|

چرا کردها در ترکیه ناراضی‌اند

افشین غلامی

درگیری‌هایی که پس از دور اول انتخابات پارلمانی ترکیه در شهرهای جنوب‌شرقی ترکیه بین پلیس و مردم آغاز شده بود، همچنان به قوت خود باقی است. این نارضایتی‌ها طغیان اندیشه ضدراست‌گرایی در برابر میلیتاریزه‌شدن بخشی از ترکیه نوین است که پروسه همگرایی اجزای فرهنگی و هویتی آن از رهگذر همانندسازی و ذوب اجتماعی عناصر قومی در یک کلیت واحدی به ‌نام ترکیه می‌گذرد؛ کلیتی که از لحاظ فرهنگی و ریشه‌های زبانی و هویتی به‌جز فهم مشترک تاریخی از اسلام به‌عنوان مبانی دینی، قرابت کمتری در دیگر مصادیق هویت‌ساز یا هویت‌پذیر می‌یابد. پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی به‌عنوان کلونی فرهنگی با شرکت ملیت‌های متعدد، ساخت ترکیه نوین بر شاکله یک هویت و یک تاریخ مشترک بنا شد؛ مجموعه‌ای که موجودیت خود را در استیلای نژادی، زبانی و فرهنگ ترکی متجسم می‌کرد. آسیب این‌گونه رویکرد، منجر به فاصله‌گرفتن هرچه بیشتر گروه‌ها و عناصر هویتی و قومیتی ترکیه در همگرایی ملی و پروسه دولت‌سازی مدرن در ترکیه شد. حکومت‌کردن نزدیک به یک قرن ارتشیان، سیاست‌مداران لائیک و سکولار و اینک اسلام‌گرایان آتاتورکی بر پهنه ترکیه پساعثمانی نه‌تنها نتوانسته است با معیارها و آرمان‌های ناب دموکراسی و فضیلتی به نام آزادی پیوند ایجاد کند بلکه هنوز با گوهر راستین دموکراسی که اصل پذیرش حقوق دیگری است فاصله فراوانی دارد. تسلط پیاپی کودتاگران ارتشی بر ارکان حکمرانی ترکیه و سرکوب مطالبه‌گران اجتماعی از اواسط دهه 50 تاکنون، نتوانسته است، حرکت و جنبش‌های رهایی‌گرایانه را خاموش کند بلکه روزبه‌روز به موجودیت آنها می‌افزاید. دراین‌بین آمدن حزب «عدالت و توسعه» به میدان سیاست ترکیه به‌عنوان آلترناتیو و آبی بر آتش گروه‌های راست محافظه‌کار و ملی‌گرای ترک هم نتوانست به اصل حقوق شهروندی برپایه شهروندبودن و نه یک‌قومیت‌بودن و همچنین توزیع عدالت اجتماعی کمک کند، همچنان که خود به چالشی در برابر تحقق این موضوع تبدیل شده است. رویکرد «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهوری ترکیه، به مسئله کُردها یک رویکرد استراتژیکی است؛ از سویی او مخالفان قانونی خود، حزب «دموکراتیک خلق‌ها»، را در سیاست داخلی سرکوب می‌کند و از سویی رابطه تجاری و بازرگانی کلانی با منطقه اقلیم کردستان عراق برقرار می‌کند و از طرف دیگر کردهای سوریه را در محاصره اقتصادی و نظامی و لجستیکی قرار می‌دهد. این نگاه مثلثی به کردها که به دلیل ترس از قدرت‌گیری سیاسی احتمالی کردها در منطقه بوده، به هر عملی دست می‌زند تا کردها به این هدف دست پیدا نکنند. متوقف‌کردن پروسه آشتی در ترکیه، کودتای انتخاباتی علیه حزب دموکراتیک خلق‌ها پس از دوره اول انتخابات پارلمانی، ناتوانی در مهار بمب‌گذاری‌های داخل شهرهای ترکیه، هجوم مجدد داعش به کوبانی از داخل مرزهای ترکیه، کمک مالی و تجهیزاتی به داعش و النصره و خرید نفت از داعش و ورود نظامی به داخل خاک عراق همه‌وهمه نشانگر این موضوع است که اردوغان از آینده کردها در منطقه واهمه شدیدی داشته و تلاش می‌کند به هر صورت ممکن شریان‌ها و نقاط هراس‌انگیز وصل این مثلث را قطع کند. به نظر می‌رسد تاکتیک صرفا سودجویانه و ایدئولوژیک و نه ملی‌گرایانه و ناتوانی سیاسی در ادامه پروسه آشتی و غره‌شدن در کسب کرسی‌های پارلمانی اردوغان را بر آن داشت تا با کمک قدرت‌های جهانی سیاست‌های توسعه‌طلبانه خود را در منطقه به پیش ببرد که ورود روسیه به معادلات این رویکرد را با چالش روبه‌رو کرده و کردها را در مقابل خود قرار داده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.