از خودمدیریت تا خودمختاری
افشین غلامی: بحران در ترکیه به اوج خود رسیده است و این کشور در آبستن حوادث بغرنجی فرو رفته است. جنگ ارتش ترکیه در شهرهای جنوبشرقی این کشور علیه حزب «دموکراتیک خلقها» و نیروهای هوادار حزب «کارگران کردستان» (پکک) و شهروندان ناراضی، نتیجه شکست مذاکرات صلح و دورشدن طرفین از عقلانیت بود. بازیگران در این مناقشه همدیگر را به کارشکنی در روند مذاکرات متهم میکنند و توطئه در انتخابات اخیر را دستمایه ناآرامیهای امروز میدانند. از سویی حزب «عدالت و توسعه» با شگردهای مخصوصی توانست در دور دوم انتخابات همه رقبا را به شکست وادار کند و از طرفی حزب دموکراتیک خلقها با پشتیبانی کردها برای نخستینبار وارد مجلس شد. اما تقابل ایدئولوژیک این دو حزب که یکی پسزمینه اسلامی و دیگری پسزمینه چپگرایانه دارد، به نوع نگاه دو اردوگاه «اخوانیسم» و «اوجالانیسم» برمیگردد. در بینش اول، توجه به بنمایههای اسلام سیاسی و حکومت اسلامی با چاشنی زندهکردن اسلام عثمانی و سیادت بر منطقه در دستور کار قرار داده شده بود. بینش دوم که از آموزههای سوسیالیستی و مارکسیستی آغاز کرده بود، به نقطهای رسید که «عبدالله اوجالان»، رهبر زندانی پکک، بهعنوان نظریهپرداز این حزب راه خود را از مارکسیست، به پساآنارشیست تغییر داد. او پس از زندانیشدن، تئوری «خودمدیریت دموکراتیک» را که نقطه عزیمت این فعلوانفعال فکری بود، تدوین کرد و گسترش داد و اعلام خودمختاری و استقلال از ترکیه را مناسب ندانست و بهجای آن به خودمدیریت دموکراتیک که نوعی از تصدی مشترک با بهرهگیری نیروهای بومی در مناصب استانی و محلی و سراسری بود روی آورد. اما اظهارات اخیر «صلاحالدین دمیرتاش»، رهبر مشترک حزب دموکراتیک خلقها و اعلام حرکت از خودمدیریتی دموکراتیک بهسوی خودمختاری، نزاع فراوانی را در ترکیه به وجود آورده است. درحالیکه مناطق شرقی و جنوبشرقی ترکیه در حالت جنگ شهری است، این اظهارات دمیرتاش و موضوع خودمختاری حاوی پیام ویژهای برای «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، است که تنها محدود به داخل شهرهای ترکیه نیست و بهصورت راهبردی به موضوع مناطق کانتونی شمال سوریه هم برمیگردد. دمیرتاش میداند اعلام این موضوع از لحاظ سیاسی چقدر برایش گران تمام شده و احتمال زندانیشدن او و چند نفر از اعضای حزب متبوعش وجود دارد اما با این حرکت سعی دارد روند تقابل با اردوغان را به دوره تازهای بکشاند. او و حزبش با شعار دموکراسی رادیکال برای ترکیه نوین قصد دارند نقش مدیریت فرهنگها را در مقابل شیوه متمرکز قومی و فکری در این کشور برجسته کنند. تلاش آنها فرار از تکقومیشدن ترکیه و دیکتاتوری حزبی است. اما چقدر این نوع نگاه با واقعیت امروز ترکیه همخوانی داشته و چقدر مفاهیم عرضهشده دارای حقیقت فلسفی است به این مسئله برمیگردد که استقبال گروههای مختلف جمعیتی از این نوع ایده تا چه ردهای است و آیا این موضوع مورد حمایت مردم ترکیه و بهخصوص کردها در شرق و جنوبشرق ترکیه قرار میگیرد یا نه. از سوی دیگر باید دید جبههگیری دستگاه قضائی ترکیه و قانون اساسی این کشور در مقابل این نوع مواضع به چه میزانی انعطاف داشته و چگونه به آن مینگرد. اظهار اینقبیل نظرات از طریق نمایندگان مجلس مسلما حاوی بار سیاسی و قانونی فراوانی است و کشیدهشدن اینگونه قضایا به مجلس ترکیه همان رؤیایی بود که کردها سالها برای رویارویی با سیستم تکفرموله ترکیه به آن میاندیشیدند. به نظر میرسد، استفاده از این ظرفیت سیاسی گام نخستی در پیدایش یکسری مطالبات تازه از طرف مردمان ترکیه نوین از دستگاه سیاسی این کشور باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.