اصلاحطلبان، در ۲ دهه گذشته چگونه از محدودیتهای تبلیغاتی عبور کردهاند
گذشته چراغ راه آینده
نفیسه زارعکهن
در مسیر اصلاحطلبی و رفرم یا به اصطلاح همان تغییر، اصلاحطلبان همواره با دشواریهای زیادی روبهرو بودهاند و البته این شرایط خاص و ویژه فقط مختص ایرانیان نبوده که همهجای جهان رفرمیستها با آن دستبهگریبان بودهاند. یکی از زمانهایی که محدودیتها و سختیها خود را به رخ اصلاحطلبان میکشند، ایام انتخابات و فصل تبلیغات است. فصل مشترک همه آنها در تبلیغات برای اصلاحطلبان، محدودیت کانالهای تبلیغی بهویژه در دوران اصولگرایی هشتساله محمود احمدینژاد بوده است. انتخابات در دوران اصلاحات : اصلاحطلبان جدید، پس از دوقطبی چپ و راست در دهه 60، نخستین رقابت خود را بعد از انقلاب با انتخابات ریاستجمهوری هفتم آغاز کردند؛ آنجا که ناشناختهبودن كانديداي آنها از یکسو و حضور تمام امکانات در دست رقیب مثل صداوسیما و رسانه از سوی دیگر، امید اصلاحطلبان به پیروزی را تقریبا ناامید کرده بود. هرچند که استراتژیهایی که از سوی اصلاحطلبان تدارک دیده شد، پیروزی شگفتانگیزی را برای آنها رقم زد. چنین بود که آنها با تدارک سفرهای استانی، صد روز مانده به انتخابات از یکطرف و استفاده از شعارهای انتخاباتی مناسب مانند فردای بهتر برای ایرانیان از طرف دیگر، راه را برای پیروزی گشودند. نکته مهم دیگری که در این راه اصلاحطلبان مدنظر قرار دادند، استفاده از دانشگاه و دانشجویان بهعنوان قشر واسط بین روشنفکران و عامه مردم بود که باعث شد پیام دوم خرداد بهخوبی انتقال پیدا کند. و اینگونه، تحدیدهای اصلاحطلبان به فرصتی تبدیل شد تا بخشی از گفتمان سیاسی جامعه را از آن خود کنند. بعد از انتخابات دوم خرداد و البته پس از آن در دور دوم انتخابات ریاستجمهوری دوران اصلاحات، دستکم پنج انتخابات برگزار شد. در این رقابتها اگرچه سخن چندانی از رسانههای نو نبود، اما مطبوعات و نشریهها حال خوشی داشتند؛ اگرچه چندان هم نقشی در پیشبرد اهدافشان نداشت. شاید باید اینطور گفت که در این دوره به سبب محدودیتهای صداوسیما برای اصلاحطلبان و حتی پوششندادن اخبار، رئیسجمهور آنها از نعمت رسانه همگانی که بتواند تریبون آنها برای انتخابات باشد، محروم بودند و این گونه بود که مانند دوم خرداد سرمایه خود را به میان مردم و دانشگاهیان بردند و مرکز تبلیغات آنها دانشگاه شد. در نخستین انتخابات شوراها اصلاحطلبان نیاز چندانی به معرفی و کار تشکیلاتی نداشتند و شناختهبودن آنها خود عاملی در جهت رفع محدودیتها بود. اما کاری که آنها در مجلس ششم کردند، توصیههای انتخاباتی بود که روزنامه صبح امروز در آن ایام اعلام کرد و بهعنوان رسانه خبری پررنگ نقشی مهم در موفقیت اصلاحطلبان داشت. توصیه به فهرستی رأیدادن و کامل پرکردن تعرفههای انتخاباتی از مهمترین راهکارها در این دوره بود. چنین بود که پس از آن، اکثریت مجلس ششم را نیز به دست آوردند. احمدینژاد وارد میشود: در انتخابات ریاستجمهوری نهم، اما بازی دیگرگونه بود و حتی حضور هاشمیرفسنجانی در انتخابات به دور بعد کشیده هم سودی نداشت. شعار حقوقبشری و توسعهای اصلاحطلبان کاری از پیش نبرد. ضمن اینکه محدودیتهای تبلیغاتی اصلاحطلبان چنان بود که نمیشد بر آنها غلبه کرد. استفاده از مساجد بهعنوان مرکزی برای سازماندهی رقیب و ایجاد سیستم خوشهای آرا، درنهایت راه را برای احمدینژاد گشود. در دوران محمود احمدینژاد هم همزمان با انتخابات مجلس هشتم، بازهم اصلاحطلبان مجالی برای حضور کامل و با نیروهای اصلی در صحنه انتخابات نداشتند. آنان بیشتر در فضای جامعه مدنی و رسانهها به آگاهیبخشی میپرداختند. اصلاحطلبان عزم خود را جزم کردند: بعد از انتخابات ریاستجمهوری دهم، زمانی بود که آنها عزم خود را برای حضور در انتخابات جزم کردند و باوجود محدودیتها استراتژیهای مدون و متنوعی تدوین کردند. استفاده از سایتهای متنوع خبری و شبکههای اجتماعی که تازه جان گرفته بود، هم عامل دیگری در برابر محدودیت رسانهای و تبلیغات سنگینی بود که برای احمدینژاد صورت میگرفت؛ ضمن اینکه خلاقیتهایی مانند زنجیره انسانی را هم میتوان گامی مهم و تأثیرگذار در حرکت اصلاحطلبان برای مقابله با رقیبی که امکانات زیادی در اختیارش بود، عنوان کرد. انتخابات ٩٢ و حسن روحانی: سال ٩٢ و در شرایطی که اعتماد جامعه آسیب دیده بود. ولی بازی دگرگونه بود. حضور شبکههای اجتماعی که از قبل فراگیرتر شده بودند چنان مؤثر بود که تبلیغات مکتوب در برابر آن دچار ضعف و سستی شده بودند. البته مناظرههای تلویزیونی و حضور با اعتمادبهنفس حسن روحانی در تمام این نشستها نقش مهم دیگری در موفقیت حسن روحانی و اعتدالگرایان متمایل به اصلاحطلبان داشت. نکته مهم دیگر هم اتحادی بود که میان نیروهای تحولخواه درست و سربزنگاه ایجاد شد؛ بهگونهای که حس همدلی را به آحاد جامعه نیز منتقل کرد و چنین بود که روحانی پیروز میدان شد. و انتخابات مجلس دهم: و اکنون در شرایطی انتخابات مجلس دهم در پیش است که در، همچنان بر همان پاشنه قدیمی میچرخد. صداوسیما همچنان سلیقهای به گزارش اخبار و رویدادها میپردازد و اخبار اصلاحطلبان و تحولخواهان جایی در این رسانه ندارد. آنچه گزارش میشود انتقادات یکسویه از دولت بدون مجال پاسخگویی است. یافتن راههایی برای رفع این محدودیتها آنهم در شرایطی است که رسانهها و شبکههای اجتماعی چنان فراگیر شدهاند که خود بهتنهایی میتوانند نقش یک ستاد را ایفا کنند. چنین است که میتوان گفت باز هم اصلاحطلبان باید گذشته را چراغ راه آینده کنند تا بتوانند بر محدودیتهای موجود غلبه کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.