2 دیدگاه درباره قدرت مردم
سیدعلی میرباقری- استاد دانشگاه
با انقلاب مشروطه برای اولینبار ایرانیان صاحب مجلسی شدند که در آن تأملات گوناگون سیاسی در کنار هم نشستند و قانونگذاری کردند. به این ترتیب پارلمان قانونگذار، نقطه عطفی (turning point) در تکنولوژی قدرت در ایران پدید آورد که خوشبختانه تا به امروز نیز پایدار است. منظور از تکنولوژی قدرت، فنون و تکنیکهای اعمال قدرت توسط حاکمیت است. نمود تکنولوژی قدرت در محلهایی است که ساخت سیاسی و ساخت اجتماعی پیوند میخورند و ارزش آن با کارایی سنجیده میشود. با درنظرگرفتن سه شاخص یادشده در تکنولوژی قدرت (نحوه اعمال قدرت، چگونگی نمود آن و میزان کارایی) و نگاهی به تاریخ معاصر ایران و منازعات سیاسی امروز میتوانیم نیروهای سیاسی را در دو دسته عمده طبقهبندی کنیم: 1) آنهایی که در بهکارگیری تکنیکهای قدرت، اصل را به برتری بلامنازع ساخت سیاسی بر ساخت اجتماعی قرار میدهند. 2) آنهایی که آن تکنولوژی از قدرت را به کار میگیرند که در راستای تبلور فرم سیاسی جمهوریت و برتری قدرت تأثیرگذاری ساخت اجتماعی بر ساخت سیاسی است، اما به نظر میرسد تجارب تاریخی صد سال اخیر ایران راهحلی جز راهحلهای دو دسته اخیر ارائه میدهد. هرگاه قدرت ساخت سیاسی در مقابل ساخت اجتماعی به نحو چشمگیری کاهش یافته، کارایی تکنولوژیهای قدرت و کارایی دولت کاهش یافته است. این مسئله، مسائل سیاسی جدی تولید میکند. به نظر میرسد ایجاد توازن قدرت مناسب بین دولت و جامعه که نه به زیان کارایی دولت ختم شود و نه به کاهش تأثیرگذاری جامعه بینجامد، راهحل مناسبی باشد. باید آگاه بود که با وجود قدمت تاریخی دولتهای قدرتمند در ایران، نادیدهگرفتن قدرت جامعه از سوی دولت، همواره گزینه محتملتری است.
در تاریخ انقلاب اسلامی گرچه مجلس هرگز فرمایشی نشد، اما در برخی برههها بهلحاظ نظری و کارکردی در کارآمدی پایینی قرار گرفته است. برای نمونه از چهار الگوی نظری توسعه مطرحشده پس از انقلاب؛ یعنی چینی، روسی، آمریکای جنوبی و لیبرالی، فقط یکی به جایگاه مجلس اهمیت میداد یا در دوران احمدینژاد بهویژه در دور دوم دولتش، قدرت مجلس بهسادگی به محاق رفت. نکته اینجاست که پارلمان مهمترین ابزار تأثیرگذاری مردم در تکنولوژیهای قدرت است. ممکن است این پرسش پیش آید که مردم با دیگر انتخابات مثل ریاستجمهوری و غیره نیز میتوانند تأثیرگذار باشند. اما باید در نظر داشت که اغلب این انتخابها مربوط به حوزه دولت است و این پارلمان است که نمایندگی اصلی جامعه را بر عهده دارد. پارلمان عرض اندام قدرت جامعه در برابر اقتدار دولت است. تلاش برای این عرض اندام، تاریخی بیش از صد سال در این مملکت دارد. تأکیدات هوشمندانه و آگاهانه رهبر معظم انقلاب مبنی بر شرکت همه آحاد جامعه- حتی مخالفان-در انتخابات، اهمیت حفظ قدرت جامعه در برابر دولت را یادآور میشود. دولت میتواند و باید از آن کسانی باشد که قانون اساسی و نظام سیاسی مستقر را قبول دارند، اما جامعه حتی از آن کسانی است که منتقدند و این افراد محقاند که قدرت تأثیرگذاری بر دولت را داشته باشند. انتخابات پیشرو نیز مانند بسیاری از انتخابات دیگر پس از انقلاب اسلامی، صفبندی دیگری است از دو گروه یاد شده. آنها که معتقد به ابزارهای مردم برای تأثیرگذاری در تکنولوژیهای قدرت هستند و آنها که نه. در این امر، داوری در نهایت از آن ملت است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.