|

فراگیرتر از همه نظریه‌ها

درجست‌وجوی وحدت

بابک فرهادی

نظریه همه‌چیز (Theory of everything)، یک نظریه فرضی در فیزیک نظری است که به بیان رابطه همه پدیده‌های فیزیکی با یکدیگر می‌پردازد. این نظریه، درواقع تلاشی برای ترکیب نظریه نسبیت عام اینشتین و مکانیک کوانتومی است که با یکدیگر ناسازگار به نظر می‌رسند. این نظریه همچنین درصدد یکپارچه‌سازی چهار نیروی اصلی شناخته‌شده طبیعت یعنی نیروی گرانش، نیروی هسته‌ای ضعیف، نیروی هسته‌ای قوی و نیروی الکترومغناطیس است. زمانی‌که «آلبرت اینشتین»، بزرگ‌ترین دانشمند قرن بیستم درگذشت، کنار بسترش آخرین محاسبات وی قرار داشت که حاوی تلاش‌های بی‌نتیجه‌اش برای خلق رؤیای «نظریه میدان واحد» بود. این نظریه شرح خلاصه و منسجمی از تمام نیروهای شناخته‌شده کیهان محسوب می‌شد. «اینشتین» بیش از 30 سال در جست‌وجوی چنین نظریه‌ای بود، ولی به موفقیت چندانی نرسید. به‌نظر می‌رسد امروزه، پس از گذشت حدود نیم‌قرن از درگذشت وی، هنوز رؤیایش محقق نشده است، اما دانشمندان همچنان امیدوارند. اکنون امیدبخش‌ترین موضوعات و مفاهیم، ابرتقارن و ابعاد اضافی است. این همان ایده‌ای است که نیم‌قرن پیش «اینشتین» نیز با آن روبه‌رو شده بود. چیزی که این دانشمندان فاقد آن بودند، یک نکته بسیار سرنوشت‌ساز بود که بتواند بدون ایجاد هیچ‌گونه مشکل ریاضی حادی، بین گرانش و سایر نیروها وحدت ایجاد کند؛ یعنی نظریه ابرتار یا ابرریسمان. در سال 1984 «جان شوارتز» و «مایکل گرین»، با اعلام اینکه می‌توانند بدون رویارویی با مشکلات معمول، بین گرانش و سایر نیروها وحدت برقرار کنند، همکاران خود را مبهوت کردند. تنها شرط، آن بود که از این پس، ذرات را فقط به‌عنوان نقطه درنظر نگیریم، بلکه آنها را به صورت یک چیز بسیار کوچک که ابرتار نامیده می‌شود، بشناسیم. این اشیای شبه‌نخ که بسیار کوچک‌تر از هسته اتم هستند، نیز باید دارای خاصیت ابرتقارنی (که به‌همین‌دلیل، ابرتار نامیده می‌شوند) و 10بُعدی باشند. این ادعا بسیار حیرت‌انگیز بود و نظریه‌پردازان بسیاری را تشویق کرد تا اطلاعات بیشتری درباره ابرتارها جمع آوری کنند. اگرچه ممکن است فقط یک «تئوری همه‌چیز» وجود داشته باشد، اما نظریه‌پردازان حداقل پنج نظریه ابرتار ابداع کردند. آنها هیچ ملاک دقیقی نداشتند که از بین آنها یک نظریه را انتخاب کنند به‌نظر می‌رسید که ابرتارها فقط شبحی از یک نظریه کامل‌تر هستند. در سال 1995، «ادوارد ویتن» نشان داد که تمام پنج نظریه ابرتار، فقط توصیف تقریبی از یک ایده واحد و فراگیر است که وی آن را نظریه M نامید. اکنون می‌توان پنج نظریه ابرتار را به‌عنوان مرزهای چندبعدی از غشای 11بعدی درنظر گرفت که در آن تمام ابعاد به‌جز چهار بعد، چنان کوچک شده است که برای ما تشخیص‌ناپذیر است. امروزه نظریه M، بهترین نامزد برای آن چیزی است که «اینشتین» سال‌ها در جست‌وجوی آن بود، شاید هم چیزی بهتر از آن. این نظریه نه‌فقط توصیف منحصربه‌فرد و واحدی از الکترومغناطیس و گرانش ارائه می‌دهد، بلکه علاوه‌برآن، سایر نیروهای بنیادین طبیعت و تمام ذراتی را که این نیروها بر آن اثرگذار هستند، نیز در برمی‌گیرد. بسیاری از بهترین نظریه‌پردازان جهان، به‌دنبال پاسخی برای بسیاری از اسرار باقی‌مانده طبیعت می‌گردند، به‌ویژه این نکته که چرا و چگونه همه 11 بعد نظریه M به‌جز چهارتای آن، چنان کوچک شده است که دیگر دیده نمی‌شود، نظر بسیاری از دانشمندان را به خود جلب کرده است. آیا می‌توان این ابعاد را به‌طور تجربی شناسایی کرد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.