تاریخچه و پیامدهای بمب اتمی
فراتر از جنگ
محمدرضا سیدیان
جنگ جهانی دوم، چهره جهان را تغییر داد. از تعداد بسیار زیاد کشتههای این جنگ که بگذریم، این نبرد پای سلاح تازهای به نام «بمب اتمی» را به میدان نبرد باز کرد. آلمانیها پیش از آمریکا به فکر افتادند که بمب اتمی بسازند، اما نتوانستند. از آن طرف برخی از دانشمندان برجسته آمریکا (که اینشتین دراینمیان از همه شناختهشدهتر است)، با درک خطر دستیابی آلمان نازی به بمب اتمی، نامهای به رئیسجمهور وقت آمریکا نوشتند و در آن با اشاره به قدرت این بمب، به نقش آن در تعیین پیروز نهایی جنگ اشاره کردند. بهاینترتیب آمریکا کار ساخت بمب را آغاز کرد. البته باید تأکید کرد برخلاف آنچه گفته میشود، شخص «اینشتین» هیچ نقش مستقیمی در طراحی، ساخت و استفاده از این بمب نداشت. پس از آنکه این بمب ساخته شد، بسیاری از کسانی که در جریان ساخت و تولید آن بودند، استفاده آزمایشی از این سلاح را برای ایجاد رعبووحشت در جبهه رقیب کافی میدانستند، اما ژنرالهای طرفدار جنگ و سیاستمداران قدرتطلب، به ایجاد ترس در دل دشمن قانع نبودند. آنها میخواستند از امکانی که فراهم شده است، عملا استفاده کنند. در شرایطی که بسیاری بر این باور بودند که میشود به روشهایی مسالمتآمیزتر جنگ جهانی دوم را خاتمه داد، آمریکا دو شهر ژاپن را با بمب اتمی، هدف گرفت. نتیجه این بمبارانها از چیزی که در ابتدا گمان میکردند، فاجعهبارتر بود. پس از استفاده عملی از این بمبها بود که دانشمندان دریافتند اگرچه آنها در طراحی و ساخت بمبها، نقش مهم و تعیینکنندهای دارند و به بیان دیگر، حرف اول و آخر را آنها میزنند، اما هنگام استفاده از این سلاحها، هیچ نقشی ندارند و حرفهایشان خریداری ندارد. یکی از نکات جالب در تاریخ سلاحهای هستهای این بود که با توجه به فناوری پیشرفته لازم برای ساخت چنین سلاحی، گمان میرفت تا سالها، کشوری نتواند مانند این بمب را بسازد، اما گویا جاسوسان نقشههای ساخت این بمب را به شوروی میرسانند و شوروی در مدتی کم، مشابه آن را میسازد. از طرف دیگر، آمریکا برای حفظ جایگاه سیاسی و نظامی خود، برنامه ساخت بمب هیدروژنی را آغاز میکند. پس از فجایع هیروشیما و ناکازاکی، بسیاری از دانشمندان در رویکردهای خود تغییری اساسی ایجاد کردند، برای مثال «رابرت اپنهایمر» که دانشمند ارشد طراحی و ساخت اینگونه بمبها بود، از ادامه کار انصراف داد. از طرف دیگر، دانشمندان برجستهای مانند «اینشتین» به مخالفت با استفاده عملی از این سلاح برخاستند و بهاینترتیب، موجی در مقابله با ساخت و استفاده از سلاحهای هستهای پدید آمد. به باور این دسته از دانشمندان و فعالان اجتماعی، نیروی اتم امکان تازهای در اختیار بشر قرار داده است که باید از آن فقط برای پیشرفت صلح و بهبود وضع زندگی بشر استفاده کرد. متأسفانه قدرت نظامیان و سیاستمداران، بیش از دانشمندان و فعالان اجتماعی صلحطلب است و تاکنون چشماندازی از پایان مسابقه ساخت سلاحهای ویرانگر دیده نمیشود. اما نکته نگرانکننده دیگر، گسترش میل ویرانگر ساخت سلاحهای جدید به حوزههای دیگر مانند ساخت بمبهای هیدروژنی، سلاح شیمیایی و میکروبی و بهتازگی ساخت سلاحهای خودمختار است، یعنی سلاحهای مکانیکیای که بدون دخالت انسان، رأسا برای کشتن سربازان جبهه مقابل تصمیم میگیرند. اما امروزه نگرانی دیگری نیز پدید آمده و آن، امکان دستیابی تروریستها به سلاحهای ویرانگری مانند بمبهای اتمی و استفاده غیرمسئولانه از آن است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.