|

چه خوب بودیم

مهرداد احمدی شیخانی

چند سال پیش که جشنواره شصت‌وسوم فیلم کن برگزار شد، شاید به فراخور شغلم، موضوعی که توجهم را جلب کرد، پوستر آن بود. پوستری به رنگ آبی تیره، با تصویری از هنرپیشه‌ معروف سینمای فرانسه، «ژولیت بینوش»، که شعله‌ نوری را با دست حرکت داده و در جلو، با نوری دیگر کلمه «کن» نوشته شده بود. سادگی و صراحت پوستر برایم جالب بود و اینکه از هنرپیشه‌ای با شهرت بین‌المللی در آن استفاده شده بود. دیدن این پوستر پرسش‌هایی به همراه داشت که رسیدن به جواب هر کدام، بر جذابیت آنچه می‌دیدم می‌افزود. آنچه کاملا معلوم بود و جای سؤال نداشت رنگ انتخابی پوستر بود که تداعی سالنی تاریک می‌کرد و نور و حرکت آن، تأکید بر سینمابودن تصویر داشت و اینکه ما در سینما با حرکت سروکار داریم و نه با سکون. موضوع بعدی قرارگیری بازیگر در پوستر بود. چرا هنرپیشه؟ آنچه به گمانم جواب این چراست، در نقش همچنان مقتدرانه جایگاه هنرپیشه‌ها در صنعت سینماست. با آنکه در 20 سال اخیر، تکنولوژی تولید فیلم آنچنان پیشرفت کرده که واقعی‌نمایی رؤیاها دیگر یک آرزو نیست؛ ولی آنچه سینما را همچنان به‌عنوان صنعتی جهانی و تأثیرگذار نگه داشته، حضور بازیگرانی با محبوبیت بین‌المللی است. محبوبیتی که این صنعت- هنر را نه فقط در سالن تاریک سینما، بلکه در بیرون آن هم، برای مخاطبانش رؤیایی خواستنی کرده که با حضور بازیگران فوق ستاره‌اش در حاشیه‌هایی گاهی جذاب‌تر از متن، پشتوانه اقتصادی قابل‌توجهی را ساخته است. سؤال بعدی اما اینکه چرا ژولیت بینوش؟ جواب این پرسش را در پاسخ پرسشی دیگر جست‌وجو کردم، اگر بینوش نه پس چه کسی؟ دو نام دیگر بلافاصله از ذهنم گذشت، «ژرار دِپاردیو» و «ژان رنو». تا آنجا که می‌دانم بینوش جایزه اسکار را برده و آن دو دیگر نه و این در جریان جهانی سینما که اسکار را مهم‌ترین رخداد سالانه سینما در حوزه اقتصادی - صنعتی آن به‌عنوان یک سنجه تثبیت کرده، برگ برنده‌ای است که ژولیت بینوش دارد و آن دو نفر دیگر ندارند. به‌این‌ترتیب، پوستر از جشنواره کن می‌گوید و از اهمیت نقش ستارگان در صنعت سینما و در‌عین‌حال از اعتبار جهانی هنرپیشه‌ای بین‌المللی، برای به‌ رخ‌کشیدن جایگاه سینمای فرانسه و در پس پشت این همه، پیامی را القا می‌کند که سینمای فرانسه زنده است، پویاست و در جریان جهانی همین امروز سینما، حضوری غیرقابل انکار دارد. از همان روز که این پوستر را دیدم و در چالشی شخصی آن ‌را برای خود تحلیل می‌کردم، این پرسش را هم داشتم که طراحی پوستری مشابه برای جشنواره فیلم فجر، به چه نتیجه‌ای منتهی خواهد ‌شد؟ برای رسیدن به جواب اما باید صبر می‌کردم تا همین امسال و پوستری که می‌بینید. در اینجا نیز بازیگر، حضوری پررنگ دارد و حتی بسیار پررنگ‌تر از پوستر جشنواره کن، ولی تشابه فقط در همین حد است و باقی ماجرا، ماجرای تفاوت‌هاست. اگر در آنجا هنرپیشه‌ای زنده به تصویر درآمده اینجا هنرپیشه‌ای درگذشته را به کار گرفته‌اند، شاید به این امید که در مملکت ما رسم نیست پشت سر مرده حرف بزنند که اگر از هنرپیشه زنده استفاده می‌شد، اولِ دعوا بود. بعد هم اگر آنجا از رنگ و فضایی تداعی‌کننده سالن سینما بهره برده‌اند، اینجا فضای سفید هر معنا که بدهد، سینما نخواهد بود. اگر آنجا سینما یعنی نور و حرکت، اینجا بازیگر، یله داده و انگار حالی برای حرکتش نمانده و البته پیراهنی به تن دارد که به ضرب آن بر هویت ایرانیش تأکید شود. و در کل اگر در آن پوستر قصد بر تبلیغ سینمای امروز فرانسه است، در اینجا انگار چشم امید به گذشته است و حسرت برای درگذشتگان. انگار آن پوستر می‌گوید چه خوب هستیم و این می‌گوید چه خوب بودیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.