برای محمدعلی اینانلو
در مقابل طبیعت مسئولیم
دکتر امیر نظری. کارشناس و مجری سلامت در رادیو و تلویزیون
روزهایی که هشت یا 10ساله بودم و تنها سرگرمی رسانهای ما و قبلیهامون، صدای رادیو بود و تصویر یک یا دو شبکه تلویزیونی، به ابتکار یکی از پسرعموها صدای ضبطشده یک برنامه رادیویی رو میگذاشتیم و از گپوگفت مجری خوشصدای برنامه با یکی از آقایون فامیل، کیف کرده و ریزریز میخندیدیم. صدای آقای مجری از اون دست صداهایی بود که وقتی میشنیدی، هیچوقت از لوح دل و جانت پاک نمیشد و دوست داشتی ساعتها واست حرف بزنه. آقای مجری برنامه، آقای فامیل رو با صمیمیت، بیبی اوغلو (پسرخاله یا پسرعمه) خطاب میکرد و با هم از طبیعت زیبای منطقه ابهر (استان زنجان) سخن میگفتند. سالها گذشت... . قرار بود هر روز هفتونیم صبح، در محل خدمت سربازی که کلینیکی با فاصله 10 دقیقه پیادهروی تا منزل بود، حاضر شوم؛ اما یک برنامه تلویزیونی جذاب و پرطرفدار، همیشه باعث میشد دیر برسم و برایم تأخیر و گاهی تنبیه ثبت شود. برنامهای که یکی از آیتمهاش برنامه همون آقای مجری بود، قدبلند و خوشسیما و خوشصدا. برنامه باز هم درباره طبیعت بود و آقای مجری (مرحوم محمدعلی اینانلو) از زیباییهای ایران میگفت و دغدغه حفظ و حراست از طبیعت رو داشت. چقدر با ذوق و علاقه، داستان دست کشیدنش از شکارکردن رو تعریف میکرد و چقدر با علاقهتر من گوش میدادم. تأثیر رقص زیبای یال گوزن، متأثر از باد وزان، بر روی دل و جان شکارچی کهنهکار... . میگفت دست از ماشه کشیده و به خدمت طبیعت درآمده بود. آه... یعنی میشود این همه ناز و تنعّم طبیعت روی ما هم اثری بگذارد؟! چقدر رود خروشان، آب زلال، برگ رقصان، آسمان بیکران، زرد و قرمز پاییز و کوه سرسپید در زمستان باید دید تا دل ما به حال طبیعت به نرمش در بیاید؟! طبیعتی که باید دیدش و لذت برد و حفظش کرد و گذاشت و گذشت... . چند سالی از روزگار خدمت سربازی گذشت و من هم به لطف خدا، فرصت اجرا برای مردم عزیز رو در حوزه سلامت پیدا کردم و این اقبال بینظیر نصیبم شد. چقدر سلامت ما با طبیعت گره خورده است. بهراستی آنچه که امروز به طبیعت میبخشیم، زود واپس میگیریم. چقدر زود شهرمون آلوده میشه و ریههامون رو به درد میاره. چقدر زود نابودی مراتع و جنگلها گریبانمون رو میگیره و اکوسیستم شهر و استان و کشورمون رو تغییر میده. آلودگیای که کارخانهای بیخیال در مسیر آب رودخانهای میریزه. چقدر زود مردم پاییندست رو به بیماریهای لاعلاج مبتلا میکنه! فکر نمیکردیم اینطوری باشه!؟ فکر میکردیم امروز خراب و کثیف کرده و خواهیم گذشت و کس دیگری زحمت پاککردنش رو خواهد کشید یا رنجش آلودگیاش رو متحمل خواهد شد. اما اینطورها هم نیست! این بدرفتاری با طبیعت گریبان خود ما را هم خواهد گرفت! خیلی گریزپا باشیم و خوششانس، حتما فرزندان خود ما را به دردی مبتلا خواهد کرد. طبیعتی که امروزه دانشمندان، آنقدر بر نظم و هوش آن صحه میگذارند که معترفاند حتی کمشدن تعداد گونهای خاص از حیوانات هم بر روی کارکرد طبیعی طبیعت اشکال ایجاد میکند. راستی دو کلمه طبیعی و طبیعت در کنار هم آمد. خیلی قابلتأمل است. کاش تلاش کنیم طبیعتمان در حال و اوضاع طبیعیاش باشد. جالب است، این روزها با این همه پیشرفت تکنولوژیکی، باید حال ما و طبیعت بهتر باشد اما... دریغ. مشکل این ارتباط ضعیف بین پیشرفت در تکنولوژی و پسرفت در نگهداری از طبیعت کجاست؟! پاسخ در یکی از اصطلاحات جامعهشناسی به نام واپسماندگی فرهنگی (cultural lag) است. اهل فناش خوب میداند که چیست؛ اما سادهاش برای من و شما این است که گوشی آخرین مدل دستمان باشد و سوار بر اتومبیل معمولی (یا حتی مدل بالای) خود باشیم و پیرهن و زلفمان فرنگیمآب باشد، اما آشغال دستمان را به طبیعت یا کوچه و خیابان بیندازیم (گویی که آنچه در دست ما و در ماشین ما زیادی است، جایش در طبیعت است.) اما... زهی خیال باطل! مستحضر باشیم که تمام مکانیسم طبیعت (چه در درون بدن ما و چه خارج از آن) بهصورت چرخهای است و هر چیزی نه شاید به همان شکل اول، بلکه با همان کیفیت اول به ابتدای چرخه باز خواهد گشت. (منظور این است که آشغالی که میاندازیم، به شکل آشغال به ما نخواهد رسید، بلکه از آنجا که با طبیعت بد کردیم قطعا و قطعا بدی خواهیم دید.) حال جسمی «محمدعلی اینانلو» (ترسیدم بنویسم مرحوم و باز چشمانم تر شود.) این روزها خوب نبود مثل حالوهوای تهران! بارها قصد کردم از آشناهای مشترک بخواهم که ترتیب دیداری بدهند، اما حاصل این پشتگوشانداختن حسرتی است ابدی برای من. میخواستم برایش از مناطقی بگویم که درختهای خط جنگلی را قطع میکنند تا خانه و آپارتمان بسازند، از کوههایی بگویم که زمانی پر کبک بود و این روزها فقط سنگ است؛ اما مجال نیافتم. با خود میگویم کاش این چیزها را به خود بگوییم. بگوییم که در مقابل طبیعتمان مسئول هستیم، به حکم آنکه: هرچه کنی به خود کنی/ اگرچه نیک و بد کنی. راستی آخرین دستنوشته «محمدعلی اینانلو» را هم خواندم (توصیه میکنم شما هم بخوانید)؛ حتی تأثیر همینگوی و مارکز و دولتآبادی بر ذهنش نتوانسته بود نوازش طبیعت وحشی را از یادش ببرد. حسابوکتاب دیدار هلال ماههای عمرش را هم داشت (تا هلال هشتصدم را دیده بود). اما ما از طبیعت شهرمان، کشورمان و اطرافمان چه برداشت و حاصلی داریم؟! از باد و آفتاب و باران و آسمان آبی و رود و دشت و شب و کویر لذت میبریم؟! کاش ببریم و اگر هم نه، کاش در حفظ آن برای دیگران و فرزندانمان کوشا باشیم، شاید آنها طبیعت را و طبیعت آنها را دوست داشته باشد. یادمان باشد... . طبیعت نیز چون چرخ گردون زنجیروار است. در آخر هم امیدوارم خداوند روح «محمدعلی اینانلو» را قرین رحمت کند، چراکه به اندازه خود برای طبیعت و کشورش زحمت کشید. هم حظ برد و هم طعم شیرین برنامههایش را به ما چشانید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.