ناسزا در فوتبال
محمد زارعی
فوتبال برای گروهی از بازیکنها یک زندگی و هواداری از تیمهای ورزشی برای گروهی از مردم یک عشق پرهیجان محسوب میشود. اما فوتبال به سبک ایرانی، داستان پرفرازونشیبی از ناسزاها را سالهای سال است که با خود دارد و چنان تبدیل به عادت شده که گویی فحشدادنها و فحشخوردنها در مستطیل سبز یک اپیدمیِ فوتبالی است و اگر بازیکن یا مربی روزی در یک مسابقه رسمی فحشی از روی سکوها نشنیده باشد، روز عجیبی است که باید دربارهاش اندیشه کرد. «تیری آنری» ملقب به «تیتی» بازیکن محبوب آرسنال و توپچیهای لندنی یک فرانسوی بود. او در مستندی مربوط به خداحافظیاش از فوتبال میگفت: «شما اگر یک روز یک توپچی باشید دیگر نمیتوانید توپچی باقی نمانید». این بازیکن محبوب، هواداران آرسنال را بخشی از زندگی شخصی خود میدانست و تا جایی محبوب بود که تندیسش را جلوی در باشگاه ساختند. چه میشود زمانی که «تیتی» از آرسنال میرود و با باشگاه بارسلونا مقابل تیم سابق قرار میگیرد تا اندازهای تشویق میشود که او از این همه استقبال شرمنده میشود؟ چرا او را برای ترک باشگاهش با ناسزا بدرقه نمیکنند؟ در دیدار نیمهنهایی جام حذفی فوتبال ایران بین تراکتورسازی و استقلال اتفاقاتی میافتد که کمترکسی را به تعجب وامیدارد. آن اتفاق فحشدادنها و ناسزاگفتنهای عده اندکی از تماشاگران تبریزی به بازیکنان و بدتر از آن به پیشکسوت این باشگاه، منصور پورحیدری با آنهمه سابقه و افتخارات ملی و باشگاهی بود. مخاطب این ناسزاها تنها پورحیدری نبود بلکه مهدی رحمتی و جالبتر از آن بختیار رحمانی نیز از این نعمات فوتبالی بینصیب نماندند. البته این پدیده فقط در تبریز مشاهده نشده و فحاشی را میتوان در تمامی ورزشگاههای ایران کموبیش دید. این آسیبی عمیق در فوتبال به سبک ایرانی است که میتواند تا مرز فروپاشی اخلاق در تمام جوانب پیش رود.اگر روزی را به یاد بیاوریم که به بالوتلی در جام ملتهای اروپا در دوره قبل بدترین توهینها شد و کار به جایی رسید که هواداران تیم مقابل آب دهانشان را به طرف او پرتاب کردند میتوانیم افول اخلاق را در این حادثه شوم ورزشی ببینیم. آن روز بالوتلی جواب آنهمه هوادار را با یک فوتبال زیبا و زدن یک گل برای پیروزی تیمش داد. او حتی بعد از گل، پیراهنش را درآورد و با گرفتن یک فیگور به طرف تماشاگران تیم رقیب درحالیکه اشک در چشمانش جمع شده بود خود را از آن همه حربه جنگی نجات داد. ناسزاها کار خود را کرد و تیم آن هواداران بیمقدار شکست خورد. اما این اتفاق در آنجا یک عادت همیشگی نیست.این اتفاق این روزها در ایران آنقدر تکرار شده است که بازیکنان، مربیان و داوران بختبرگشته را تا حدودی نسبت به آن بیتفاوت کرده؛ زیرا میدانند این یک عادت و هیجان کاذب فوتبالی است؛ اگرچه فحش نمیتواند باد هوا باشد. بازیکنان با شنیدن هر شاهبیت ناسزا، بیشتر حس مبارزه را درون خود تقویت میکردند. پس بسیار ساده مینماید که بگوییم فحش، باد هوا نخواهد بود.در ذهنیت انباشتهشده جامعه ایرانی و در شخصیت شکلگرفته آن، که نتیجه جامعهپذیری در ساختار فرهنگیمان است، رفتارکردن از روی غریزه و احساسات بهزعم رفتارشناسان و روانشناسان اجتماعی امری جاافتاده در شخصیت ایرانی است. کمتر هوادار یا فراتر از آن، کمتر شهروندی را میبینیم که در کشوقوسهای اجتماعی و در مواجهشدن با مسائل روزمرهاش سعی کند منطقی و آرام رفتار کرده و با گفتوگویی سالم اعتراضش را از شرایط پیشآمده اعلام کند. بازکردن گره با دندان و آشفتگی در رفتار بهویژه در داخل ورزشگاههایمان نتیجه شیوع چنین ناآرامیهای شخصیتی است که در جامعه ورزش تبدیل به یک اپیدمی شده است. اصولی در ورزشگاهها پابرجاست که میگوید: «من فحش میدهم، پس هستم». هواداران فوتبال همان شهروندانی هستند که درون جامعه زندگی میکنند و با هم و در روابط روزمره یکدیگر شریک کنشهای یکدیگرند. احترام به موازین حقوقی و فرهنگی و بهطورکلی شهروندی یکدیگر هرچه در جامعه رونق شگرفی یابد میتوان انتظار داشت در هر جایی مانند ورزشگاهها این شیوه روابط و بیان خواسته شیوع پیدا کند و به فرهنگ گفتوگوی ورزشیمان راه یابد. پس بهطورکلی فحشدادن و ناسزاگفتنها نهتنها نمیتواند باد هوا باشد بلکه میتواند بازیکنان تیم حریف را نسبت به اهداف خود حریصتر کرده و آنان را برای جنگی تمامعیار آماده کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.