جنگ چه میگوید؟
جنگطلبان هنوز خسته نشدهاند. جنگها تکرار میشود؛ چون خیلیها هستند که از آن سود میبرند. جاذبه جنگ از جاذبه بیطرفی قویتر است. داعش همه را درگیر کرد. کسانی هستند که از شکاف بین شیعه و سنی استفاده کرده و بر آتش یک جنگ دیگر میدمند. مرز کشورها فروریخته است. وابستگیهای مذهبی، فرقهای و نژادی، دولتها و مرزها را نمیشناسد. کافی است به سوریه بنگرید. از سه ماه پیش روسیه هم وارد این کارزار شد تا با داعش بجنگد. جبهههای جدیدی باز شد و جنگ بیشتر شعله کشید. تنها تغییر اندکی در توازن قوا به وجود آمد. عربستان با بیپروایی بیشتر مخالفان را مجهز کرد و افراد بیشتری آواره شدند. اروپا دیگر تحملش تمام شد. جنگی جدید که به جنگهای گذشته اضافه شد؛ جنگهایی که از شش سال پیش درگرفته بود. عربستان از 10 ماه پیش خود را درگیر جنگ دیگری در یمن کرد. نیروهای هوایی متحدان و نیروهای زمینی اجیرشدگان را به کار گرفت؛ جنگی که تنها هدفش ویرانی است. حوثیها ضرباتی را متحمل شدند. نیروهای «علی عبدالله صالح»، رئیسجمهوری پیشین یمن، تضعیف شدند. یمن به خاکستری تبدیل شد. اما در برابر این فاجعه جز سکوت چیزی دیده نمیشود. لیبی یک نمونه دیگر بر لبه پرتگاه است و میرود تا در کام داعش فرو رود. در سوریه هیچ چشماندازی دیده نمیشود. عراق نیز میرود که سهتکه شود: اهل سنت، شیعیان و کردها. کشورهای خلیجفارس به سمت دشمنی میروند. عبای سعودیها دارد ائتلافی از اهل سنت را از سراسر جهان گرد میآورد. دیگر جنگ چه میگوید؟ جنگ همچنین میگوید: هیچکس غیر از من نباید باشد؛ شانس صلح زیر صفر است. بااینحال جنگها روزی به پایان میرسند، حداقل تا اینکه خاکسترها را بازسازی کنند. جنگهای 30ساله به پایان رسید. جنگهای صدساله منجر به ساخت یک نظام اروپایی مبتنی بر آشتی و تفاهم شد. جنگهای منطقه ما نیز با آنها فرقی ندارد. کسی، کسی را شکست نمیدهد. کسی هم بر کسی پیروز نمیشود. جنگ بین طوایف و اقوام و مذاهب در نهایت به مسالمت میرسد؛ به یک «همزیستی اضداد». تنها سؤالی که میماند اینکه «آینده کشورها چه خواهد شد؟» جنگهای مذهبی در گذشته کسی را نابود نکرده است. فتنههای مذهبی امری دیرین در تاریخ است. ادیان و مذاهب از هم به ارث میبرند. این روزها دنیای عرب به بیابانی برهوت تبدیل شده است. تفکراتی مثل ناسیونالیسم، لیبرالیسم، چپ و... خریداری ندارد. همه آنها مدتهاست که به جهنم رفتهاند، طرح مسائلی مانند سرنوشت امت عرب، وحدت خلق و مفاهیمی چون عدالت، حاکمیت و غیره نیز به دنبالش؛ اما سیاست خلأ را بر نمیتابد، بهخصوص خلاء نظامهای استبدادی را. از آن پس بود که درها به روی خصومتهای فرقهای و مذهبی باز شد. این روند اکنون به نقطهای رسیده است که در یک طرف آن اردوگاه عربستان سعودی با پرچم اهل سنت در دست ایستاده است. البته این فصل هم برای خودش پایانی دارد. اما آینده چگونه خواهد بود؟ کدام کشور یا دولتها؟ چه اضدادی مجبور خواهند شد در کنار هم بنشینند؟ فرقهها موجب تفرقهاند نه وحدت. طوایف، انسانها را تجزیه میکنند نه وابسته. فردا وطن عربی چه شکلی خواهد داشت؟ یک نسل بعد از خون و خونریزیها چگونه خواهد بود؟ هنوز هم ما در عصر جنگها به سر میبریم. جنگ عربستان و ایران هم یکی از آنهاست. مثل جنگ در سوریه، عراق، یمن، لیبی و ... . جنگ خسته نمیشود. فقط برای مدتی راه ما را به سوی آینده میبندد. بااینحال ما چارهای جز این نداریم که امیدوار باشیم؛ امیدوار به اینکه شاید روزی شاهد ظهور انسان جدیدی باشیم. در آخر باید حرف محمود درویش را تکرار کرد که میگفت: «در همین زندگی چیزهایی هست که شایستگی زندگی را دارد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.