روایتی از زندگی ۲ پناهجو در اردوگاهی در شمال فرانسه
داستان یک جنگل
ژان کارر . ترجمه: نفیسه کریمی
با «ناجی» و «روسیو» در یک زمان و مکان دیدار کردم؛ در کافهای در جنگلهای شهر «کاله»؛ یکی از بزرگترین اردوگاههای پناهجویان در شمال فرانسه. اکثر پناهجویان اینجا در چادر میخوابند. اما چند ساختمان نیز ساخته شده است؛ محلی برای خرید، رستوران و چند ساختمان مذهبی از جمله یک کلیسای بزرگ و چندین مسجد. هرچند که خبری از ساختمانهای مقاوم نیست و اکثر آنها از چوب، برزنت و با سقفی حلبی ساخته شدهاند؛ اما همین هم میتوانست سرپناه کوچکی در برابر باران باشد. ازهمهمهمتر در برخی از آنها ژنراتورهای قابلحمل نصب شده است که شبهنگام تنها مکانهای روشن اردوگاه هستند. زمانی که به چادری که برای یک شب از داوطلبی قرض گرفته بودم، بازمیگشتم، بهناگاه باران شروع به باریدن کرد. جاده خاکی اردوگاه بهسرعت به گل تبدیل شد و در عرض چنددقیقه تا مچ پا در گل فرو رفتم. بهدنبال سرپناهی وارد کافه شدم و با خود فکر میکردم که حداقل تا زمان توقف باران در آنجا خواهم ماند. اما فراموش کرده بودم که برخی از افراد حتی در شرایط بحرانی نیز همچنان میهماننواز باقی میمانند. کافه مملو از آدم بود. تنها چهار یا پنج میز وجود داشت اما حداقل 30 نفر در صندلیهای پلاستیکی نشسته بودند برای افرادی که به زندگی در بریتانیا فکر میکردند، نشستن در کافهای که تا شب در آن قهوه و چای نیز سرو میشد، تنها محل برای معاشرتهای اجتماعی بود. تلاش ناکام بیشتر مشتریان این کافه از صحرای آفریقا، سودان، دارفور و اریتره آمدهاند و این کافه توسط دو اریترهای اداره میشود. به محض اینکه به آستانه در رسیدم، چندیننفر دعوتم کردند تا کنار آنان بنشینم و حتی برخی از آنان صندلیهایشان را تعارفم کردند. تقریبا همه تلاش میکردند تا جایی را برای من در بین خودشان باز کنند. من هم چسبیده به یکی از آنان نشستم؛ جایی که شش سودانی در حال گپزدن بودند. آنان بسیار خونگرم بودند اما از آنجایی که هیچیک از آنان نمیتوانست به زبان انگلیسی حرف بزند، تمام دیدار ما به محکزدن یکدیگر و تقسیم سیگار محلی گذشت؛ سیگاری که در مغازهها به قیمت 10 عدد، یک یورو فروخته میشد. سکوت وقتی شکسته شد که ناجی کنار من نشست. او چند قوطی کنسرو در دست داشت و چشمانش قرمز شده بود و در صورتش آثار یک درگیری شدید نمایان بود. او برخلاف تمامی افرادی که تاکنون با آنها آشنا شده بودم، بهراحتی به انگلیسی سخن میگفت و میخواست که داستانش را برای من روایت کند. چشمانش که من در ابتدا تصور کردم در اثر مصرف مواد قرمز شده است، در اثر گاز اشکآور سنگین متورم شده بود؛ شب گذشته زمانی که او میخواست با گذر از «تونل اروپا» به سوی بریتانیا برود، با نیروهای امنیتی درگیر شده بود. جوشهای روی صورتش هم نتیجه همین درگیری بود. دکتر داوطلب اردوگاه به او گفته بود که آثار گاز اشکآور تا هفته دیگر و بهمرور از روی صورتش محو میشود. او همچنین زانوهایش را برای بالارفتن از فنسها بسته بود؛ این ششمین تلاش پسری 30ساله در دو هفته گذشته بود. ناجی توضیح میدهد که مجبور است به بریتانیا برود؛ جایی که میتواند به محض ورود شغلی برای خود دستوپا کند و درآمدش را برای خانوادهاش در افغانستان بفرستد. ناجی با صدای لرزان گفت: «در دوماه گذشته هیچ تماسی با خانوادهام نداشتم، تا زمانی که پولی برایشان نفرستادهام نمیتوانم با فرزندانم صحبت کنم؛ باید شرایط را برای آمدن آنان آماده کنم». فرار از دست طالبان آخرینباری که ناجی با خانوادهاش صحبت کرده بود، بهعنوان خیاط در بلژیک مشغول به کار بود. او چندیورو که از دستمزد ناچیزش پسانداز کرده بود، برای آنان فرستاده بود. او در شهر «قندوز» افغانستان هم خیاطی میکرد و توانسته بود یک زندگی حداقلی را برای همسرش و دو دختر 14 و 12 سالهاش که از گفتن نامشان طفره میرفت، فراهم کند. اما زمانی که طالبان به او دستور داده بود برای جنگجویان این گروه به رایگان یونیفورم و لباس بدوزد، همهچیز تغییر کرده بود. فرار از اریتره به خاطر ندارم که دقیقا چه زمانی روسیو، مسئول اداره بار، متوجه انگلیسی صحبتکردن ما شده بود و به جمع ما پیوست. مانند ناجی، روسیو نیز مسلط به زبان انگلیسی بود و مشتاق بود تا خاطراتش از اردوگاه را برای من تعریف کند. او ماه گذشته به کمپ پناهجویان وارد شده بود و با همکاری دوستش که در پاریس زندگی میکرد، این کافه را راهاندازی کرده بود. معلم 30ساله اریترهای که در سال 2008 میلادی برای نخستینبار به اروپا فرار کرده بود، برخلاف ناجی خانوادهای نداشت. اما از زندگی تحت حکومت دیکتاتوری اریتره خسته شده بود. روز بعد، روز سختی برای من بود نه بهخاطر اینکه مجبور بودم اثرات شب گذشته را تحمل کنم، بلکه به این دلیل که پلیس محلی تصمیم گرفته بود عملیاتی را در سرتاسر کمپهای مختلف شهر کاله اجرائی کند. ساعت پنج صبح نیروهای پلیس به چادرهای مهاجران در سرتاسر شهر و بندر که اغلب از سوریه به آنجا رسیده بودند، حمله کرد و مهاجران مجبور شدند به جنگل پناه ببرند. نیروهای داوطلب برای آنان چادر آماده میکردند و به تازهواردان کیسهخواب میدادند؛ اما زمانی که نیروهای پلیس به جنگل رسیدند، همهچیز وخیمتر شد. پناهجویان با چشمان اشکبار ازبینرفتن زندگی موقتشان را نظاره میکردند؛ موبایل، پاسپورت، مدارک و هرچی که توانسته بودند با خود از وطنشان بیاورند، نابود شده بود اما هیچکس با پلیس درگیر نمیشد. آنان بهخوبی میدانستند که هرگونه مقاومتی برای آنان دردسر بیشتر را بههمراه دارد. تنها چیزی که بهدرستی در آن روزها دریافتم، آن بود که ساکنان کمپها بهخوبی فهمیده بودند که بهترین راه برای آنان آن است که همیشه سرهایشان را پایین نگه دارند. در هفتههای بعد هر زمان که میتوانستم با ناجی و روسیو صحبت میکردم. گپزدن با ناجی خلاف روسیو، کسی که مسئولیت اداره کافه را برعهده داشت، بسیار راحت بود؛ او کاری برای انجامدادن نداشت و تمام زمانش آزاد بود. دیگر بهخوبی میدانستم آنان از چه مسیری و از چه کشورهایی برای رسیدن به اروپا عبور کردهاند و پسانداز آنان در چه مسیری خرج شده بود. درحالیکه در یکی از خیابانهای کثیفِ یکی از توسعهیافتهترین کشورهای جهان نشسته بودم، میشنیدم که آنان چه انتظاری از کشور میزبان دارند. ناجی از طریق ایران و ترکیه به یونان رسیده بود؛ جایی که با خرید پاسپورت تقلبی و بلیت هواپیما از قاچاقچیان قرار بود به لوکزامبورگ برود. او داستانهای زیادی از کشتهشدن پناهجویان زمانی که همراه با قاچاقچیان در بالکان در حال سفر بود، در سینه داشت. او میگفت: «این سفر کوتاه برایم چهارهزارو 500 یورو هزینه داشت؛ تقریبا تمامی سودی که از خیاطی در قندوز جمع کرده بودم». او دوسال مداوم در سفر بود اما آهی در بساط نداشت و میگفت که با رسیدن به بریتانیا همهچیز تغییر میکند. سفر روسیو سفر روسیو کاملا متفاوت بود. وقتی برای نخستینبار در سال 2008 میلادی از اریتره فرار کرده بود، سفری کوتاه داشت و به محض ورود به سودان، دستگیر شده بود. او دوسالونیم را در زندانهای مختلف سودان و اریتره گذرانده بود. او توضیح میداد: «اما بعدا به ارتش اریتره پیوستم و به مرز اتیوپی فرستاده شدم». او در سال 2014 پس از آنکه پسانداز کافی برای پرداختن به قاچاقچیای که او را بهتنهایی به سودان ببرد تهیه کرد، بار دیگر از اریتره خارج شد. اینبار او در خانه امنی منتظر مانده بود و پس از چند هفته از مسیر خارطوم، پایتخت سودان، عازم اردوگاه پناهجویان شد. او توضیح میداد: «زمانی که به لیبی رسیدم، شرایط بسیار سخت شد چراکه دیگر پولی نداشتم». یکی از دوستانش که چند قاچاقچی را بهخوبی میشناخت، به او قول داده بود که از طرابلس عبور کند. اما سفر او که از ابتدا مانند کابوس بود، یک ماه طول کشید. سفرش را از مرز آغاز کرده بود. روسیو همراه با یکصدنفر دیگر پشت کامیون در حال فرار بودند که توسط نگهبانهای مرزی سودان متوقف شدند. او تعریف میکرد: «آنها به ما نگاه و شروع کردند به آزار جنسی زنان؛ زنان را به بدترین وجه تفتیش و سعی میکردند از کامیون دورشان کنند. تنها زمانی که زنان مقاومت کردند، قاچاقچی دخالت کرد و با دادن رشوه، زنان رها شدند. یکبار در لیبی راننده، ما را از کامیون پیاده کرد و مجبور شدیم مسافت زیادی را پشت کامیون در «آجدابیا» بدویم». روسیو با استفاده از لغات عربی برای توصیف گروه تروریستی توضیح داد: «آن زمان بود که فهمیدم در قلمرو «داعش» قرار داریم. قاچاقچیان بسیار میترسیدند و بههمیندلیل با بالاترین سرعت رانندگی میکردند». آنها 48ساعت مداوم رانندگی کردند تا در شب به بیابان رسیدند؛ جایی که روسیو فکر میکرد از سرما خواهد مُرد. زمانی که آنها در نهایت به آجدابیا رسیدند، به کمپ رفتند؛ جایی که مجبور بودند در فضای بسیار کوچک مانند کرمها در هم بلولند و از غذا و حتی آب هم خبری نبود. پس از آن به سمت طرابلس با بالاترین سرعت حرکت کردند و خرما تنها چیزی بود که آنها برای خوردن داشتند و گهگاهی یعنی هر زمان که کامیون متوقف میشد، آنان برگهای درختان را برای خوردن چنگ میزدند. در نهایت به ویلای ساحلی در شمال طرابلس رسیدند و بیش از یکصد مرد منتظر آنان بودند تا با قایق، آنان را به ایتالیا ببرند. اما روسیو مشکل دیگری هم داشت؛ دیگر پولی در بساط نداشت و نامش در هیچ فهرستی ثبت نشده بود و تنها به وعده دوستش در طرابلس دلخوش کرده بود. اما زمانی که یکی از خانهها آتش گرفت، روسیو از فرصت استفاده کرد و مخفیانه در یکی از قایقها پناه گرفت؛ آنجا بود که سفر او به شهر کاله در فرانسه آغاز شد. خلاف ناجی، روسیو هیچ عجلهای برای رفتن به بریتانیا نداشت. او به من گفت: «وقتی که دوستش از پاریس بازگردد، او نیز یکبار دیگر شانسش را برای رسیدن به لندن امتحان خواهد کرد». یکماه بعد پس از یک هفته، مجبور شدم به پاریس بازگردم و ناجی را با درد زانوهایش و روسیو را در کافهاش رها کنم. اما با خودم عهد کردم که یکماه بعد برای دیدن شرایط جدید آنها دوباره به کاله برگردم. دوباره در اواخر ماه اکتبر و در شرایطی عجیب به جنگل برگشتم. شمارهتلفنی که از ناجی داشتم در دسترس نبود و بههمیندلیل حدس زدم که به بریتانیا رفته باشد. به سراغ دوستش رفتم تا ردی از او بیابم. از روسیو شمارهای نداشتم و نتوانستم او را دیگر پیدا کنم. وقتی وارد کافه شدم، اثری از او نبود و دوستش که از پاریس برگشته بود، بار را اداره میکرد. نام او «خلیفه» بود. خلیفه به من گفت که روسیو هفته گذشته به بریتانیا رسیده و در لندن زندگی میکند. خلیفه به من شمارهای داد تا بتوانم با روسیو صحبت کنم. در تماس تلفنی او مرا به خانهاش دعوت کرد اما روسیو نیز تا آن لحظه خبری از ناجی نداشت و حتی نمیتوانست حدس بزند که چه بر سر ناجی آمده است. اما درنهایت توانستم ناجی را نه در بریتانیا بلکه در همان جنگل پیدا کنم. او رستوران خودش را به کمک یکی از دوستانش باز کرده بود و زمانی که در حال پخت جوجه و غذایی فرانسوی بود، با من همکلام شد. او تعریف کرد که پس از رفتن من، چندبار دیگر سعی کرده از طریق تونل به بریتانیا برود اما زانوهایش دوباره آسیب دیده بود. او گفت: «روزهایم بیهوده در کمپ سپری میشد؛ کاری برای انجامدادن نداشتم، بنابراین وقتی دوستم گفت که برای رستورانش آشپز میخواهد باسرعت به همکاری با او جواب مثبت دادم. او بااحتیاط درباره درآمدش از رستوران صحبت میکرد اما گفت که توانسته مبلغی را پسانداز کند و بهزودی برای خانوادهاش پول میفرستد. ناجی گفت: «هنوز با آنها صحبت نکردهام، سهماه گذشت اما هر زمانی که پول بفرستم، به آنان زنگ میزنم». او دیگر درآمدی از رستوران داشت و میدانست تضمینی برای زندگی بهتر در بریتانیا وجود ندارد اما با وجود این مطمئن نبود که بهزودی و بار دیگر شانسش را برای رفتن به بریتانیا امتحان نکند. با او خداحافظی کردم و برای دیدار با روسیو به بریتانیا رفتم. اما زمانی که به لندن رسیدم، او در آن شهر نبود و با استفاده از حمایتهای دولتی، خانهای در لیورپول داشت. بهتر از جنگل روسیو را در محلی یافتم که خیابانهایش با دیوارهای یک مدل آجری احاطه شده بود. او اتاقش را به من نشان داد؛ یک تخت، یک میز و سه چمدان در گوشه آن. او به شوخی گفت: «اینجا زیباتر از جنگل است و باران به داخل نمیبارد». یک هفته بود که در این اتاق زندگی میکرد و دولت بریتانیا به او قول داده بود که تا چندروز بعد به خانه دیگری فرستاده شود. روسیو، من را با چندنفر دیگر آشنا کرد که آنها نیز از جنگل به آنجا آمده بودند. وقتی از او پرسیدم اکنون که بیش از هفتسال از نخستین فرارت از اریتره گذشته و به بریتانیا رسیدهای چه برنامهای داری، لبخند زد و گفت: «نمیدانم چه آیندهای دارم، تنها بهدنبال یافتن کاری مناسب هستم. تا اینجا آمدهام که کار کنم، نهاینکه تنها در خانهای رایگان بهسادگی زندگی کنم». منبع: الجزیره
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.