|

سیما نیازمند «گفتمان»

عباس نعمتی

این روزها رفتن «محمودرضا تخشید» از مرکز امور نمایش سیما و «احسانی» از مدیریت شبکه یک، حرف‌وحدیث‌های فراوانی را ایجاد و توجه‌ها را به خود جلب کرده است. عموم سؤال‌ها حول این سه محور می‌گردد: 1- چرا رفتند؟ 2- با آمدن جایگزین‌ها چه اتفاقی می‌افتد؟ 3- تفاوت نظرات معاون سیما و رئیس سازمان واقعیت دارد؟در چه حد است و... هرچند ازدست‌دادن یک مدیر خلاق و هوشمند امر مهمی است اما از آن مهم‌تر تغییرات سیستمی، مسائل ساختاری، سیاست‌گذاری و برنامه‌های یک سازمان است که در آن نقشه جامع، بزرگ‌تر و جایگاه و نقش نیروی انسانی هم مشخص می‌شود. به نظر می‌رسد مهم‌ترین چالش پیش‌روی سازمان صداوسیما ایجاد یک «گفتمان روشن، فراگیر، علمی و اقناع‌کننده» در سطح جامعه است. البته این مشکل، مشکل یکی، دوساله اخیر و مدیریت اخیر نیست و در یک سال هم نمی‌توان توقع داشت رسانه‌ای فربه و با نیروی انسانی فراوان و شبکه‌های متعدد بتواند در تمام ساختارها و برنامه‌ها تغییرات اساسی‌ای ایجاد کند اما توقع است نشانه‌ها و جوانه‌های آن در عرصه‌های مختلف رسانه، در شبکه‌های داخلی و برون‌مرزی، در خبر و در روزنامه جام‌جم کم‌کم به ثمر بنشیند. ایجاد هر گفتمان نیازمند «تحلیل» است. تحلیل و شناخت درست از: 1) وضعیت اجتماعی و مختصات مخاطب. تا وضعیت روحی، روانی مخاطب، نگرانی‌ها، مخاطرات، آرزوها و ارزش‌ها و نگرش‌های مخاطب درست و دقیق و علمی شناخته نشوند، رسانه از کجا می‌تواند تشخیص دهد، این مخاطب طالب چه غذایی است و چه نیازی دارد؟ همین‌طور، تا رسانه مسائل، مشکلات، آسیب‌های اجتماعی و ریشه‌ها و علت‌های آن را به‌درستی نشناسد و تحلیل جامعی از وضعیت سرمایه اجتماعی نداشته باشد، از کجا می‌تواند اولویت‌های خود را طراحی کند؟ یکی از دوستانی که برای یکی از شبکه‌های کشور آلمان کار می‌کرد می‌گفت از آنجا که این شبکه برنامه‌های سال 2018 خود را طراحی می‌کند، در برگه توجیهی ضرورت برنامه، باید توضیح داده شود، این برنامه پاسخ‌گوی چه نیازی در سه‌سال بعد جامعه است! این یعنی باید تحلیلی از وضعیت سه سال بعد وجود داشته باشد و نسبت برنامه با آن زمانه و اجتماع توضیح داده شود. 2) شناخت و درک صحیح از رسانه و چالش‌های پیش‌رو. امروز در جهان میزان مصرف اینترنت روزانه 5/4 ساعت است. تأثیر اینترنت بر زندگی، اجتماع و حتی مغز انسان و به‌تبع آن تغییر نگرش و رفتار انسان، امروز موضوع تحقیقات مختلفی در جهان بوده است. عکس تصور رایج که فکر می‌کنند استفاده از تلویزیون در عصر اینترنت کم شده، تحقیقات‌ نشان می‌دهد، میزان استفاده از تلویزیون در جهان در 10 سال گذشته بیشتر شده است. تحلیل روشن از آینده تلویزیون، رادیو و مطبوعات در جهان جدید، ضرورت هر نوع برنامه‌ریزی برای هر رسانه‌ای است. مثلا تلویزیون‌های نسل جدید تلاش کرده‌‌اند با امکان رؤیت هم‌زمان دو یا چند شبکه به علاقه‌ای که توسط اینترنت در مخاطب شکل گرفته و مشتاق است هم‌زمان چند صفحه باز کند و هم‌زمان در چند فضا حضور داشته باشد را پاسخ دهند. وقتی ابزار خودش را روزآمد کرده، رسانه هم باید خود را در فضای جدید بازتعریف کند. 3) پیام. بسیاری از مفاهیمی که رسانه می‌خواهد منتقل کند، روشن، مشخص و دقیق تعریف نشده‌اند و عناصر مختلف سازمان یک معنا را از آن استنباط نمی‌کنند. به‌همین‌دلیل هرکس از ظن خود یار آن می‌شود و نهایتا ماحصل جز آشوبی ذهنی که نتیجه ابهام‌های زبانی و اشتراکات لفظی است، نخواهد بود. مثلا از زمانی که رهبر انقلاب بحث سبک زندگی را مطرح کرد، عموما سبک زندگی را همان لایف‌استایل ترجمه کردند و راه افتادند که سبک زندگی شاخصه‌هایش چیست؟ و... درحالی‌که ایشان در سبک زندگی، ابتدا مابین توسعه و پیشرفت تمایز قائل می‌شوند و سپس سبک زندگی را «پیشرفت در عرصه نرم‌افزاری و اخلاق اجتماعی» عنوان می‌دارند. حال از این دو تعریف سبک زندگی که یکی ذیل پیشرفت و نگاه به افق پیش‌روست و دیگری لایف‌استایل و میراث سنتی و نگاه به پشت‌سر، دو میوه و برنامه درخواهد آمد. رسانه پس از تحلیل این سه مؤلفه، تازه می‌تواند تحلیلی روشن از فضا داشته باشد و تازه برنامه‌ای منسجم طراحی و از آن گفتمانی روشن، فراگیر، علمی و اقناع‌کننده ایجاد کند. اگر هدف این باشد و رسانه به این مسئله قائل شود در آن صورت درک می‌کند برای این نقشه بزرگ نیازمند بهره‌گیری از ظرفیت تمام نخبگان جامعه و سلایق مختلف است. در این صورت حذف هر یک نفر مدیر، کارشناس، هنرمند و مخاطب خسرانی بزرگ است و تلاش می‌شود همه دور این سفره به‌صورت فعال حضور داشته باشند و نقش‌آفرینی کنند. این هم راهی ندارد جز تحمل، سعه‌صدر، مهربانی و گفت‌وگو. تا از دل این گفت‌وگوها هم‌زبانی و نهایتا همدلی شکل بگیرد. کسی دقیقا نمی‌داند میزان اختلاف رأی معاونت سیما و ریاست سازمان در چه حدی است؛ وجود دارد، ندارد یا شایعه است. میزانی از آن بدیهی و ناشی از طبیعت دو انسان است.حتی اگر اختلافات در حد طبیعی باشد و اگر به شایعات پاسخ داده نشود، شایعات فراوان می‌شود و خود این شایعات کار خواهند کرد و اثر بیرونی از خود به‌جا خواهند گذاشت. این گفت‌وگو و همدلی در سطوح مختلف رسانه (مدیران ارشد و میانی. مدیران و کارشناسان و مدیران و هنرمندان) مقدمه‌ای است تا رسانه بتواند در سطح جامعه که در آن آستانه تحمل پایین آمده است، آرامش، مهربانی، گفت‌وگو، هم‌زبانی و نهایتا همدلی را توسعه و تعمیق بخشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.