|

پیروزی تدبیر بر شمشیر

فریدون مجلسی . تحلیلگر مسائل بین‌الملل

از زمانی که جامعه ملل پدید آمد و بعدا تبدیل به سازمان ملل متحد شد، مسائل مرتبط با ایران در آنجا غوغاآفرین بوده است؛ از زمانی که نماینده ایران، ریاست مجمع عمومی را عهده‌دار شد، تا زمانی که مسئله خارج‌نشدن قوای شوروی در آذربایجان مطرح شد و سپس طرح مسئله نفت و اختلاف ایران و انگلیس در شورای امنیت و مناسبت‌های دیگر که آخرین آنها قطع‌نامه‌های شورای امنیت بود که مهر شهرت تاریخی «کاغذپاره» را بر خود دارند، تا آخرین قطع‌نامه پس از حصول توافق وین که باطل‌السحر قطع‌نامه‌هایی بود که ایران را خطری برای صلح بین‌المللی می‌دانست. اکنون آن لکه زدوده شده است. اکنون ایران از میان تلاطم بی‌سابقه خاورمیانه سر برمی‌آورد و نه‌تنها خود را از زیان‌های انزوا و تحریم می‌رهاند، بلکه چشم‌های امید دیگران را به تجربیات آشتی‌جویانه ایران می‌دوزد که از خود تجربه‌ای تاریخی در پیروزی زبان و ادب و تفاهم و درک و گفت‌وگو یعنی دیپلماسی بر کینه‌ورزی و لجاجت و غرور و شمشیر در مجامع بین‌المللی به ثبت رسانده است. الگو و نمونه‌ای که دیگران نیز برای رهاشدن از مصائبی که روزانه در زمین و دریا شاهد آن هستیم آرزومند پناه‌بردن به آن هستند.

تحریم نشان داد که کشورها کم‌وبیش از بیم‌ها و نیازهایشان در اندیشه‌اند و زمانی که با تهدید کشورهای بزرگ و نیرومند مواجه می‌شوند، طرف قوی‌تر را می‌گیرند و با قوی‌تر همکاری می‌کنند و قربانی را تنها می‌گذارند تا مبادا زیان ببینند. ما در این سال‌های تحریمی، زیان‌های گوناگون دیدیم. در دورانی که بیشترین درآمدهای نفتی تاریخ نصیب ایران شده، نه سرمایه‌گذاری مهمی انجام شد و نه به توسعه صنعتی و اقتصادی کمکی کرد. در همین مدت کشور کوچکی مانند قطر موفق شد با چندبرابرکردن ظرفیت تولید و فرآوری گاز حاصل از منابع مشترک با ایران، ما را پشت ‌سر گذاشت و... . مسئله مهم دیگر توسعه فساد و رشد دلال‌گری به بهانه مشتری‌یابی و انتقال پول‌های فروش‌های مشکوک به کشور بود، که معتمدانشان بعضا ترجیح دادند شخصا آن مبالغ را تصاحب کنند و «از مزایای قانونی آن بهره‌مند شوند». به‌این‌ترتیب بود که بزرگ‌ترین مبالغ سوءاستفاده مالی در تاریخ بشر رخ داد و رکورد تازه‌ای به نام ما ثبت شد. اکنون آن دوران به پایان می‌رسد. معجزه‌ای در راه نیست اما ‌هزاران مسئله پیش‌روی ایران است که باید با تعیین اولویت به حل آنها بپردازد. به پول و اعتبار نیاز است، در زمانی که بهای نفت به ثلث رسیده است. اما مگر همه کشورهای جهان نفت دارند؟ ایران دارای جامعه‌ای است که بیش از 90 درصد آن باسواد است. ‌میلیون‌ها دانشجو در دانشگاه‌ها درس می‌خوانند. اینها کار و خانه و زندگی می‌خواهند. این، خود نیاز به تولید و اشتغال بیشتر را مطرح می‌کند. نیاز به صلح و آرامش را مطرح می‌کند. نیاز به آب را مطرح می‌کند. جمعیت ایران در یک قرن از 10 ‌میلیون به 80 ‌میلیون رسیده است. همسایه‌ها نیز چنین‌اند و سهم آب ایران را هم می‌برند؛ یعنی سهم آب سرانه ایران یک‌دهم یک قرن پیش است. منابع آب محدود است، باید قطره‌قطره در گلخانه‌ها مصرف شود، باید به‌طور علمی تولید، شیرین، مصرف و دوباره تصفیه و باز مصرف شود. باید صنایع زیردستی پتروشیمی که خوشبختانه پیشرفت خوبی داشته است توسعه یابد و راه به جهان باز کند. صنایع و کارخانه‌های ما که در سال‌های تحریم تعطیل بوده یا با 10 درصد و 20 درصد ظرفیت کار می‌کرده‌اند باید به‌کار گرفته شوند؛ می‌دانید این به معنی سه‌برابرشدن ناگهانی ظرفیت تولید بدون نیاز به سرمایه‌گذاری جدید است و این یکی از ظرفیت‌های نهفته‌ای است که با تشویق نقدینگی می‌تواند حرکت کند و راه صادرات در پیش بگیرد. بایدها و یافتن راه‌حل‌ها نیاز به تعقل و برنامه‌ریزی دارد؛ یعنی مشوق عقلانیت باز هم بیشتر است. اینچنین است که آغاز برجام نه‌فقط به‌راه‌افتادن و توسعه اقتصادی بلکه لاجرم به توسعه اجتماعی و سیاسی و فرهنگی کمک خواهد کرد. ما سزاوار زندگی بهتری هستیم. به اندازه کافی رنج برده و تجربه اندوخته‌ایم. اکنون بگذار امیدوار باشیم که برجام پایان دورانی سخت و نویدبخش روزگاری بهتر، به‌دوراز تشویش‌ها و التهاب‌ها و ماجراها باشد و بتوانیم به همسایگانمان نیز کمک کنیم که این راه را بپیمایند و ما نیز برای خودمان منطقه‌ای درخور فرهنگ‌آفرینی و گهوارگی مدنیت داشته باشیم. ایران به طور سنتی به صنایع اروپایی عادت داشت؛ اکنون چین جای همه را گرفته است اما برجام فرصتی پدید خواهد آورد که بتوانیم با توسعه رقابت، فرصت بیشتری برای انتخاب بهترین‌ها داشته باشیم و دراین‌میان اروپا باید بکوشد تا بازار پیشین را تا حدودی به دست آورد. درباره صنایع هواپیمایی و حتی خودرو این شانس برای اروپاییان بیشتر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.