گفتوگو با امیرحسین زندی
هنر حبسکردنی نیست
متولد ماه شهریور است. میگوید به همین دلیل نام گالریاش را «شهریور» گذاشته است. حالا دیگر او برای اهالی هنر، چهرهای آشناست. امیرحسین زندی پس از سه نمایشگاه موفق «ابوالقاسم سعیدی»، «هنر دهه ١٣٤٠ ایران، از مجموعه مسعود اخوانجم» و نمایشگاه زندهیاد «ناصر عصار»، این روزها در تدارک برپایی نمایشگاهی از آثار قدیم و جدید «مسعود عربشاهی» است. با زندی دراینباره گفتوگو کردیم.
چه شد تصمیم به برپایی نمایشگاهی از آثار مسعود عربشاهی گرفتید؟ هنگامی که درباره هنر مدرن صحبت میکنیم، نمیتوانیم مدرنیستهای اولیه را نادیده بگیریم. بعضی از اینها کمتر شناخته شده و برخی مدتها در انزوا بودهاند. هدف ما از برپایی نمایشگاه استاد عربشاهی معرفی ایشان نیست، بلکه بررسی بیشتر کارهایشان است؛ اینکه کارهایشان بیشتر واکاوی شود و محققان هنر و دانشجویان بیشتر دربارهشان مداقه و تحقیق کنند. قصدمان این بوده با نمایش برگزیده آثار ایشان، هنردوستان بیشتر به کارهایشان از نظر آکادمیک و تئوریک نزدیک شوند و ببینند هنرمندی مانند آقای عربشاهی در 80 سال زندگی و 60 سال عمر کاری از کجا به کجا رسیده، فلسفه کاری و منابع الهامش چه بوده، چه کارهای مهمی کرده و چه دورههای کاریای داشته است. وقتی برگزیده آثار میگذاریم به این علت است که همه دورهها باشد تا کسانی که امکان حضور در نمایشگاه انفرادی ایشان را از دهه 40 تاکنون نداشتهاند، بتوانند خط کاری ایشان را بهتر دنبال کنند و بشناسند. برای چیدمان و انتخاب کارها با هنرمند مشورت میکنید؟ با خود هنرمند دائم در تماس هستیم. این نمایشگاه تماما از مجموعه شخصی آقای عربشاهی و به انتخاب خودشان بوده که در اختیار گذاشتند و خواستند برخی کارها حتما نمایش داده شود. کاری هست که برای اولینبار نمایش داده شود؟ یکسری کارها هست که تابهحال دیده نشده و مربوط به سری آخر فعالیتهای ایشان در سال 2014 بوده است. از کارهایی که در دهه 40 انجام دادهاند تا کارهای اخیرشان در این نمایشگاه موجود است. گالری شهریور استانداردهایی برای برگزاری نمایشگاه دارد. این استانداردها همچنان اجرا خواهد شد؟ یکی از عواملی که به نظر من ضروری است برای نمایشگاه رعایتشود استانداردهای فضای نمایشی است؛ مثلا نورپردازی، چیدمان آثار، فضای مناسب. اینها کارهای ابتدایی است و هرکسی میتواند انجام دهد. موضوع مهمتر محتوای نمایشگاه است که ارزش هنری بالایی داشته باشد. به نظرم با توجه به اقبالی که اخیرا به هنر شده، یکسری هنرمندها نمایشگاهشان را در سکوت و خلوت برگزار کرده بودند. آن زمان فضای هنری مانند الان نبود، درحالحاضر مجموعهدارهای جدید وارد شدهاند و احتیاج است برخی استادان گذشته مجددا کارهایشان دیده شود. به همین منظور سعی میکنیم نمایشگاههایمان کیفیت داشته باشد؛ یعنی هم هنرمند سطح بالایی داشته باشد و هم اینکه در کاتالوگ و چیدمان نمایشگاه از طرف خودمان سعی کنیم کار به نحو احسن انجام شود. البته اینطور نیست که فقط دنبال استادان باشیم. نمیتوانم بگویم گالری شهریور گالری استادان است، ما دنبال نمایشگاههای باکیفیت هستیم، طبیعتا میتوانند بعدا جوانها یا سایر هنرمندانی که کیفیت کارشان بالاست شرکت کنند. ابتدای راه هستیم و از لحاظ قدمت هم اگر بخواهید حساب کنید، از بزرگترها شروع کردهایم و بهمرور از هنرمندان دیگر هم نمایشگاه خواهیم داشت. از نسل آقای عربشاهی دنبال افراد دیگری هستید؟ تا جایی که بتوانیم و با ما همکاری کنند. این کار یک قضیه دوطرفه است. باید با ما همکاری کنند. هر هنرمند عزیزی که حاضر به همکاری با ما باشد استقبال میکنیم و میتوانم بگویم تلاشمان را خواهیم کرد که نمایشگاه را برگزار کنیم. مثل نمایشگاهی که برای آقای سعیدی گذاشتیم یا کارهای زندهیاد عصار. برگزاری نمایشگاه آقای عصار ساده نبود؛ چون ایشان مرحوم شده بودند و کارهایشان پخش بود. کارها را از مجموعهداران خارج از کشور تهیه کردیم که حق مطلب را ادا کنیم. البته حتما کاستیهایی هم داشتیم، اما آن کار در آن شرایط در توان ما بود. اگر هنرمندی تمایل داشته باشد کارش مجددا در معرض دید قرار بگیرد ما استقبال میکنیم؛ چون فکر میکنیم نسل جدید فقط یک اسم شنیده است. کاری که گالری اعتماد درباره آقای وزیریمقدم کرد کار خوبی بود. من که الان در دهه چهارم زندگیام هستم فکر میکنم هیچگاه فرصت دیدن نمایشگاهی چنین جامع از کارهای ایشان را نداشتم یا مثلا آقای عربشاهی ممکن است 10، 15 سال قبل نمایشگاهی گذاشته باشد که خیلیها ندیده باشند. ما بخشی کوچکی از این مجموعه هستیم. سایر گالریها و موزهها هم هستند. جا دارد همینجا از حمایتهای آقای جنتی، وزیر محترم ارشاد و آقای مرادخانی معاونت هنری و آقای ملانوروزی، رئیس مرکز هنرهای تجسمی قدردانی کنم؛ چون در این مدت اقدامات مثبتی در زمینه تجسمی انجام دادهاند. فقط منتظریم با بهبود شرایط اقتصادی دولت، بودجهای مناسب در اختیار موزه و بخش تجسمی قرار بدهند تا کارهای اساسی بتواند انجام شود. مدیریت جدید موزه، آقای ملانوروزی در سالهای اخیر نمایشگاههای خوبی گذاشتهاند و از کیوریتور درجهیک استفاده میکنند. گنجینه را نشان میدهند و این اتفاقات خیلی مثبت است. در کنار این اتفاقات ما هم باید کار کنیم و خدا را شکر، حمایت هم شدهایم؛ به این معنا که به ما مجوز میدهند و برای کارمان مشکل ایجاد نمیکنند. وقتی فضا خوب است، همه باید تلاش کنند هنر ایران به بهترین شکل نشان داده شود و در ذهنها شکل بگیرد که فلان آرتیست چه کسی بود. وقتی کارهای افرادی مانند زندهرودی، محصص و... نمایش داده شود افرادی که جدیدا به هنر علاقهمند شدهاند از نزدیک با هنر این افراد آشنا میشوند. به عنوان یک مجموعهدار در این سالها مجموعه خودتان را به امانت به جایی سپردهاید؟ بله، کل مجموعه نبوده، ولی موردی اتفاق افتاده. انشاءالله در برنامهام هست که قسمتی از آن را نمایش بدهم. البته من یک مقدار وسواس دارم؛ چون دوستان دیگری بودهاند که این کار را انجام دادهاند و کار خوبی هم کردهاند. چرا؟ چون به نظرم این اخلاق درستی نیست که مجموعهداران مجموعهشان را حبس میکنند. هنر، برای نمایش است. باید اجازه دهند مردم مجموعهشان را ببینند. اینکه یک تابلو را یواشکی بخرید و بعد هم پنهان کنید، خلاف روح هنر است. با این اتفاق مخالفم و با اینکه ممکن است از نظر اقتصادی به ضررم باشد؛ چون این یک عده متوجه میشوند چه چیزی خریداری کردهام و چه چیزهایی دارم؛ چون این کار پنهانی نیست و نباید اینطور برخورد کرد. باید مجموعه را باز گذاشت. حال دوستی بعد از مدتی ممکن است به این نتیجه برسد که دورهای از مجموعهاش را انتخاب کند و آن را نمایش دهد. حتی اگر نمیخواهد در فضای عمومی نمایش دهد از برنامههای اجتماعی میتواند استفاده کند. بههرحال باید اجازه دهند این مجموعهها دیده شود و در همین دیدهشدنها گفتوگو به وجود میآید و به دانش اضافه میشود. ولی مجموعهداری در ایران خیلی حواشی دارد و حساسیت به آن زیاد است؛ اینکه حتی مجموعهداران مایل نیستند نامشان برده شود. ظاهرا جنس مجموعهداری شما متفاوت است. از مجموعهای که دارید تا به حال اثری را فروختهاید؟ این اتفاق گهگاه رخ داده است و آن هم با همان رشدی که گفتم اتفاق افتاده است. اگر فکر میکنید یک کار با اینکه حتی خوب است و میتواند مسترپیس هم باشد، ولی با خط و راه و مسیر مجموعهتان همخوانی ندارد، میتوانید آن را عرضه کنید، ولی تفاوتی که مجموعه من دارد، بازبودن آن است و اینکه در آن از آثار نمایشگاهاولیها تا اساتید وجود دارد. افتخار میکنم از آثار جوانان استفاده کنم و به نظرم بعضی از اینها استادان آینده هستند و اهمیتدادن به هنرشان وظیفه است. باید از جوانها هم حمایت شود. این کار موجب پویایی هنر ایران میشود. شما چند سال پیش دیوار پرویز تناولی را در حراج کریستیز دوبی خریداری کردید. دلیل خریداری یک اثر از هموطنتان چه بود؟ به نظرم این کار یکی از مهمترین شاهکارهایهای هنر ایران است. نه به این دلیل که من خریداری کردهام؛ به گواه کارشناسان و صحبتهای آقای تناولی، یکی از بهترین آثار ایشان است و بعضیها میگویند بهترین اثر است. این کار یکی از آثار مهم تاریخ هنر مدرن است و خوشحالم که اینبار قطریها یا اعراب این کار را نخریدند. چقدر شهرت آقای تناولی و جایگاه ایشان در مارکت خاورمیانه و عرصه بینالمللی موجب شد آن اثر را خریداری کنید؟ البته به نظرم این کار ارزش بیشتری دارد؛ چون مشابه این کار قبلا بیشتر فروش رفته بود. این خصوصیت حراج است. آقای تناولی یکی از بزرگترین و دوستداشتنیترین هنرمندان کشورمان است و پذیرای همه دوستان هم هستند. ایشان برای علاقهمندان فرصت خوبی را در نظر میگیرند که بحث و گفتوگو داشته باشند. آقای تناولی به عنوان یکی از مهمترین هنرمندان خاورمیانه شناخته میشوند و به نظرم ایشان یکی از اصیلترین مجسمهسازان دنیا هستند. آثاری که ارائه دادهاند نشاندهنده نبوغ و استمرار و پیگیری ایشان است. در فیلمهای جوانیشان هم میبینید که چقدر ممارست داشتند تا به اینجا رسیدند. کار «هیچ» ایشان هم خیلی معروف است و فیگور اورجینالی دارد. به نظرم اگر بخواهیم درباره این کار صحبت کنیم باید کتابها نوشت. خیلی خوشحالم که این اثر صاحب ایرانی دارد و در نهایت متعلق به همین مملکت خواهد بود. گالری «شهریور» را به چه منظور راهاندازی کردید؟ انگیزه اصلیام ایجاد فضایی بود برای معرفی بیشتر هنرمندان ایرانی به دنیا. به نظرم اگر هر گالری از امروز تصمیم به این کار بگیرد، باز هم جا برای کار دارد. اتفاقاتی در گذشته در این زمینه افتاده، اما بیشتر در سطح خاورمیانه و در نمایشگاههایی مانند آرت دوبی و آرت استامبول بوده است. الان حدود سه سال است که در اکثر نمایشگاههای معتبر بینالمللی شرکت میکنم و میبینم هنرمندان ما با هنرمندان درجهیک دنیا فاصله چندانی ندارند و جا دارد که این افراد به دنیا معرفی شوند. در کنار این هدف، یک مقدار باید در گالریداری استانداردمان را بالا ببریم و حرفهایتر کار کنیم و از حالت تفننی کارکردن بیرون بیاییم. از امکانات تا نوع ارائه آثار باید حرفهایتر باشیم. هنر باارزش است و باید به مشتری احترام گذاشت. به نظرم در این موارد از استانداردهای دنیا عقب هستیم. ببینید در خارج از کشور درباره هنرمندشان چطور صحبت میکنند و از آنها حمایت میکنند. فقط دنبال اجرای یک «شو» نیستند. گالریهای ما هم کموبیش در بعضی قسمتها خوب کار کردهاند و در قسمتهایی نه. یکی از نمایشگاههای موفقی که برگزار کردید نمایشگاه ابوالقاسم سعیدی بود؛ هنرمندی که 60 سال در ایران نمایشگاهی برگزار نکرده بود. چطور با ایشان برای برگزاری نمایشگاه به توافق رسیدید؟ کار مشکلی بود؛ چون ایشان یک هنرمند درونگرای منزوی است. ممکن است خیلی خوشمشرب باشد، اما ارتباطی با فلسفه کاریاش ندارد. ایشان از نظر اجتماعی و ایده کاریاش یک هنرمند فیلسوف درونگراست و در آثارش هم این نکته مشاهده میشود. آقای سعیدی اعتقادی به برگزاری نمایشگاه نداشت. از سال گذشته دنبال این کار بودم و جا دارد اینجا از آقای فریدون آو برای کمک به برپایی این نمایشگاه تشکر کنم. با آقای سعیدی ملاقاتی داشتم و سعی کردم ایشان را متقاعد کنم که شما هنرمند این کشور هستید و به قول معروف متعلق به خودتان نیستید و در آستانه 90سالگی بهترین فرصت برای برگزاری نمایشگاه است. به ایشان گفتم رسالت هنرمندبودن نمایش است و خیلیها مایل به نمایش آثار شما هستند. ایشان اول یک مقدار شک داشتند، اما با مطالعه و آشناشدن با ما، خوشبختانه استقبال کردند. حاضر شدند به ایران سفر کنند و یک عمر فعالیتشان را نمایش دهند. فکر میکردم چون تابهحال نمایشگاه نداشتهاند، برایشان مشکل است، اما ایشان از نظر انرژی و علاقه از من جلوتر بودند و به ما و بقیه دوستان هم انرژی دادند. حتی در جزئیترین قسمتها مانند قابسازی، چیدمان نمایشگاه، عکسگرفتن از کار و... همکاری میکردند و علاقه داشتند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.