آقای ترامپ به واشنگتن میرود
سیاوش رزمند
در نزدیکی 70 سالگیاش ایستاده است که پوسترهایش را اماراتیها از دوبی پایین میکشند و بسیاری او را ابله سیاسی بدونشانسی در حال انتحار روزانه در سیاست آمریکا میپندارند. از کوئینز نیویورک برخاسته است. وقتی این روزها میتوان با گوگلکردن نام او اظهاراتش را یکبهیک ردیف کرد، دیگر نیازی به بازخوانی بیوگرافیاش نداریم و میتوانیم به این توافق اولیه برسیم که او در نژادپرستی و اسلامستیزی در منتهیالیه راست افراطی قرار گرفته است، اما سؤالی که باید پاسخ داد این است که چرا «دونالد ترامپ» ستاره امروز سیاست آمریکاست؟ پوپولیسم سیاسی مختص آمریکا نیست که فرانسویها هم این روزها قرعه به نام «جبهه ملی» و «مارین لوپن» زدهاند و بریتانیاییها هم کمابیش «نایجل فراژ» را دوست دارند اما صدایی آرام و کمی آهستهتر. پوپولیسم راست دیگر اپوزیسیون بیرون از قدرت نیست که احزاب بیعمل راست یا چپ میانه به وسیله آن رأیدهندگان را برای ماشین انتخاباتیشان بترسانند. پوپولیسم سیاسی امروز بخشی از بازی واقعی در زمین سیاست ملی کشورهای غربی است و این بهنوبه خود اتفاقی خوب تلقی میشود. باید صادق باشیم که اگر از نظر دولتهای غربی اسلام کریماف برای ازبکستان، الهام علیاف برای آذربایجان، رجب طیب اردوغان برای ترکیه، عبدالفتاح السیسی برای مصر، رمضان خدیراف برای چچن و داعش برای سوریه و عراق مناسبند، در نتیجه دونالد ترامپ هم نباید گزینه نامناسبی برای قوه اجرائی ایالات متحده آمریکا باشد. این شوخی نیست، دونالد ترامپ با تمام هیبت کاریکاتوروارش و نظراتی که از فرط طنز و حماقت شانه به شخصیتهای کارتونی همانند «هومر سیمپسون» و «پیتر گریفین» میزند، حداقل تنها سیاستمداری در آمریکا بود که جلو شاهزاده «ولید بنطلال» سعودی ایستاد و از رفاقت با مرد قدرتمند کرملین، «ولادیمیر پوتین»، سخن گفت. واقعیت این است که همگان میدانند که در جریان انتخابات درونحزبی و پس از آن در سطح کشوری کاندیداهای آمریکایی معمولا خطابههای تند یا شعارهای افراطی کم نمیدهند اما عملا پس از انتخابشدن، چرخ سیاست کشور چندان تغییر محسوسی در سطح کلان به خود نمیبیند. در اروپا نیز پیروزی آهسته ولی مستمر راست افراطی را نمیتوان متوقف کرد بلکه باید اجازه داد که اگر رأی شهروندان آن کشورها به آنها متمایل است پس حق تشکیل دولت برای آنها هم محفوظ باشد که این اصل اولیه در یک دموکراسی لیبرال است. حزب ناسیونالسوسیالیست آلمان از صندوق رأی به رایشتاک قدم گذاشت تا دموکراسی پارلمانی جمهوری وایمار را نهتنها تحقیر که مضحکه کند. «ماما مرکل»، شخصیت سال تایم است با ساختن اقتصادی باثبات، اما «پگیدا» در سوی دیگر هرروز در میان شهروندان کشور سابقا موجود «جمهوری دموکراتیک آلمان» (یا همان آلمانشرقی) هواداران بیشتری را جذب میکند. فرانسویها باید احتمالا از کاندیداتوری «مارین لوپن» برای انتخابات بعدی ریاستجمهوری دفاع کنند با این واقعیت که «جبهه ملی» حداقل در سیاستهای مهاجرتیاش نسبت به احزاب میانه و یکبامودوهوایشان صداقت بیشتری را نشان میدهد. سیاستهای مهاجرتی دهههای پیشین بریتانیا در راه دادن فراریان سیاسی اردنی، مهاجران پاکستانی، نیجریهای و دیگران، از لندن، «لندنستانی» برای رواج تفکر سلفی ساخت؛ همانطور که این مهاجران عربتبار تونسی و الجزایری آغوششان را بهسوی داعش گشودند. زمانی غربیها در هیبت بنلادن به دلیل جنگ مقدسش علیه بهاصطلاح کفار شوروی، سیمای جنگجوی صلح و آزادی را میدیدند و ریگان رهبران جهادی افغان را به دیدار میپذیرفت، دغدغه دموکراسی شیخنشینان محلی از اعراب نداشت تا اینکه دیگر مردم جمهوریهای اتحاد شوروی و دیگر بلوک شرق، کرکرههای احزاب کمونیست حاکم را پایین کشیدند و نجیبالله در چهارراه «آریانا» کابل بیجان شد تا وارد دنیای نوینی شد مملو از مردانی مصمم با ریشهای پریشان و زنانی با بمبهای انتحاری در برقع در راه نیویورک و دیگر شهرهای جهان آزاد. اگر مردم ترکمنستان توانستند 16سال جنون «صفر مراد نیازاف» را تاب بیاورند و هزینهاش را بپردازند، پس برای آمریکاییها هم غیرممکن نخواهد بود که دونالد ترامپ را برای یک یا دو دوره رئیسجمهورشان بدانند. این طنز انتخاباتی روی دیگر ائتلافهای سست احزابی فاقد بدنه اجتماعی است که سکان اجرائی کشورهای غربی را دستبهدست میکنند، هرچند این بازی در بیرون اروپا خشونت، فساد و شقاوت بیشتری مییابد: «اشرف غنی»، متقلب انتخاباتی، با ثروت هنگفتش در ارک ریاستجمهوری کابل روی تن بیجان آنچه از افغانستان باقی مانده، اقامت گزیده است و «الهام علیاف» به نام مبارزه با تروریسم به سرکوب مردم «نارداران» میپردازد و بههمراه حلقه محدودی از نزدیکان و حلقههای امنیتی و اقتصادیاش، جمهوری آذربایجان را در شرایطی قرونوسطایی و فئودالی نگه داشته است. آنهم در کشوری که با وجود درآمد هنگفت نفت هنوز بسیاری از شهروندان جمهوری آذربایجان از آبگرم یا گازکشی محروم هستند و آزادی برایشان خلاصه در نظارهکردن تصاویر ریختوپاشهای هرروزه خاندان علیاف و رهبری ابدی که هنوز زنده از قاب تلویزیون آنها را نظاره میکند یعنی «حیدر علیاف» میشود. در کشوری که رسانهها تماما در کنترل دولت و دستگاه مخوف امنیتی خانوادگی علیافهاست، آنها به وضوح و روشنی مقدم شما را به «کرهشمالی قفقاز» خوشامد میگویند. اما همهچیز به این ابزوردیسم و تاریکی منتهی نمیشود که هنوز روزنهای از صلح و امید برای شهروندان جهان باقی مانده است. اگر «الکسیس سیپراس» و «سیریزا» در یونان قدرت را به دست میگیرند و یک دموکراسی مستقیم را به اروپا نشان میدهند یا حزب کارگر بریتانیا بالاخره به خانه اصلیاش بازمیگردد و کنشگری بینظیر و سیاستمداری صریح و صادق چون «جرمی کوربین» را به ریاست انتخاب میکند، ما میتوانیم امیدوار باشیم که «هی» («نه» در زبان یونانی) تبدیل به نمادی جهانی برای تمام آن کسانی است که انتخابشان «مارین لوپن»، «سلمان بنعبدالعزیز آلسعود»، «دیک چنی»، «رجب طیب اردوغان»، «رابرت موگابه» و البته «دونالد ترامپ» بهطورقطع نخواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.