|

قطعه‌ای از کتاب پابلو ایگلسیاس

مهمات سیاسی در زمانه بحران

ترجمه: علی سالم

هفته گذشته پودموس به نظام دو‌حزبی اسپانیا پایان داد. آنچه در پی می‌آید قطعه‌ای است از کتاب پابلو ایگلسیاس با عنوان «سیاست در زمانه بحران: پودموس و آینده دموکراسی در اروپا». در این کتاب ایگلسیاس توضیح می‌دهد که تا چه حد پودموس در زیرسؤال‌بردن اجماع سیاسی و اقتصادی مسلط در اسپانیا موفق بوده و مخاطبان بیشتری را درگیر نظرات سیاسی خود کرده، نظراتی که اغلب محدود بودند به حلقه‌های بسته دانشگاهی.

اینیگو ارخون با خبرگزاری «لا توئرکا» تماس گرفت، یک شوی تلویزیونی اینترنتی که به بحث‌های اجتماعی و سیاسی می‌پردازد. ارخون گفت چیزی که موجب شد برنامه‌ ما جواب دهد تأمین مهمات سیاسی برای مردمی بود که درگیر مبارزه‌ای هرروزه برای کسب آزادی‌اند. این بی‌شک بزرگ‌ترین کاری بود که ما کردیم. لا توئرکا میزبان بحث‌ها و ایده‌هایی بود که نخبگان رسانه‌ای، سیاسی و دانشگاهی سال‌های‌سال نادیده‌شان گرفته بودند با این بهانه که زیادی رادیکال‌اند. به لطف لاتوئرکا این ایده‌های سیاسی به بحث‌های رایج در میان عموم بدل شد. برای اولین‌بار، با وجود همه سختی‌ها و محدودیت‌ها، چپ تاک‌شوی خودش را داشت و مهم‌تر اینکه از همان ابتدا فقط با خودش حرف نزد. مسلما شرایط موجود کار ما را راحت‌تر کرد. بحران اقتصادی زیرپای اجماع سیاسی مسلط را خالی کرده بود و توده‌ای از مردم خشمگین با داد‌و‌فریاد خواستار سلاحی بودند تا در میدان جنگ ایدئولوژیک از آن استفاده کنند. برنامه ما کم‌کم و به سبک خود بحث‌های داغی را بین مردم خشمگین در محل کار، کافه، دانشکده یا هرجای دیگر به راه انداخت. از آن گذشته، استدلال‌های ما فراتر از بخش‌های متعهد و ایدئولوژی‌زده جامعه رفت و تعداد روزافزونی از مردم عادی را توانمند کرد. بسیاری از آنها، حتی اگر در مقیاس وسیع از ایده‌های ما حمایت نمی‌کردند، دلایل و نگرش ما را همچون ابزاری برای نقد شرایط حاضر و دفاع از لزوم تغییر به عاریت گرفتند. حس بنیان‌نهادن شیوه‌ای جدید برای برقراری ارتباط سیاسی خیلی رضایت‌بخش بود. در میان ما به‌خصوص آنها که متفکران حرفه‌ای بودند (مثل استادان یا محققان دانشگاه‌ها یا موسسات مستقل) از موفقیت برنامه خوشحال شدند. چون به این معنا بود که تلاش‌های معمول ما دیگر فقط برای حرفه دانشگاهی‌مان نبود، بی‌هیچ تأثیری در آن‌سوی دیوارها، بلکه این تلاش‌ها بخشی از آنچه را ما در طول تحصیل از جامعه اخذ کرده بودیم به خود جامعه پس می‌داد. چنان‌که یکی از بهترین مورخان زنده اسپانیا، خوزه فونتانا با نیش‌وکنایه می‌گوید، اکثریت قریب‌به‌اتفاق مقالات دانشگاهی حتی یک‌بار هم ارجاعی به آنها داده نمی‌شود؛ هدف از آنها فقط حفظ رتبه‌بندی علمی نویسنده‌شان است. نویسندگان این مقالات انتظار ندارند حتی یک‌نفر آنها را بخواند. ما مشتاق بودیم کار فکری‌مان فراتر از عرصه‌های آکادمیک برود و لا توئرکا این امر را ممکن ساخت. از طرف دیگر، فعالیت در زمینه علوم اجتماعی - به‌خصوص با انگیزه‌های اضافی دستمزد یا اعطای بورس- وقتی پای رمزگشایی از وضعیت سیاسی و اقتصادی در میان باشد امتیازی برای شما محسوب می‌شود، مثل آتش‌نشانی که برای خاموش‌کردن آتش (و نیز برای روشن‌کردن آن) مجهزتر از همیشه باشد. مشکل اینجاست که همه قبول دارند آتش‌نشان‌ها مفیدند ولی قبول ندارند متفکران سیاسی حرفه‌ای هم مفید باشند. ما از این موضوع سرخورده شده بودیم. بدون یک «روشنفکر ارگانیک» (اصطلاح گرامشی برای «حزب» که منجر به چیزی بیش از یک ساختار اجرایی برای رقابت‌های انتخاباتی می‌شود)، در حصار دیوارهای دانشگاهی‌مان‌ گیر کرده و از جامعه جدا افتاده بودیم، در دام یک چپ، چپ اسپانیایی، که بی‌نظمی‌های کودکانه و کهنه تضعیفش کرده بود. آگاهی دردناک از نحوه بررسی موضوعات مهم سیاسی و ایدئولوژیک در رسانه‌ها این وضعیت را تشدید می‌کرد، رسانه‌هایی که ما هیچ صدایی در آنها نداشتیم. لا توئرکا، ما را قادر ساخت با تزلزل و دشواری فراوان در این زمین مبارزه کنیم، ولی به نتایجی دست یافتیم که روزبه‌روز بیشتر می‌شد و هرگز متوقف نشد. به‌تدریج بزرگ‌تر و بهتر شدیم. چندان نگذشت که پیام ما حتی به امپراتوری رسانه‌های خصوصی رسید، یعنی وقتی آنها تشخیص دادند ایده‌های ما و نحوه پیشبرد آنها آمار بینندگان‌شان را بالا می‌برد. وقتی فعالان یا تحلیلگران لا توئرکا بتوانند درباره افکارشان در تلویزیون و اینترنت صحبت کنند تعارض آراء واقعا بهتر می‌شود. گرچه دنیای رسانه‌ها تناقضات خطرناکی دارد که باید با دقت از آنها استفاده کرد، جنگ‌های رسانه‌ای قوانین خود را دارد و باید در زمین ایده‌ها رقابت کرد تا هژمونی به دست آورد. حضور منظم در برخی تاک‌شوهای سیاسی پر‌بیننده در اسپانیا نشانم داد تا چه حد مردمی که از آگاهی انتقادی برخوردارند و روز‌به‌روز بر تعدادشان افزوده می‌شود نیازمند استدلال‌ها، تبیین‌ها و نظرات مستدل‌اند که به آنها کمک کند از دنیای پیرامون‌شان سر در بیاورند، نظراتی که خشم آنها را به‌حق بداند، به آن پاسخ دهد و موجب شود خود را جزیی از جامعه‌ای بدانند که می‌خواهند تغییرش دهند. وقتی در کافه، سوپرمارکت، یا خیابان به کسانی برمی‌خورم که می‌خواهند از من برای مقابله با کارشناسانی که تا همین اواخر راه خودشان را می‌روند تشکر کنند، وقتی آنها می‌گویند من افکار آنها را به بیان درآورده‌ام، یا همان چیزی را گفته‌ام که آنها همیشه دوست داشته‌اند بگویند، احساس می‌کنم داریم کاری می‌کنیم که واقعا دیده می‌شود. کلمه «کاست» معمولا به دزدهایی اطلاق می‌شد که چارچوبی سیاسی برپا می‌کنند تا دموکراسی را از مردم بدزدند. این کلمه در واژگان سیاسی اسپانیا مسلط شده. امروز می‌توانیم دلگرم باشیم به دیدن صحنه رقت‌انگیزی از معماران سیاسی بحران که اشک تمساح می‌ریزند و می‌گویند «من از کاست نیستم». کتاب «سیاست در زمانه بحران» مجموعه‌ای ناچیز است از یادداشت‌های افشاگرانه که سودای تجهیز مهمات سیاسی برای استفاده عموم را در سر می‌پروراند. در این کتاب، من بینش‌هایی را جمع‌آوری کرده‌، ترتیب داده و دوباره فرمول‌بندی کرده‌ام که در بحث‌های لا توئرکا مطرح شده؛ بحث‌هایی با دوستان و رفقایمان، مناقشاتی با دشمنان و متحدان نصفه‌ونیمه‌مان و نیز در مقالات و بخش‌های مقدماتی برنامه‌ام طی چندسال گذشته. من در چهار فصل کوشیده‌ام درباره برخی مفاهیم سیاسی، تاریخ کشورمان و بحران اقتصادی که از نظر من موجب بحران رژیم سیاسی شده تعمق کنم. اسلاوی ژیژک می‌گوید «امروز، ایدئولوژی حاکم می‌کوشد بپذیریم تغییر رادیکال «ناممکن» است، ... بپذیریم نوعی دموکراسی که به بازی فاسد پارلمانتاریستی قابل‌تقلیل نیست «ناممکن» است». کتاب «سیاست در زمانه بحران» قصد دارد به مبارزه ایدئولوژی آنهایی برود که امکان تغییر سیاسی را انکار می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.