|

بزرگداشتِ محمد قاضی در غیاب مترجمان هم‌سنگ او

خاطرات یک مترجم

شرق: قریب به دو دهه از غیاب مترجم مطرح ما، محمد قاضی می‌گذرد. در این سال‌ها عرصه ترجمه به‌خصوص در حوزه ادبیات، مترجمان بسیاری یافت. اما قاضی هنوز که هنوز است از چهره‌های بی‌بدیل و مهمِ ترجمه ادبیات است که از دوره دوم پهلوی و با پاگرفتن روزنامه‌ها و مجلات و بعدتر مؤسساتی جریان‌ساز چون انتشارات امیرکبیر، بنگاه ترجمه و نشر کتاب و مؤسسه فرانکلین، ترجمه را آغاز کرد. همان دوران بود که ترجمه رمان رونق گرفت. روز پنجشنبه، بیست‌وچهارم دی‌ماه و به فاصله 18 سال از درگذشت این مترجمِ مؤثر، مراسمی به همت نشر دف با حضور جمعی از اهالی ادبیات برگزار شد. در این مراسم، دخترِ محمد قاضی از چاپ مجدد زندگی‌نامه و خاطرات پدرش با عنوان «خاطرات یک مترجم» خبر داد. این کتاب قرار است اوایل سالِ پیش‌رو روانه بازار نشر شود. به‌گفته دخترش «خاطرات یک مترجم» ضمن آنکه از رنج‌ها و مرارت‌های بی‌شمار پدر در طول حیاتش سخن می‌گوید، سرشار از شوخ‌طبعی‌های زیرکانه و نکات نغز از زندگی اوست. شهلا مجلسی، دختر مرحوم قاضی، گفت: «باعث خوشحالی است که بعد از 18 سال از مرگ پدرم، برای ایشان مراسم بزرگداشت گرفته می‌شود و ایشان همچنان برای اهالی فرهنگ و هنر اهمیت دارد. پدر من بعد از فارغ‌التحصیلی در اداره دارایی مشغول به فعالیت شدند اما به‌ دلیل علاقه‌ای که به ترجمه داشتند، این راه را انتخاب کردند. ضمن اینکه پدر، دوران کودکی بسیار سختی را پشت‌سر گذاشته بودند و اتفاقا راه ترجمه را هم انتخاب کردند، چون تصور می‌کردند از این راه می‌توانند درآمد بهتری هم داشته باشند. پدرم تا کلاس پنجم در مهاباد در مکتب تحصیل کردند، معلم فرانسه‌ای به محل زندگی پدرم می‌آید و پدرم از آن فرد درخواست می‌کنند در قبال کاری که برایشان انجام می‌دادند، فرانسه آموزش ببینند و از همین‌جا پدرم فرانسه را یاد گرفتند و اتفاقا بسیار زیبا و سلیس هم فرانسه صحبت می‌کردند، به‌حدی که در کشور فرانسه ایشان را با افرادی که مادرزاد فرانسه صحبت می‌کردند، اشتباه می‌گرفتند». او درباره انتخاب کتاب از سوی قاضی نیز گفت: «پدرم ابتدا باید هر کتاب را خودشان به فرانسه می‌خواندند و بعد اگر رسالت کتاب ایجاب می‌کرد آن را ترجمه می‌کردند». اسدالله امرایی نیز از محمد قاضی گفت و او را «کتاب‌شناس»، «مترجمی بسیار خوب» و «انسانی بزرگ» خواند. انتخاب‌های قاضی، کتاب‌هایی برای تمام اعصار است. مثلا کتاب زوربای یونانی را همچنان هم می‌توان با علاقه خواند و تا آخر هم ادامه داد، حتی در این دوران که دیگر اثری از سوسیالیسم نمانده. این مسئله برمی‌گردد به اینکه قاضی در انتخاب‌هایش اشتباه نکرده است. انتخاب سبک‌هایی درست مانند رئالیسم سوسیالیستی که قرار بود در آینده دنیا نقش‌آفرینی کنند و شناخت از دغدغه‌های مشترک ملت‌ها یا جوامع مختلف، حرف‌زدن از مسائل عمیق انسانی مانند آزادی و صلح، آن‌هم برای تمام سنین و همچنین دامنه وسیع واژگان و قدرت زبان محمد قاضی که می‌توانست سرچشمه‌های گوناگون ادبیات را معرفی کند، خصوصیت‌های مهم آثار ترجمه‌ای او هستند. چه‌بسا سال‌هایی بیاید که هیچ‌یک از ما نباشیم و کتاب‌ها و ترجمه‌های محمد قاضی همچنان باشند و خوانده شوند». در پایان مراسم معرفی چند عنوان از کتاب‌های مرحوم قاضی، آقای امیرمحمد قدس‌شریفی، مترجم، فصل بیست‌و‌یکم «شازده کوچولو» با ترجمه محمد قاضی را برای حاضران خواند. غیابِ اندک‌مترجمان هم‌نسل و هم‌سنگِ قاضی در این مراسم از نکات چشمگیر بود. چه‌بسا با حضور اینان کمی از دردِ غیاب قاضی و قاضی‌ها در عرصه ترجمه کاسته می‌شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.