|

لامپ سقف، فاصله ما و اروپا

حسین عبدالهاشم‌پور

جایی خواندم «به درک معلومات نیاز داریم تا تحقیق درباره مجهولات»؛ به گمانم گمانه درستی است. به‌طور مثال در وادی هنر، دانستن چیزهایی که نمی‌دانیم پیشکش، اکنون الزامی است به خود مراجعه کنیم و ببینیم همه آنچه را که تصور می‌کنیم می‌دانیم، واقعا می‌دانیم؟ گفته فلسفی در میان نیست. موضوع مثل آب‌خوردن ساده است؛ مثلا تصور می‌کنیم ما در ارائه آثار هنری، حرفه‌ای هستیم و این به باورمان بدل شده است؛ زیرا شبانه‌روزی به خود می‌گوییم هنر ایران سرآمد خاورمیانه است؛ حال آنکه کیفیت اثر هنری هیچ ارتباطی به شایستگی ارائه آن ندارد؛ این روزها اثری که به اصطلاح فرنگی خوب «پرزانته» نشود به کل دیده نمی‌شود، چه رسد به اینکه بتواند کیفیت خود را عرضه کند. بیرون مرزها هیچ، ما حتی در داخل کشور هم آثار هنری‌مان را با شلختگی معرفی می‌کنیم؛ آن‌قدر که اگر اندک میل و ذوقی برای تماشای آثار هنری باشد فراری می‌شود؛ این دردی است که همه گونه‌های هنری‌مان از سینما تا نقاشی و موسیقی... را در بر گرفته و حتی در بازنمایی هنر در میراث فرهنگی‌مان هم جاری است؛ یک نمونه خیره‌کننده که اخیرا در یزد دیدم و هر روزی دلتان خواست می‌توانید آن را ببینید: لامپ‌های سقف ابنیه تاریخی این شهر است؛ لامپ‌های کم‌مصرفی که وسط سقف‌های‌هزار نقش صفوی و قاجاری مثل خاری توی چشم توریست می‌رود؛ و کیست که نداند در معماری ایرانی سقف چه عنصر تعیین‌کننده‌ای است. اتفاقا توریست یزد بايد سر به هوایی کند و در امواج هنری این سقف‌ها و بادگیرها سیر کند تا سیراب شود، اما به لطف این لامپ‌ها حتی یک عکس هم نمی‌تواند بگیرد که فاقد این آلودگی بصری باشد: در پیشانی سقف محراب مسجد جامع کبیر یزد، در سقف دلربای اتاق متفاوت خانه لاری‌ها که در میان آیینه‌کاری‌ها و نقاشی‌های شرقی خلق شده‌اند... بیش از نبوغ هنرمندان ایرانی، خلاقیت جانکاه جانمایی این لامپ‌ها چشم و ذهن را مسحور می‌کند! بافت سنتی یزد هیچ کم از معماری فلورانس ندارد؛ اما اگر گردشگر فرهنگی دنیا، فلورانس را می‌پرستد و یزد را نمی‌شناسد، ده‌ها دلیل دارد که یکی همین کج‌سلیقگی محض در ارائه هنر در بافت میراثی است... بله واقعا «به درک معلومات نیاز داریم تا تحقیق درباره مجهولات»، این جمله خردمندانه را باید به بسیاری از امور روزانه‌مان تسری دهیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.