جستوجوي حيات در مريخ
كوير سرخ ناشناخته
سيدرضا سيدي
موضوع وجود آب يا نبود آب در مريخ، در حقيقت مقدمهاي است براي ورود به بحث احتمال وجود حيات در مريخ. آيا در گذشته موجود زندهاي در مريخ، ميزيست؟ آيا احتمال دارد كه هماكنون موجود زندهاي در مريخ وجود داشته باشد؟ واقعيت آن است كه هرچند دانشمندان، مريخ را بهعنوان شبيهترين سياره به زمين توصيف ميكنند؛ اما اين همه تصويري كه پيش از اين، از پشت تلسكوپها ديده ميشد و اين روزها، كاوشگرهاي فضايي براي ما ميفرستند، نشان می دهد که مریخ سيارهاي پوشيده از خاك و سنگ است كه نشاني از حيات در آن نيست؛ البته در نظر داشته باشيد وقتي از حيات صحبت ميكنيم، منظور ما، هوشمندان داستانهاي علمي- تخيلي نيستند كه تمدنهاي خاص خودشان را دارند و براي اكتشاف ديگر سيارهها، فضاپيما ميسازند؛ بلكه منظور جستوجوي جانداران تكسلولي است. هرچند تاكنون كاوشگرهاي بسياري به مقصد مريخ و مدار اين سياره اعزام شده است؛ اما تاكنون نشانهاي از وجود حيات پيدا نشده است. با وجود این، دانشمندان نااميد نيستند و هنوز هم در پي يافتن حيات در اين سياره هستند. هرچند بيشتر مأموريتهاي اكتشافي موفقيتآميز سياره سرخ را تاكنون ناسا (سازمان هوافضاي آمريكا)، انجام داده است اما اين بار اسا (سازمان فضانوردی اروپا) تصميم دارد با ارسال يك كاوشگر به جستوجوي حيات در اين سياره بپردازد. نشریه ساینس بهتازگي در گزارشي از طرح بزرگ سازمان فضانوردی اروپا برای پرتاب يك كاوشگر به مریخ در سال 2018 و تحقق ایده حفاری در تالابهای کهن این سیاره خبر داد. گزارش تازه نشریه ساینس ميگويد دانشمندان علوم سیارهاي سازمان فضانوردی اروپا در نظر دارند با تکمیل این آزمایشگاه، آن را در نقطه ويژهاي از مریخ فرود آورند که تصور میشود روزگاری دریاچه، رودخانه و دلتا در آن وجود داشته است. قرار است این آزمایشگاه بسيار پیشرفته در منطقه «Oxia Planum» مریخ فرود آید. این نقطه از سیاره سرخ محل انباشت رسوبات رسی است. بر اساس گزارش ساینس، آنچه که بیش از همه برای دانشمندان علوم سیارهای اسا جذاب و هیجانانگیز به شمار میآید این است که به نظر ميرسد خاک این نقطه از مریخ، سرنخهایی از گذشته پررمز و راز سیاره سرخ در خود داشته باشد و شاید بتوان در خلال بررسیهایی که در آن انجام ميشود، نشانههایی از حیات احتمالی را نیز کشف کرد. این مأموریت با نام مریخنورد «اگزومارس 2018» (Exomars 2018) انجام میشود. اين مأموريت (در صورت انجام موفقيتآميز)، پس از مأموريت مریخنشین «وایکینگ» در دهه 70 میلادی، يكي از مهمترين مأموریتهاي ویژه بررسی حیات در این سیاره محسوب میشود. به نوشته ساینس، دانشمندان سازمان فضانوردی اروپا اين منطقه را پس از دو روز گفتوگوی جدی که در هلند برگزار شد و از میان چهار نامزد نهایی، انتخاب كردند. چهار تیم مختلف از دانشمندان اسا به مدت 18ماه هریک از این نقاط را به دقت مورد آنالیز قرار دادند تا درنهایت «Oxia Planum» انتخاب شود. نکته جالبتوجه دیگر این است که بسیاری از دانشمندان آژانس فضانوردی اروپا، پیشتر این نقاط را برای فرودآمدن مریخنورد کنجکاوی (متعلق به ناسا) پیشنهاد داده بودند. گفتني است «اگزومارس 2018»، یک مأموریت مشترک میان سازمان فضانوردی اروپا و روسیه است. این مأموریت از دو بخش تشکيل شده است: حضور در مدار مریخ و فعالیت در سطح آن. برایناساس بخش مدارگرد آن به همراه بخش مریخنشین پروژه، به بررسی دقیق اتمسفر سیاره سرخ میپردازند تا ردپای متان و ديگر گازهایی را پیدا کنند که نشاندهنده فعالیتهای زيستشناختي هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.