|

شهری آبکش‌شده

محمدعلی عسگری

رمادی، آزاد شد. این خبری بود که دولت عراق روز دوشنبه آن را اعلام کرد و رسانه‌های مختلف نیز آن را پوشش دادند. آزادی رمادی از سوی رهبران جهانی مورداستقبال قرار گرفت و کارشناسان و تحلیلگران نیز، آن را نشانه عزم جدی ارتش عراق برای مقابله با داعش دانستند. برخی از همین الان از «پایان کار داعش در عراق» صحبت می‌کنند و برخی دیگر می‌گویند آزادی رمادی می‌تواند مقدمه‌ای برای بروز دوباره جنگ‌های عشایری در این شهر باشد. در این میان تصاویری که تلویزیون‌های جهان از رمادی پخش می‌کردند، شهری آبکش‌شده را به تصویر می‌کشید. ویرانه‌ای شبیه هیروشیما یا ناکازاکی که باید ابتدا آن را به عمق چندین متر شخم زد تا بتوان روی آن بنای تازه‌ای گذاشت. اما با کدام پول؟ چه کسی می‌خواهد این هزینه را تقبل کند؟ عراقی که تنها منبع درآمدش نفت است؛ این طلای سیاهی که امروز بسیاری از کشورهای منطقه را دارد به خاک سیاه می‌نشاند. بی‌تردید آزاد‌سازی رمادی یک پیروزی بزرگ و درخشان برای دولت «حیدر العبادی» و ائتلاف به رهبری آمریکا در عراق به‌شمار می‌رود. از سوی دیگر، شکست داعش در تکریت و رمادی می‌تواند تأثیر مهمی بر روحیه شبه‌نظامیان این گروه تروریستی گذاشته و زمینه را برای آزاد‌سازی بقیه مناطق نیز مهیا کند. اینها ضربه‌هایی است که «ابوبکر البغدادی» خلیفه خودخوانده داعش، در نوار صوتی اخیر خود دست پیش گرفته بود و تلاش می‌کرد جلوی تأثیرگذاری‌شان را بگیرد و نشان دهد اینها چیزی نیست. او تأکید داشت مصمم است به راه خود برای حفظ و تحکیم خلافت خودخوانده و سپس لشکرکشی به تمام نقاط جهان ادامه دهد. واقعیت اما می‌گوید گروه‌های تروریستی از جمله داعش این روزها در عراق و سوریه به‌شدت تحت فشار قرار گرفته‌اند. کشته‌شدن «زهران علوش» در سوریه و «ابواحمد العلوانی» در رمادی یا آزادسازی رمادی و الحویجه در عراق و بخش‌هایی از حمص و حلب در سوریه می‌تواند اثبات‌کننده همان نویدی باشد که نخست‌وزیر عراق داد و گفت سال 2016 میلادی سال شکست داعش در موصل خواهد بود. نکته‌ای که یک سال پیش نیز «ابراهیم الجعفری» وزیر خارجه کنونی عراق، آن را بر زبان آورد. او گفته بود احتمالا داعش در سال 2016 شکست خواهد خورد. این سخن آب سردی بر تصورات بسیاری ریخت که می‌پنداشتند داعش یک گروه کوچک بی‌برنامه و وحشی است و به طرفه‌العینی از هم پاشیده یا متلاشی خواهد شد. اکنون دولت عراق برای آزاد‌سازی فلوجه برنامه‌ریزی می‌کند که در حد فاصل بین رمادی و بغداد واقع شده است تا بعد از آن بتواند با فراغت بال به سوی موصل حرکت کند؛ شهری که از دو سال پیش تاکنون در تصرف داعش است و از آن به‌عنوان مرکز حکومت خود در عراق استفاده می‌کند. بااین‌حال فلوجه و رمادی داستانی جداگانه دارند؛ این دو همواره کانون ناراضیان بعثی و سلفی سنی علیه دولت بغداد بوده‌اند. از زمان سقوط صدام در سال 2003 تاکنون، این دو شهر بارها بین دولت مرکزی و ناراضیان (و این اواخر داعش) دست‌به‌دست شده‌اند. همین شهر رمادی تابستان گذشته یک‌ بار دیگر به دست داعش افتاد و طبق آنچه برخی منابع خبری می‌گویند، این برای پنجمین‌بار است که دولت مرکزی آن را تحت کنترل خود در می‌آورد. رمادی یکی از شهرهای همیشه ناآرام در دوران حکومت «نوری المالکی» نخست‌وزیر سابق عراق، بود و به‌خصوص باید آن را محل رویش یا ظهور و تولد داعش در عراق دانست. نوری مالکی در اواخر حکومت خود بارها قصد آن کرد که با یک بمباران هوایی، تمام شهر را با خاک یکسان و تکلیف این کانون نارضایتی را برای همیشه روشن کند اما آمریکایی‌ها و سیاستمداران سنی عراقی مانع این کار شدند. ناسازگاری ریشه‌دار ساکنان شهر (که بیشترشان وابسته به قبیله «دلیم» هستند) با مالکی زمینه را برای ظهور گروه‌های تروریستی از جمله داعش فراهم کرد. همین تجارب گذشته بار دیگر نیز می‌تواند تکرار شود و برای چندمین‌بار شهر رمادی را از چنگ دولت مرکزی خارج کند. مگر آنکه حیدر العبادی سیاست‌های دیگری را در قبال این دو شهر و بقیه مناطق سنی‌نشین عراق اتخاذ کند. تاریخ عراق اثبات کرده شیوه‌های سرکوبگرانه دوران «صدام» دیکتاتور سابق این کشور، چه علیه کردها یا اهل تسنن، ممکن است در کوتاه‌مدت اثربخش باشد و صداهایی را خاموش کند اما در درازمدت پیامدهای منفی و خطرناکی خواهد داشت. نباید فراموش کرد که هنوز داعش بخش‌های مهمی از خاک عراق از جمله موصل، دومین شهر پرجمعیت این کشور، را در تصرف خود دارد. حال دولت حیدر العبادی باید از یک سو بتواند به روند پیشروی‌ها برای آزادکردن این شهر و سایر مناطق ادامه دهد و از سوی دیگر با اتخاذ برنامه‌ها و سیاست‌هایی متفاوت با گذشته، مناطق آزادشده را حفظ کند و این مأموریت بسیار دشواری است، مأموریتی که به نظر می‌رسد محتمل است حیدر العبادی با پشتیبانی مرجعیت عراق از پس آن برآید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.