|

مفهوم جاودانگی نزد اونامونو

قدیس آگوستین، بلز پاسکال، سورن کی‌یرکگور، گابریل مارسل، ویلیام جیمز و اونامونو را برجسته‌ترین فیلسوفان اصالت وجودی دیندار می‌دانند که همه عمر دغدغه ایمان داشتند. فیلسوفان اگزیستانسیالیست مهم‌ترین وظیفه فلسفه را این می‌دانند که زندگی را در مواجهه با فلسفه خود معنادار کنند. آثار مهم این فیسوفان پیش از این زیاد به فارسی ترجمه شده است. از بین این فیلسوف‌ها میگل دو اونامونو متکلم، شاعر و نویسنده اسپانیایی، در انتهای قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم است. آثار اونامونو و ازجمله معروف‌ترین اثر او «درد جاودانگی» (سرشت سوگناک زندگی) نیز قبلا توسط بهاءالدین خرمشاهی به فارسی ترجمه شده است. شهرت اونامونو بیش از فلسفه در ادبیات و شعر است. او در ادبیات صاحب سبکی نو به‌ویژه در زمینه رمان تجربی و تغزل جدلی است. اندیشه‌های فلسفی او نه مجموعه انتظام‌یافته‌ای از حقایق منطقی، بلکه تنها میراث لحظات ژرف زندگی او هستند. مابعدالطبیعه او درست همان‌گونه که ادعا می‌کند همان الهیات است و از این‌رو اندیشه‌های فلسفی او دارای بن‌مایه‌های دینی است و محوری‌ترین مسئله آن نیز چگونگی حیات پس از مرگ و ایمان به رستاخیز ابدی انسان‌ها و مسئله جاودانگی است. براین‌اساس اندیشه‌ها و افکار او، هم به لحاظ فلسفی و هم از جنبه الاهیاتی قابل‌تأمل و بررسی است. اندیشه دینی و فلسفی او از یک نقطه آغاز می‌شوند و آن مواجهه با مرگ است. اونامونو در راستای تحقق غایت دینی و فلسفی‌اش و برای اینکه بتواند از تمامی امکانات در جهت اثبات جاودانگی انسانی بهره‌مند شود از تناقض استفاده می‌کند و بهره‌گیری از شیوه‌ای متناقض‌نما را وجهه همت فلسفی و دینی خود قرار می‌دهد، چراکه درحقیقت تنها به واسطه بهره‌گیری از تناقض است که می‌تواند همواره مخاطب خویش را برانگیزاند و در این جدال بی‌پایان با مرگ با خود همراه کند. نسبت او را با ادبیات اسپانیا به نوعی شبیه نسبت حافظ یا مولانا در ادبیات ایران می‌دانند. او بیش از اینکه به دنبال نظام‌سازی فلسفی باشد در آثار خود دغدغه دین و ایمان و عقل و شک دارد. اونامونو در نوجوانی گرایش غربی به اندیشه، مخصوصا به شعر -هم شعر شاعران و هم شعر فلاسفه- پیدا کرد به همین خاطر پس از پایان تحصیلات متوسطه به مادرید رفت. اما زندگی دانشگاهی، آن هم با داشتن اساتیدی سخت‌گیر، ذهن شکاک و طبع طبیعت‌گرای او را راضی نمی‌کرد، درعوض علاقه شدیدی به خواندن کتاب و گفت‌وگو با روشنفکران مادرید و شرکت در مباحث سیاسی داشت. پس از گرفتن مدرک دکترا به باسک و بیلبائو برگشت و مشغول نگارش کتاب صلح و جنگ شد ولی چون احتیاج به تأمین مادی داشت، دوباره عازم مادرید شد و در کرسی زبان و ادبیات یونانی دانشگاه سالامانکا مشغول به کار شد. زندگی او در شهر و دانشگاه سالامانکا به‌شدت درگیر تدریس، بحث و تألیف و تفکر بود. گه‌گاه به مادرید سر می‌زد و در اجتماعات سیاسی و نشریات نقد ادبی، آتش بحث‌های سیاسی و ادبی را دامن می‌زد. به دلیل مداخله در سیاست از ریاست دانشگاه سالامانکا عزل شد. اما پس از برکناری از ریاست، فعالیت سیاسی‌اش دوچندان شد و دو جدال در پیش گرفت؛ یکی علیه آلفونسوی سیزدهم و دیگری علیه دول مرکزی و به دفاع از متفقین جنگ جهانی اول. مخالفتش با آلفونسوی سیزدهم به دنبال کودتای پریمود ریورا در سال 1923 شدت یافت، به‌طوری‌که به جزایر قناری و نهایتا به فرانسه تبعید شد. در سال 1930 با سقوط دیکتاتوری پریمود ریورا سرانجام توانست در همان سال آزادانه قدم به خاک اسپانیا گذارد. از آثاری که از وی به چاپ رسیده است، می‌توان درد جاودانگی، اشعار، خاطرات کودکی و نوجوانی، گلزار غزل و سفرنامه‌ای به نام سیری در پرتغال و اسپانیا را نام برد. اونامونو را یکی از پیشوایان اصالت وجود می‌دانند. او بررسی سرنوشت و شخصیت انسانی را وجه نظر خود قرار داد و هر نوع عنوان ثابت و جزم‌گرایی را در باب انسان رد کرد. او انسان را موجودی می‌دانست که «متولد می‌شود، درد می‌کشد و می‌میرد». فلسفه میگل اونامونو فلسفه‌ای اصولی و روش‌دار نبود و درواقع نفی تمام اصل‌ها و روش‌ها و تصدیق ایمان در خودش بود. وی از نظر فلسفی تحت‌تأثیر خردگرایی و اثبات‌گرایی پیشرفت کرده بود هر چند نوشته‌هایی از دوره جوانی خود به جای گذاشته است که همفکری او را با جامعه‌گرایی و نگرانی وی را برای موقعیتی که اسپانیا در آن زمان در آن بود نشان می‌دهد. او معتقد بود که بهترین راه درک و فهم تاریخ نگاه به داستان‌های کوتاه افراد ناشناس است نه وقایع بزرگ و جنگ‌ها.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.