تاریخچه روزنامهنگاری حزبی
اگر اختراع چاپ را حدود سالهای 1450 در نظر بگیریم، شاهد این هستیم که در این دوران خبرنامههایی منتشر میشود و مرکز انتشار این خبرنامهها که ابتدا بهصورت گاهنامه هستند، کشورهایی مانند هلند و آلمان و فرانسه و بعد انگلستان است. درواقع در این دوران و از سده 1600 به بعد شاهد این هستیم که نشریات از حالت گاهنامه به روزنامه میرسند؛ اما در طول این صد سال -1600 تا 1700- در اکثر کشورهای اروپایی نشریه منتشر میشود و تعارض قدرت و حکومت وقت و اصحاب کلیسا در این دوران مشهود است. از 1700 به بعد شاهد این هستیم که روزنامهها به قدرت و مفهومی جدی دست یافتهاند و افکار عمومی به وجود میآورند. بعد از این دوران است که انقلابهای فرانسه و آمریکا رخ میدهد. در مناطق خاورمیانه تا سده 1700 در هیچ منطقهای، روزنامه وجود ندارد و اگر هم در شرق آسیا روزنامهای منتشر میشود، توسط کشورهای استعمارگری است که در مستعمرهها نشریاتی را منتشر میکنند. از اواخر سده 1700 و اوایل 1800 میلادی ما شاهد این هستیم که قدرت افکار عمومی، تشکلهایی را ایجاد میکند که منجر به شکلگیری احزاب سیاسی میشود. در بعضی از کشورها مثل انگلستان، سابقه پارلمان به 700 سال قبل برمیگردد اما پارلمان درواقع مجلس مشورتی بوده اما از 1800 در کشورهای اروپایی احزابی به وجود میآید که بیشتر رگههای ناسیونالیستی دارد و خود مطبوعات هم ناسیونالیسم را تقویت میکنند. در این دوران، داشتن روزنامه یک نوع ارزش هویتی پیدا میکند. اینجاست که اگر بخواهیم ریشه روزنامههای حزبی را بیابیم، از سده 1800 در بسیاری از کشورها شاهد روزنامههای حزبی هستیم. واقعیت این است که در آغاز، در همه کشورها روزنامهنگاری دولتی وجود دارد؛ یعنی دولتها به انتشار روزنامه و توزیع آن کمک میکنند. اما پس از مدتی در برخی کشورها تعارض قدرت ایجاد میشود و دولتها تلاش میکنند مطبوعات را کنترل کنند؛ مثلا در انگلیس نزدیک 200 سال مالیاتی را بر مطبوعات وضع میکنند تا از این طریق مطبوعات را کنترل کنند. پس از مطبوعات دولتی، در اروپا و آمریکا نشریات حزبی پا میگیرند و البته مرحله سوم، شکلگیری مطبوعات تجاری است. تجاریشدن مطبوعات ناشی از بالارفتن تیراژ و پایینآمدن هزینه تمامشده و ارزانفروشی است. اگر بخواهیم در یک سیر تاریخی نگاه کنیم، این اتفاق میافتد که روزنامه دولتی بهتدریج رونق خود را از دست میدهد و جای آن را روزنامه حزبی میگیرد. به این مفهوم که وقتی حزبی حاکم میشود، یک روزنامه برای خود دارد (یعنی یک روزنامه دولتی وجود دارد) و درعینحال حق اپوزیسیون به رسمیت شناخته میشود (یعنی حزبی که حکومت ندارد اما بخشی از پارلمان را در اختیار دارد، میتواند روزنامه داشته باشد) و همچنین روزنامههای جایگزین. روزنامههای حزبی در آغاز بسیار جدی هستند و بسیاری از کشورها به این شکل روزنامهنگاری روی خوش نشان میدهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.