|

تغییر معادلات سوریه به نفع اسد

اردشیر زارعی قنواتی : تحولات سوریه به سمتی حرکت می‌کند که به نظر می‌رسد هم‌اکنون دولت «بشار اسد» رئیس‌جمهوری سوریه و متحدان آن ازجمله روسیه دست بالاتر را برای تعیین روندهای سیاسی- نظامی این کشور نسبت به مخالفان داخلی و حامیان خارجی آنان پیدا کرده‌اند. این در صورتی است که قبل از دخالت مستقیم نظامی مسکو در حدود چهار ماه پیش بسیاری از سیاست‌مداران و تحلیلگران «ساعت روزشمار» سقوط دمشق و حتی سرنگونی اسد را کوک کرده بودند و عقب‌نشینی یا شکست‌های نظامی ارتش سوریه در عرصه میدانی جنگ تا حدی این وضعیت را نشان می‌داد. یک تصمیم بزرگ سیاسی- نظامی در عرصه ژئوپلیتیک توسط «ولادیمیر پوتین» رئیس‌جمهوری روسیه با هماهنگی ایران، حزب‌الله لبنان و همکاری دولت عراق برای ورود نظامی نیروی هوایی روسیه در عرصه میدانی جنگ سوریه توانست تمام این معادلات را تغییر داده و حتی یک چرخش معکوس را به نفع دولت اسد موجب شود. از آنجا که از همان ابتدای بحران سوریه و ورود این کشور به عرصه جنگ‌های داخلی و نیابتی، نقش قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در رقم‌خوردن تحولات، یک نقش تأثیرگذار و تعیین‌کننده بوده است، در شرایط کنونی نیز بعد از دخالت نظامی مسکو این روند در بحران فراملی سوریه توانست قدرت تعیین‌کنندگی خود را بر وضعیت موجود تحمیل کند. در شریطی که پیچیدگی بحران سوریه حتی تصور پیروزی را نیز برای هیچ‌کدام از طرفین مناقشه در چشم‌انداز نداشت و نخواهد داشت، تمامی معادلات «پیشینی» و «پسینی» در این بحران چندوجهی تنها در چارچوب میزان قدرت «هژمونیک» هریک از اضلاع منازعه برای تغییر وضعیت و تغییر روند وضع مناسبات قدرت در طول یک مناقشه مزمن قابل حصول تلقی می‌شود. درحالی‌که جناح مخالف و حامیان خارجی آن از همان ابتدای بحران، خارج از این چارچوب عینی در توهم دستیابی به یک پیروزی و مختومه‌کردن کار نظام اسد به سر می‌بردند و با استفاده از کارت بنیادگرایی اسلامی، خالق رنگین‌کمانی از گروه‌های تروریستی هم چون «داعش»، «النصره»، «جیش‌الاسلام»، «احرارالشام» می‌شدند، بازیگری چون پوتین با درک درست از وضعیت، اهدافی مشخص را برای اجرای پروسه مصالحه ملی در یک دوره انتقالی نشانه رفته بود. در چنین بستری است که در فاصله یک روز خبر کشته‌شدن «زهران علوش» رهبر قدرتمند گروه تروریستی جیش‌الاسلام به همراه معاون و سخنگوی این گروه در حمله هوایی روسیه در «غوطه شرقی» به گوش می‌رسد و ازطرف‌دیگر با میانجیگری سازمان ملل متحد طرح خروج جنگجویان مخالف اسد از تمامی طیف‌های اسلام‌گرایان تروریست از اردوگاه «یرموک» در حومه دمشق پذیرفته و عملی می‌شود. هم‌زمانی این دو حادثه به‌خوبی نشان می‌دهد که به موازات زیر ضرب قرارگرفتن گروه‌های جهادی در منطقه استراتژیک دمشق، گروه‌های تروریست به ناچار به دلیل برهم‌خوردن موازنه‌های سیاسی- نظامی در حساس‌ترین منطقه عملیاتی مجبور به پذیرش یک عقب‌نشینی و واگذاری مواضع خود به دولت اسد می‌شوند. در هر دوی این موارد به‌درستی می‌شود رد پای نقش تعیین‌کننده روسیه و دیگر متحدان منطقه‌ای اسد برای تغییر معادلات و همچنین درک بن‌بست موجود و ظهور خطر سرایت تروریسم جهادی به درون مرزهای اروپایی- آمریکایی را از بطن بحران سوریه توسط جناح حامیان غربی اپوزیسیون سوری مشاهده کرد. با ورود فعال روسیه به متن بحران سوریه می‌توان به این واقعیت عینی رسید که در حضور ارتش روسیه دیگر بحث دخالت مستقیم نظامی و سرنگونی اسد برای جایگزینی یک حکومت مطلوب از اساس منتفی شده است و ازطرف‌دیگر، به لحاظ ارتباط مستقیم بین گروه‌بندی‌های تروریستی در سوریه با حوادث تروریستی در قلب پاریس و سن‌باردینو از این پس نمی‌تواند «روی اسبی شرط‌بندی کند که هر زمان هوس کرد یک جفتک هم به ‌صورت صاحبان خود می‌زند». صدور قطع‌نامه 2254 شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره بحران سوریه نیز دقیقا در همین راستا به تصویب تمامی اعضای این شورا رسید و برای اولین‌بار با توصیه «بان کی مون» دبیرکل سازمان ملل موضوع برکناری اسد از قدرت از روند سیاسی حل بحران جدا شد. این وقایع (کشته‌شدن علوش و خروج جنگجویان اسلام‌گرا از یرموک) زمانی اتفاق می‌افتد که چند روز قبل از آن برای اولین‌بار مؤسسه معتبر و صاحب نفوذ «مذهب و ژئوپلتیک» در لندن اذعان کرد که حتی با نابودی داعش حداقل 65‌هزار جهادی افراط‌گرای دیگر به‌خوبی می‌توانند جای خالی آنان در سوریه را پر کنند. در این گزارش ضمن تأکید بر اینکه 60 درصد جنگجویان حاضر در بحران سوریه نیروهای افراطی و بنیادگرایان تروریست هستند، گفته می‌شود «غرب با معطوف‌کردن تمام توجهش به داعش، خود را در برابر خطر شکستی استراتژیک قرار می‌دهد اما شکست نظامی این گروه نقطه پایانی بر جهادگرایی در جهان نخواهد گذاشت». تمام مستندات میدانی و حتی چکیده این گزارش نشان می‌دهد که مشکل اصلی نه‌تنها داعش که به‌طور حتم ایدئولوژی بنیادگرایی است که در بستر آنارشی موجود در منطقه خاورمیانه و شاخ آفریقا هم‌اینک ثبات ملی- منطقه‌ای و امنیت جهانی را تهدید می‌کند. وقتی تمام قطعات این پازل خونین به‌درستی در کنار هم قرار داده می‌شوند، منطق سیاسی و حتی نگاه «مرکانتلیستی» به بحران سوریه حکم می‌کند که باید قبل از آنکه دیر شود و بر قربانیان این منازعه هولناک افزوده شود، راهی برای مصالحه سیاسی و دوری از ریسک تغییر چیدمان ژئوپلیتیک در یک حوزه حساس منطقه‌ای به بهانه‌های واهی جنگ «خیر و شر» یافت شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.