درباره نابینایی برگشت ناپذير
«گلوکوم» چیست؟
حیدر امینی. فلوشیپ گلوکوم،استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران
بیماری «گلوکوم» (آب سیاه)، عمدهترین علت نابینایی برگشتناپذير و دومین علت شایع نابینایی بعد از آب مروارید در جهان بهشمار میرود. بر اساس آخرین آمار که در دوسال گذشته منتشر شده 64میلیون نفر در جهان به این بیماری مبتلا هستند که پیشبینی میشود تا سال2020 به 76میلیوننفر افزایش یابد. همچنین بر اساس آمارهای موجود در دنیا 5.4میلیوننفر بر اثر بیماری گلوکوم دچار نابینایی شدهاند که 90درصد این افراد در کشورهای درحالتوسعه زندگی میکنند. هرچه سیستم بهداشتی و درمانی یک کشور از سطح مطلوبتری برخوردار باشد، امکان تشخیص و درمان بیماری بهتر و سریعتر صورت میگیرد و طبعا نابینایی ناشی از آب سیاه کاهش خواهد یافت. از دیدگاه پزشکی این عارضه به دلیل اختلال در خروج زلالیه (مایع درون چشم) از منافذ بسیار کوچکی که در پیرامون عنبیه (دایره رنگی چشم) قرار دارند رخ میدهد. هرچند در برخی موارد منافذ ذکرشده تنگتر از معمول میشود، اما در موارد دیگری، با جلوآمدن عنبیه یا مسدودشدن این منافذ با رنگدانههای عنبیه یا یاختههای خون پس از خونریزی داخل چشم، مسیر تخلیه مایع داخل چشم تقریبا مسدود میشود. اگر زاویهای که مایع از آن خارج میشود، «باز» باشد به این نوع گلوکوم، گلوکوم زاویه باز اطلاق میشود. این عارضه در ابتدا علامت خاصی نداشته و دید فرد طبیعی و بیماری بدون درد است که با ادامهیافتن بیماری ممکن است باوجود همین دید خوب دور بیمار حتی قادر به راهرفتن هم نباشد. با طولانیشدن بیماری و عدم درمان مناسب دید مرکزی نیز از بین میرود و قسمت اندکی از دید محیطی باقی میماند که آنهم متعاقبا از بین خواهد رفت. این بیماری اغلب بر اثر بالابودن فشار داخل چشم ایجاد شده و موازی با آن تخریب عصب بینایی را بهدنبال دارد و از آنجا که فرایند این تخریب به صورت تدریجی صورت میگیرد در صورت مناسبنبودن درمان، سبب نابینایی فرد خواهد شد. مصرف خودسرانه برخی داروها بهخصوص قطرههای چشمی حاوی کورتن به مدت طولانی، سبب ابتلا به گلوکوم میشود که در صورت ادامه مصرف و مراجعهنکردن بهموقع به چشمپزشک، منجر به نابینایی فرد خواهد شد. استفاده از عینکهای دوربینی و نزدیکبینی با شماره بالا و نیز سابقه ضربه به چشم نیز ریسک ابتلا به گلوکوم را افزایش میدهند. بیمار مبتلا به گلوکوم در صورت عدم درمان ممکن است متوجه شود که «دید کناری» ندارد، درست مانند اینکه دارد از درون یک لوله نگاه میکند. ادامهیافتن بیماری ممکن است سبب از بین رفتن باقیمانده دید، حتی دید مرکزی شده و بیمار نابینا شود. با توجه به اینکه هرچه سن افراد بالاتر میرود، احتمال ابتلای آنان به این بیماری نیز افزایش مییابد، ضروری است افراد بالای 60سال بهطور سالانه مورد معاینات چشمی منظم قرار گیرند. البته نباید فراموش کرد که هیچ گروه سنیای از ابتلا به گلوکوم مصون نیست. براساس یک بررسی انجامشده در کشور، 80درصد افرادی که به بیماری آب سیاه مبتلا بودند از بیماری خود خبر نداشتند و در غربالگری شناسایی شدهاند که این امر ضرورت بیماریابی جهت این بیماری را میرساند. در ایران حدود 800 هزارنفر به بیماری گلوکوم مبتلا هستند و از این تعداد 650هزارنفر با وجود ابتلا به بیماری آب سیاه از بیماری خود آگاهی ندارند. از آنجا که احتمال ابتلای افرادی که پدر، مادر، خواهر، برادر و بستگان نسبی آنان دچار گلوکوم هستند به این بیماری پنج تا ششبرابر دیگران است، ضرورت دارد این افراد مورد معاینات منظم چشمی قرار گیرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.