|

مهدي منعم از «قربانيان جنگ» گفت

صحبت من با تاريخ است

سحر آزاد: مهدي منعم براي سومين‌بار به سراغ قربانيان جنگ مي‌رود. او كه تا به حال در دو مجموعه، عكس‌هاي قربانيان جنگ را عرضه كرده، قصد دارد از ابتداي سال آينده بار ديگر اين پروژه را با عكس‌هاي جديدتري تكميل كند. او عكاس سال‌هاي جنگ نيز بوده و حالا با به تصويركشيدن قربانيان برجاي‌مانده از آن خود را مُبلغ صلح مي‌داند. به همين بهانه گفت‌وگوي كوتاهي با او انجام داديم:

در مراسم افتتاح «10 روز با عكاسان» گفتيد كه سال‌هاست تنهاييد. چرا؟ در همه دنيا عكاسان مستقل معمولا محدوديت‌هايي دارند، چون فكر مستقل دارند و دوست دارند آنچه را كه تصور مي‌كنند به عينيت دربياورند. معمولا نهادهاي دولتي نيز كه بودجه‌هاي سرشاري دارند، به اين تفكرها اصلا اهميتي نمي‌دهند؛ چون چنين آثاري اصلا به آنها كمك نمي‌كند. آنها مي‌خواهند عكس‌ها و نوشته‌هايي داشته باشند كه به نوعي ردپايي از حمايت خود را در آن ببينند، درحالي كه من مي‌خواهم اين ردپا را نگذارم چون من با تاريخ صحبت مي‌كنم. اين عكس‌ها در محكمه‌اي ارائه مي‌شود كه قاضي آن تاريخ است. پس اولين كارم اين است كه تاريخ را آن‌گونه كه هست به تصوير بكشم نه آن‌گونه كه «مي‌خواهيم»؛ چون عبارت «مي‌خواهيم» من را اذيت مي‌كند و نمي‌گذارم «مي‌خواهيم» در كارم باشد، در نتيجه كسي از كارم حمايت نمي‌كند. از اين لحاظ تحت فشار نبوده‌ايد؟ خير. خوشبختانه عكاسي هستم كه از دل جنگ بيرون آمده‌ام و اصلا از قهرمان‌سازي‌ خوشم نمي‌آيد. من تاريخي را ثبت مي‌كنم كه به من، شما و نسل بعد تعلق دارد و بعدا به اين تاريخ رجوع مي‌شود. من براي اينكه تاريخ را ثبت كنم بايد به جايي وابسته نباشم و سياه‌نمايي هم نمي‌كنم... فكر مي‌كنيد ديگراني هستند كه در اين راه سياه‌نمايي مي‌كنند؟ بله. من منتقد هستم، منتقدي كه با عدل و انصاف موضوعي را نقد مي‌كند. من جنگ را نقد مي‌كنم و اين مسئله تنها به جنگ ايران و عراق ربطي ندارد. بحث من با جنگ‌هاست. عكس‌هاي من مي‌خواهد نشان دهد كه هيچ جنگي، برنده ندارد و هيچ‌يك از طرفين جنگ، برنده نيستند. جفت آنها بازنده هستند؛ چون آنچه از جنگ مي‌ماند، دست‌وپاهاي قطع‌شده براي دو طرف است. همان‌طور كه دست‌وپاهاي سربازان و مردم ايران قطع شد، دست‌وپاهاي عراقي‌ها هم قطع شد. همه آنچه خراب شد و از بين رفت مثل كارخانه‌ها، زيرساخت‌ها، راه‌ها و.. دوباره و با شكل جديد ساخته شدند؛ اما يك نفر توانسته است چشم درآمده انسان را به حالت اوليه خود برگرداند؟ اين ماهيت جنگ است. من انگشتم را دقيقا روي اين بخش جنگ گذاشتم و گفتم تو خيلي شومي. ماحصل اين اتفاقات همين عكس‌هاست. من اصلا با دفاع از حريم و مملكت خودم مخالف نبوده و نيستم، اما به ذات جنگ اشاره مي‌كنم كه من به عنوان يك عكاس موظف هستم آثاري از خودم به‌جا بگذارم كه وقتي بچه‌هاي نسل بعد تصوير اين عكس‌ها را مي‌بينند در ذهنشان ثبت شود و اگر مدير شدند، در بحران‌ها تصميم عاقلانه بگيرند و بدانند اين تصميم ممكن است منجر به قطع‌شدن هزاران دست‌وپا شود، اما ممكن است از قطع‌شدن يك دست‌وپا جلوگيري كند. واكنش‌ها از جلد اول قربانيان جنگ چطور بود و چرا به سراغ موضوع‌هاي ديگر نرفتيد؟ به‌نظرم عكس‌ها تأثير خود را گذاشته بودند و سازمان صليب سرخ كه يك سازمان بي‌طرف است وقتي متوجه بي‌طرفانه‌بودن عكس‌ها، انساني‌بودن و نبود ديدگاه سياسي در آنها شد، از كارم حمايت كرد و كتابم چاپ شد. خوشبختانه سه‌هزار و 500 جلد آن در كمترين زمان ممكن فروش رفت. مهم اين بود كه من دغدغه‌اي را مطرح كردم و هنوز هم دنبال آن هستم كه به سرنوشت همه ما گره خورده است. من با عكس‌هايم مبلغ يك اتفاق مقدسي در زندگي انسان‌ها به نام صلح هستم و مي‌خواهم بگويم جنگ بدترين تجربه بشريت و صلح، تجلي بهترين رفتار انسان‌هاست. من در اين راه حركت مي‌كنم. چطور اعتماد قربانيان جنگ را به‌دست آورديد؟ يك مثلثي را فرض كنيد كه وجدان، انسانيت و قلبم را در سه ضلع آن گذاشته‌ام؛ چون وقتي وجدان داشته باشم به قضيه انساني نگاه مي‌كنم و در اين صورت است كه از ته قلبم به موضوع نزديك مي‌شوم و سوژه‌هايم، جزئي از خانواده‌ام مي‌شوند. در نتيجه آنها هم به من اطمينان مي‌كنند. پروژه بعدي‌تان چيست؟ نسل سوم قربانيان جنگ را بعد از ابتداي سال 95 كليد مي‌زنم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.