها ایجاد کرده است و اعمال فشار بر دانشگاهیان برای انجام کار بی‌‌مزد و با منت، چاره کار نیست. در قرن بیست‌ویکم نمی‌توان حصاری به دور خود کشید و جوانان و اقشار تحصیل‌کرده و دانشگاهیان را ایزوله کرد. در نظرگرفتن تسهیلات برای اعضای هیأت‌علمی دانشگاه‌ها برای دوره‌های فرصت‌های مطالعاتی خارج از کشور می‌تواند علاوه بر ایجاد ارتباط‌های بیشتر جامعه دانشگاهی با دانشگاهیان سایر کشورها، منجر به آشنایی بیشتر صنعت و تجارت جهانی با پتانسیل‌های موجود در کشورمان شود و روند توسعه کشور سرعت گیرد. آنچه در دانشگاه‌های موفق جهان مشاهده می‌شود، ارتباط آنها با صنعت و شرکت‌های با بنیه قوی اقتصادی است. جدای از اینکه کشور ما دارای صنعت پیشرفته‌ای در مقایسه با کشورهای پیشرفته جهانی نیست، عدم ارتباط دانشگاه و صنعت در کشور ما، که خود مقوله مفصلی است، مزید بر علت شده است تا نه صنعت بتواند به‌طور مؤثر از نتایج مطالعات آکادمیک داخلی بهره گیرد و نه دانشگاه‌های کشور ما علاوه بر حل برخی از مشکلات مالی و فضاهای پژوهشی خود، قادر به تربیت و آموزش نیروهای متخصص مرتبط با صنعت باشند. تحریم‌ها صرفا تحریم‌های اقتصادی نیستند. جامعه دانشگاهی کشور در این سال‌ها به‌وضوح اثر تحریم‌های علمی و پژوهشی را احساس کرد، کمااینکه هر بخش از جامعه ایرانی، به‌نوعی اثر تحریم‌ها را بر شانه‌های خود درک کرد. همان‌طور که برای خنثی‌کردن اثرات تحریم‌ها به آمادگی و برگزاری جلسات کارشناسی متعدد نیاز داریم، بازشدن احتمالی فضای پژوهشی نیز در اثر برداشتن تحریم‌ها، به مطالعه و ارائه راهکارهای مفید برای بهره‌مندی از این فضا نیاز دارد. نمونه این حالت، فضای کشور پس از پایان جنگ تحمیلی بود که از فردای پس از جنگ (که از توپ و تفنگ خبری نبود)، برای آبادانی و بهره‌گیری از امکانات مالی و اقتصادی موجود فکر کردند تا نیروها هرز نروند و از پتانسیل جمع‌شده به‌خوبی استفاده شود تا این نیروی آزادشده بتواند جهش معنادار و هدفمند داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.