|

هم‌اندیشی زنان در خانه آیت‌الله طالقانی

آرزو فرشيد

ساختمانی قدیمی که از دستگیره‌های در گرفته تا کلید و پریزهایش متعلق به دهه‌ها قبل است، در محله‌ای قدیمی و حوالی چهارراه صفی علیشاه، میزبان زنانی بود که خیز برداشته‌‌اند تا به کرسی‌های مجلس دهم تکیه بزنند. پنجمین نشست از سلسله نشست‌های هم‌اندیشی با عنوان «زنان و انتخابات» به همت جمعیت زنان نواندیش مسلمان، اما در دفتر «مؤسسه اسلامی زنان» كه روزگاري خانه آيت‌الله طالقاني بوده برگزار شد. کارگاه خیاطی دو طبقه اول و دوم و چرخ خیاطی‌های قدیمی در گوشه و کنار سالن نشان می‌دهد سال‌هاست این ساختمان محل رفت‌وآمد زنان است. زنانی که حالا دیگر از اجازه اشتغال و تحصیل و... مطالبات بیشتری دارند و همه توان خود را به کار گرفته‌‌اند تا با راه‌یافتن به نهاد قانون‌گذار در جهت رفع تبعیض‌های علیه خود و همچنین مشارکت در اداره کشور گام مهمی بردارند. آنجا خانه کسی بوده است که بارها با اظهارنظرهایش نشان داد می‌توان او را منادی نقش اجتماعی و سیاسی زنان دانست. ایده شوراهایش نیز ثابت کرد جامعه مدنی چقدر در تفکر او حائز اهمیت بوده است. محل جلسه آنجا بود تا اعظم طالقانی به عنوان دست‌پرورده همین تفکر و یکی از سرشناس‌ترین فعالان حوزه زنان در میان نیروهای ملی و مذهبی که سابقه نمایندگی در مجلس شورای اسلامی اول را هم دارد، تجارب خود را در اختیار حاضران قرار دهد. او در همان سال‌های پیش از انقلاب که زندان رفتنش عامل فشار بر طالقانی بود، به همراه دوستانش اساسنامه مؤسسه اسلامی زنان- این مؤسسه را می‌توان اولین نهاد جدی زنان بعد از انقلاب دانست- را نوشت و حالا بعد از نزدیک به 40 سال ساختمان آن را در اختیار زنانی می‌گذارد که قصد دارند با حضور در مجلس دست به اصلاحات و تغییرات بزنند. اگر به یاد آوریم که او در سال 76 و به گفته خودش برای روشن‌کردن تفسیر عبارت «رجال سیاسی و مذهبی» خود را برای انتخابات ریاست جمهوری داوطلب کرده بود، امروز هم توقعی غیر از این نخواهیم داشت که در کنار فعالان سیاسی و جامعه زنان برای افزایش شمار زنان توانمند در مجلس دهم تلاش کند. اگر چه کسالت و مشغله زیاد مانع از حضور دبیرکل جامعه زنان انقلاب اسلامی در این نشست هم‌اندیشی شد، اما برگزاری جلسه در این ساختمان و همراهی فردی مانند او در دلگرمی حاضران اثرگذار بود. به‌هرترتیب پنجمین نشست هم‌اندیشی نیز برگزار شد. الهه کولایی، فاطمه راکعی، طاهره رضازاده، حمیده عدالت، سهیلا جلودارزاده و شهربانو امانی در جمع حاضران از تجارب خود در مجالس گذشته گفتند. این جلسه آن طور که آذر منصوری، عضو شورای مرکزی حزب اتحاد ملت در همان ابتدا توضیح داد، تشکیل شده بود تا به دو سؤال پاسخ بدهد: نخست اینکه زنان در ادوار گذشته برای ورود به مجلس چه موانعی را پشت سر گذاشتند؟ و دوم آنکه بعد از نماینده‌شدن برای اثرگذاری بر روند تصویب طرح‌ها و لوایح با چه مشکلاتی مواجه بودند؟ پیش از اینکه سخنرانان این جلسه با بیان خاطرات خود به دو سؤال مذکور پاسخ دهند، منصوری به سوابق حضور زنان در مجلس اشاره کرد و گفت: «اولین حضور زنان در مجلس را زمان حکومت پهلوی و در مجلس بیست‌ویکم تجربه کردیم. در آن مجلس شش زن، درمجلس بیست‌ودوم هفت زن، درمجلس بیست‌وسوم 18 زن و در مجلس بیست‌وچهارم نیز 23 زن داشتیم، اما از آنجایی که نوع انتخابات در رژیم گذشته متأثر از حاکمیت تک‌حزبی، دخالت آشکار ساواک و... بود، همه راه‌یافتگان اعم از زن و مرد چندان وکیل‌المله محسوب نمی‌شدند». او در ادامه به حضور زنان در مجلس شورای اسلامی پرداخت و گفت: «در هر کدام از مجالس اول، دوم و سوم تنها چهار نفر از تهران نماینده زن داشتیم. این عدد در مجلس پنجم و ششم به 14 و 13 هم رسید، اما پس از آن دوباره از تعداد نمایندگان زن کاسته شد. حتی در دوره نهم مجلس شاهد حضور طیفی از زنان هستیم که نه‌تنها تلاشی برای پیگیری مطالبات جامعه زنان نمی‌کنند، بلکه به دنبال برقراری ارتباط با آنها نیز نیستند». منصوری همه اینها را گفت تا تأکید کند: «ما 36 سال قبل انقلابی کردیم که رهبر آن گفت زنان باید در مقدرات اصلی کشور شرکت داشته باشند، اما تاکنون از اجرائی‌شدن این امر غفلت شده است و اکنون باید این نقص را جبران کنیم». به تخصص تن دهیم الهه کولایی که سابقه نمایندگی و حضور در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی را دارد در ابتدای سخنان خود به برآورده‌نشدن آمال و آرزوهای انقلاب مشروطه بعد از یک قرن اشاره کرد و تلاش برای تحقق آن را ضروری دانست. او تداوم و استمرار، شناخت ظرفیت‌های تغییر در ایران و شناخت ویژگی‌های هویتی کشورمان را از ملزومات تحقق این امر برشمرد و گفت: «مشکل ما آرمان‌گرایی است. آرمان‌گرایی خوب است، اما اگر با واقعیت نسبت نداشته باشد مشکل‌ساز خواهد بود». به گفته او اگر می‌خواهیم به مسائل حوزه زنان بپردازیم باید به نسبت میان جنبش زنان و جنبش دموکراسی‌خواهی در کشور توجه کنیم. کولایی به تجربه خود در مجلس اشاره کرد و گفت: «در مجلس ششم که فرازی از جنبش دموکراسی‌خواهی در ایران بود با انبوهی از تقاضاها و خواسته‌ها وارد مجلس شدیم. برای برآورده‌کردن خواسته‌ها و مطالبات باید به واقعیت‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و... در جامعه نظر داشت». او با تأکید بر اینکه باید سازوکار تغییر در جامعه را شناخت، گفت: «من در مجلس دیدم که این تغییر چقدر دشوار است. برای هر تصویبی نیاز به جلب رأی مجلس است و بدون اشراف کامل به مسائل نمی‌توان از پس این کار برآمد. همه‌چیز را همگان دانند؛ بنابراین ضروری است که به استفاده از تخصص تن دهیم و در همه امور از کارشناسان مشورت گرفته شود». نکته درخور ‌توجه دیگری که در صحبت‌های کولایی وجود داشت اشاره به این بود که در دوران نمایندگی وقتی نامه‌ای را پیش همکاران می‌بردم، بدون خواندن امضا می‌کردند. او این را گفت تا به زنان داوطلب نمایندگی مجلس تأکید کند توانمندی افراد می‌تواند الگوهای ذهنی مردها نسبت به زنان را تغییر دهد. کولایی در ادامه به انتقادات خود در موضوع دریای خزر که- در مجلس ششم طرح شده و بعضا موجب دلخوری رئیس دولت اصلاحات هم شده بود، اشاره کرد و گفت نباید فراموش کنیم اصل نمایندگی توجه به حق‌طلبی، پایبندی به قانون، وظیفه‌گرایی و البته تدبیر است. عکس زن را به دیوار نمی‌زدند حمیده عدالت به عنوان کسی که از یک شهرستان تک‌نماینده‌ای به مجلس راه پیدا کرده بود، از مشکلاتی که در مسیر انتخاب‌شدن تجربه کرده بود، گفت. او به فضای روستایی دشتستان اشاره کرد و گفت من به اصرار دوستان، نماینده شهرستانی شدم که وقتی به روستاهای آن می‌رفتم زنان برای حرف‌زدن جلو نمی‌آمدند. عکس من را جایی نمی‌زدند چون این را زشت می‌دانستند که عکس یک زن را به در و دیوار بزنند. عدالت به نقش حمایت جریان‌های سیاسی اشاره کرد و گفت به عنوان کاندیدای جریان دوم خرداد رأی آورده و فضای شهرش به قدری تغییر کرده که زنان عشایر در حمایت از او جلوتر از مردان حرکت می‌کنند. او که مسائل نمایندگان شهرستان با نمایندگان تهران را بسیار متفاوت مي‌دانست، گفت: «در مجلس بیشتر با مطالبات منطقه‌ای مواجه بودم و حتی به خاطر اینکه هرجا می‌رفتم از من سؤال می‌شد برای خرما چه فکری می‌کنید، وارد کمیسیون کشاورزی شدم». به گفته او مشکلات در مسیر تصویب طرح‌ها و لوایح برای همه نمایندگان یکسان است اما مسائل فراکسیون زنان، مشکلات ما را مضاعف می‌کرد. فاطمه راکعی، دبیرکل جمعیت زنان مسلمان نواندیش، سومین سخنران این نشست بود و شجاعت و خردورزی را دو اصل لازم برای نمایندگی که زن و مرد هم ندارد، دانست. او با بیان اینکه همه زنان داوطلب‌شده در مقطع فوق‌لیسانس هستند، گفت هریک از این افراد در موضوعی تخصص دارند بنابراین حضور آنها در کمیسیون‌های مخلتف حتما مفید و اثرگذار خواهد بود. راکعی در ادامه، همکاری‌های دوستانه در فراکسیون زنان مجلس پنجم را عامل مهمی در به‌نتیجه‌رسیدن موضوعاتی مانند رفع تبعیض اعزام دختران بورسیه، حق حضانت و ولایت فرزندان، مسئله ازدواج اجباری دختران نابالغ، حق طلاق از جانب زنان و... دانست. او که در دوران نمایندگی، مسئول کمیته زنان و خانواده بوده است، نظر شورای نگهبان درباره برخی از موضوعات مربوط به زنان را کم‌لطفی توصیف کرد و گفت: «این برخورد باعث شد در برخی از پیگیری‌ها به نتیجه نرسیم و در برخی از موارد نیز شکل ثالثی که موردنظر ما نبود در مجمع تشخیص مصلحت نظام ایجاد شد». او در توضیح عامل عملکرد موفق زنان مجلس پنجم، گفت: «ما منتظر طرح‌ها و لوایح نبودیم. خودمان تن به کار دادیم و بر اساس وظیفه در چارچوب فراکسیون و کمیته زنان، قوانین تبعیض‌آمیز را رصد و با بهره‌گیری از نظر حقوق‌دانان، جامعه‌شناسان و روان‌شناسان شکل جایگزینی برای آن پیدا می‌کردیم». بعد از راکعی نوبت به طاهره رضازاده رسید و او با طرح این سؤال که چرا در انتخابات مشارکت می‌کنیم، شروع کرد. از حس و حال امروزش که به اندازه قبل از انتخابات مجلس ششم ناامیدانه بوده است، گفت. رضازاده که از نظرات کسانی که او را به ثبت‌نام تشویق کرده بودند و نظر منفی دخترش که نباید به صحنه آمد، گفت و افزود: «بعد از شنیدن همه اینها تصور می‌کنم حضور امثال من در مجلس بهتر از حضور امثال نمایندگان زن فعلی است». به گفته او زنان باید به صحنه بیایند تا شاهد این مواضعی که در مسئله قانون حمایت از خانواده در مجلس گرفته شد، نباشیم. رضازاده وقتی از عوامل موفقیت خود در انتخابات مجلس ششم صحبت می‌کرد، به نقش دانشگاه شیراز در مسائل سیاسی این شهر، وجهه سیاسی همسرش [ابراهيم اصغرزاده] و استفاده از حجاب مانتو اشاره کرد. او می‌گفت من با حجاب اسلامی اما بدون چادر برای ثبت‌نام رفتم. او درباره مشکلات بعد از ورود به مجلس نیز گفت: «برای ورود به کمیسیون انرژی با خیلی از آقایان اصلاح‌طلب بحث کردم تا بالاخره موفق شدم به این کمیسیون رفته و حتی مخبر کمیسیون هم بشوم اما به خاطر استقلال رأیی که داشتم و موردپسند خیلی‌ها نبود، بایکوت خبری بودم و چندان به این مسائل توجه نمی‌شد». سهیلا جلودارزاده که به واسطه حضور در مجالس چهارم تا هفتم خود را بخشی از تاریخ حضور زنان در مجلس ایران معرفی کرد، تأکید داشت اگر تلاش کنیم و مطلبی را بحق بخواهیم، حتما به آن خواهیم رسید اگرچه به خاطر زن‌بودن، کارمان سخت‌تر است. او عدالت اقتصادی و اجتماعی و برابری برای زنان را موردتأکید قرار داد و گفت: «ما با این رویه در مسائلی مثل محاسبه مهریه به نرخ روز، تلاش کرده و موفق شدیم». جلودارزاده در میان حرف‌هایش بارها گفت در مجلس تنها برای زنان کار نکرده و برای همه مسائل کشور تلاش کرده است. او اعتقاد داشت اکنون نیز باید همین رویه را در پیش گرفت چراکه زمان اصلاح‌طلبی گذشته و وقت اصلاح‌گرایی رسیده است. به گفته او شرایط اورژانسی است. زیربنای اقتصاد کشور آسیب دیده و اوضاع به آستانه صبر و تحمل مردم رسیده است بنابراین اگر در دوران اصلاحات خواهان مجلس همسو بودیم تا دست دولت بازتر باشد، اکنون باید یک مجلس همسو تشکیل دهیم تا دست دولت بسته نباشد و هرازگاهی نبینیم که یک نماینده به خاطر خواسته‌های شخصی برآورده‌نشده خود یک وزیر را به مجلس بکشاند و کارت زرد بدهد. جلودارزاده با اشاره به شکسته‌شدن تابوی استفاده از وزیر زن، گفت: «مسئله سهم 30درصدی زنان از مجلس هم اگر مجلس همسو تشکیل شده باشد، حتما در آینده محقق خواهد شد». شهربانو امانی که همچون جلودارزاده سابقه عضویت در هیأت‌رئیسه مجلس را نیز دارد، از موانع پیش‌روی خود برای حضور در مجلس چهارم و فضای متعصبانه ارومیه گفت، از ایرادهايی که به عکس تبلیغاتی او می‌گرفتند، از مشکلاتی که برای استفاده از تریبون مساجد داشته و از اینکه هرجا پنج نفر جمع شده بودن،د مواضعش را گفته است، از شایعاتی مبنی بر مردن یا طلاق‌گرفتن او که می‌توانست به رأی‌آوری‌اش آسیب بزند و... صحبت کرد. او با تأکید بر اینکه با چهار کلمه امانت، صداقت، شجاعت و شهامت از مردم رأی گرفته است، گفت: تصور می‌کنم مجلس دهم باید از حضور تندروها از هر جناحی خالی باشد و امیدوارم اکثریت آن اصلاح‌طلبان باشند. او همچنین ابراز امیدواری کرد روزی برسد که مردم به برنامه‌ها رأی دهند و نه به افراد. این جلسه تشکیل شده بود تا داوطلبان نمایندگی در مجلس دهم با استفاده از تجارب دیگران، مسیر پیش پای خود را ساده‌تر و آگاهانه‌‌تر طی کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.