|

اصول هشت‌گانه برای رسیدن به صلح در دمشق

مسیر دشوار آتش‌بس در سوریه

طرح سازمان‌ملل‌متحد برای متوقف‌کردن جنگ داخلی سوریه که پنج‌سال است ادامه دارد، خواستار مشخص‌کردن گروه‌های تندرویی است که حتی در صورت اعلام آتش‌بس باید با آنها مقابله صورت گیرد. این یکی از مشکل‌ترین مباحثی است که این روزها ذهن دیپلمات‌هایی را به خود مشغول کرده است که می‌خواهند به این نزاع پایان دهند. خبرگزاری رویترز اخیرا به پیش‌نویس سندی دست پیدا کرد که «اصولی» هشت‌گانه و چارچوب‌هایی خاص را تعیین می‌کند که همه دولت‌ها و گروه‌های مخالف مسلحی که توافق آتش‌بس را امضا کنند باید به آن پایبند باشند. این طرح همچنین مسائلی را در میان می‌گذارد که تاکنون بر سر آنها بحث نشده است ازجمله مشخص‌شدن «سازمان‌های تروریستی» که باید بعد از آتش‌بس با آنها مقابله شود. برخی دیپلمات‌هایی که نخواستند نامشان فاش شود، تأکید دارند که این سند درست است. آنها می‌گویند البته این تنها یک پیش‌نویس بوده که در اصل آن را سازمان ملل متحد آماده کرده است. به گفته این دیپلمات‌ها البته تاکنون آمریکا، سازمان ملل و دیگران اصلاحاتی در این پیش‌نویس ایجاد کرده‌اند. 18 دسامبر گذشته شورای امنیت مسئله برقراری آتش‌بس را به درخواست کشورهای منطقه‌ای و بین‌المللی، از آمریکا گرفته تا روسیه و ایران و عربستان مورد تصویب قرار داد؛ مسئله‌ای که گروه‌های تندرویی مانند «داعش» و «جبهه النصره» شاخه القاعده در سوریه آن را نپذیرفته‌اند. دیپلمات‌ها می‌گویند شاید این مخالفت‌ها مدتی اوضاع را آشوب‌زده و توأم با هرج‌ومرج کند، زیرا آتش‌بس را گرو‌ه های مخالف مسلح میانه‌رو و دولت قبول کرده‌اند. ازاین‌رو انتظار می‌رود جنگ با گروه‌های تندرو مانند داعش و سایر گروه‌های مسلح دیگر همچنان استمرار داشته باشد. ازاین‌رو دیپلمات‌ها و تحلیلگران می‌گویند ممکن است به محض حمله، شبه‌نظامیان جبهه النصره در شمال سوریه به‌جای اینکه در یک مکان واحد تجمع کنند دست به کارهایی بزنند که به ضرر شهروندان عادی تمام شود یا حتی با گروه‌هایی که آتش‌بس را امضا کرده‌‌اند، درگیر شوند. مأموریت تعیین گروه‌های مخالفی که با امضای هرگونه توافق آتش‌بس در معرض حمله قرار خواهند گرفت برعهده اردن گذاشته شده است. یکی از نشانه‌های دشواربودن انجام چنین مأموریتی برای مثال آن است که گروه «جیش‌الاسلام» با مشارکت در گفت‌وگوهای صلح موافقت کرد اما بلافاصله پس از آن «زهران علوش»، رهبر این گروه، در حمله‌ای که می‌گویند از سوی هواپیماهای روسیه بوده، کشته شد. وزارت خارجه آمریکا، کشته‌شدن علوش را موجب پیچیده‌ترشدن تلاش‌های موجود برای تحقق صلح در سوریه دانست و «جان کری»، وزیر خارجه آمریکا، در این‌باره با همتای روسی خود، «سرگئی لاوروف»، گفت‌وگوی تلفنی کرد. 25 ژانویه وین دیپلمات‌ها می‌گویند «استفان دی میستورا»، سومین فرستاده سازمان ملل متحد در بحران سوریه، مسئولیت پایان‌دادن به جنگی را برعهده دارد که تاکنون بیش از 250 هزارنفر در آن کشته و میلیون‌هانفر آواره شده‌اند. دی میستورا ابراز امیدواری کرده است که گفت‌وگوهای بین دولت «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری سوریه و گروه‌های مخالف روز 25 ژانویه شروع شود. این مذاکرات بر دست‌یافتن طرفین به یک روند انتقال قدرت سیاسی در سوریه متمرکز خواهد بود. درهمین‌حال گفت‌وگوهایی جداگانه وجود خواهد داشت که شرایط آتش‌بس را بررسی کرده و پیش‌نویسی را که درباره آن صحبت شد به مرحله اجرا می‌گذارد. احتمال می‌رود در مورد برخی اصول این پیش‌نویس فورا توافق شود، مثل به‌رسمیت‌شناختن وحدت اراضی سوریه. اما مسائل دیگری نیز هست که بدون راه‌حل باقی مانده است مثل عقب‌نشینی «نیروهای خارجی موجود در سوریه که به صورت غیرقانونی حضور دارند»، چون ممکن است بشار اسد بگوید برخی نیروهایی که در سوریه هستند، بنا به درخواست دولت او و برای حمایت از او آمده‌‌اند و بنابراین حضورشان قانونی است؛ موضعی که قطعا گروه‌های مخالف مسلح با آن برخوردی منفی خواهند داشت. مسیری دشوار پیش‌نویس حاضر سه مورد را برای ایجاد آتش‌بس در نظر گرفته است که از یک منطقه تا منطقه دیگر فرق می‌کند: 1- جاهایی که آتش‌بس در آنها بعید است، یعنی اماکن حضور گروه‌های نامطلوب که تقریبا تروریستی محسوب می‌شوند. 2- آتش‌بس برای تمام کسانی که آن را پذیرفته باشند در هرکجا که باشند الزامی است. 3- برقراری یک نوع آتش‌بس محدود که در آن از اعمال خشونت‌آمیز کاسته شده یا استفاده از سلاح‌های معینی در آنها ممنوع است. دیپلمات‌ها و تحلیلگران می‌گویند، بزرگ‌ترین چالش، گردآوردن دولت اسد و گروه‌های مخالف و به‌خصوص گروه‌های مسلح برای کنارگذاشتن سلاح و نشستن بر سر یک میز است. «فرید هاف»، مسئول سابق وزارت خارجه آمریکا که متخصص در امور سوریه است و در شورای مطالعات آتلانتیک کار می‌کند، می‌گوید: «این سند درکل بیانگر دشواری‌های اجرای آتش‌بس است و همه نقاط سوریه را نیز شامل می‌شود؛ وقتی می‌گویم کل مناطق سوریه، شامل مناطقی نیز می‌شود که داعش آنها را تحت کنترل خود دارد». او می‌افزاید: «البته این غیرممکن است که بتوان به فرمولی دست یافت که مناسب حال همگان باشد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.