مشارکت در پروژه علمی چین
قدرتمندترین شتابدهنده ذرات
بابک فرهادی
چین در نظر دارد یک شتابدهنده ذرات بسازد که دو برابرLHC سرن اروپا باشد. پروفسور «نیما ارکانیحامد»، فیزیکدان ایرانیالاصل انستیتو مطالعات پیشرفته آمریکا، نیز بهعنوان یکی از مدیران ارشد در این پروژه حضور خواهد داشت. «ارکانیحامد» درحالحاضر استاد دانشگاه هاروارد و دارای کرسی استادی در دانشگاه پرینستون است. وی پیش از این در جریان طراحی، ساخت و آزمایشهای مرکز شتابدهنده ذرات در اروپا (سرن) نیز مشارکت داشته است. «نیما ارکانیحامد»، دکترای خود را در سال 1997 دریافت کرد و برای ادامه تحصیل در پستدکترا به دانشگاه استنفورد رفت. چین که برای پیشبرد پروژه شتابدهنده خود، از این نابغه ایرانی دعوت کرده، به طور رسمی اعلام کرده فاز نخست ساخت این پروژه عظیم را در سال2020 آغاز خواهد کرد. چین تصمیم دارد شتابدهندهای دو برابر شتابدهنده LHC اروپا و هفتبرابر قدرتمندتر از آن بسازد. هماکنون شتابدهنده LHC سرن در اروپا بزرگترین ابزار علمی دنیا محسوب میشود که تونل بزرگی به طول 27 کیلومتر دارد. اما طول تونل برخورددهنده چین، بین 50 تا صد کیلومتر خواهد بود. این شتابدهنده احتمالا در شمال چین و در دو بخش ساخته میشود. بخش نخست شامل بررسی ذره بوزونهیگز و سرنوشت آن در نتیجه برخورد است. بخش دوم نیز که قرار است کار ساخت آن در سال2040 شروع شود، برخورددهنده عظیم پروتون-پروتون نام دارد. از حیث فنی میتوان این بخش را نسخه کاملشده و بهروزشده LHC به شمار آورد. دانشمندان در بخش دوم این پروژه، پروتونها را با سرعتی بسیار زیاد و نزدیک به نور بههم برخورد میدهند و به بیان دیگر، این ذرات را با سرعت بسیار زیاد بههم میکوبند تا به بررسی ذرات تازهای بپردازند که در نتیجه برخورد پدید میآیند. دانشمندان امیدوارند با انجام چنین آزمایشهایی پاسخهایی برای معماهایی نظیر ماهیت ماده تاریک، انفجار بزرگ و سیاهچالهها ارائه شود. پروفسور «ارکانیحامد» درباره این پروژه میگوید: «چین در آینده پیشگام تمام کشورهای جهان در این عرصه خواهد بود». حضور این فیزیکدان ایرانیالاصل در چنین پروژه عظیمی، اعتبار بزرگی برای چین محسوب میشود و درحالی که مقامات عالیرتبه این کشور از بسیاری از فیزیکدانان و دانشمندان شناختهشده جهان در حوزه فیزیک برای همکاری در این پروژه دعوت کردهاند، اما همکاری «ارکانیحامد»، برای آنها ارزشی متفاوت دارد. «ارکانیحامد» درباره ویژگیهای این پروژه میگوید: «یک شهر دایرهایشکل منحصربهفرد را تصور کنید که در این پروژه شکل میگیرد و پیشگامان فیزیک ذرات از سراسر جهان در آن حضور پیدا میکنند. در این شهر شرکتهای فعال در زمینه فناوریهای نوین، فرصتی ایدهآل برای توسعه و پیشبرد تحقیقات خود پیدا میکنند. «نیما ارکانیحامد» که در زمینه فیزیک ذرات و نظریه ریسمان کاربردی، فعال است، در فهرست صد نابغه زنده دنیا جایگاه سی و دوم را به خود اختصاص داده است. گفتنی است هم پدر و هم مادر وی نیز فیزیکدان هستند که سالها پیش به کانادا مهاجرت کردند. بسیاری بر این باورند که پروفسور «نیما ارکانیحامد»، «اینشتین» زمانه است. او در سال 2012 به دلیل کار روی هیگز کوچک، موفق به دریافت جایزه فیزیک بنیادی شد. وی در سال 2005 نیز برنده یک جایزه دیگر از دانشگاه هاروارد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.