رویگردانی کانادا از سیاست خارجی نئومحافظهکارانه
در تاریخ هشتم سپتامبر سال 2012 میلادی، «استفن هارپر»، نخستوزیر کانادا و «جان برد»، وزیر خارجهاش، در نشست همکاری آسیا و اقیانوسیه در «ولادی وستوک» شرکت کردند. در طول این نشست، برد در جریان برگزاری یک کنفرانس مطبوعاتی بیانیهای را خواند. از آنجایی که محتوای بیانیه او ربطی به موضوع جلسه نداشت، مسئله بهسرعت در صدر عناوین خبری قرار گرفت و در سرتاسر جهان بازتاب پیدا کرد: کانادا روابط خود را با تهران قطع کرد. این بیانیه تقریبا رویکردی بیسابقه بود چراکه معمولا و طبق عرف چنین موضوعاتی به شدیدترین شکل ممکن مخفی نگه داشته میشوند و بهسرعت علنی نمیشوند. برد در فهرستی، علل و دلایل اتخاذ این تصمیم را بیان کرد. به گفته او، کانادا به دلیل نگرانیهای موجود برای امنیت کارکنان مرد و زن آن کشور در سفارت کانادا این تصمیم را اتخاذ کرده است. او تأکید کرد که حمله علیه سفارت بریتانیا در تهران میتواند بهعنوان شاهدی در نظر گرفته شود که دیپلماتهای کانادایی در تهران در خطر هستند. این در حالی بود که حمله علیه سفارت بریتانیا نزدیک به یکسال پیش از آن تاریخ یعنی در نوامبر 2011 میلادی روی داده بود. همچنین «نیک کلگ»، معاون نخستوزیر بریتانیا، پس از آن حادثه بلافاصله اعلام کرد که بریتانیا قصد ندارد روابط خود با ایران را قطع کند. در اینجا بود که این پرسش مطرح شد که چرا کانادا بیش از بریتانیا مشتاق قطع روابط با ایران بود. همچنین تصمیم کانادا در سال 2012 میلادی اقدام دیپلماتیک آن کشور در جریان اشغال سفارت آمریکا در سال 1979 میلادی بود؛ زمانی که آنان به شش دیپلمات آمریکایی برای فرار از ایران کمک کردند. قطع روابط با ایران احتمالا میتوانست با توجه به فضای انقلابی آن زمان ایران و ذکر موضوع جدیبودن خطر برای امنیت کارکنان کانادا توجیهپذیر باشد اما در آن زمان کانادا قطع روابط دیپلماتیک با ایران را خواستار نشد. از زمانی که «لستر پیرسون»، برنده جایزه صلح نوبل در دهه 50 میلادی، به مقام وزارت امور خارجه رسید و پس از آن نخستوزیر شد تا سال 2003 میلادی سیاست خارجی کانادا با ویژگی حمایت از صلح و حفظ شرایط آن شناخته میشد. در سال 2003 میلادی، پس از آنکه «پائول مارتین» جایش را به «ژان کرتن» داد، سیاست خارجی کانادا به سمت راست حرکت کرد. این تغییر سیاست خارجی به سمت راست در دوران نخستوزیری استفن هارپر تکمیل شد؛ زمانی که حزب او در فوریه سال 2006 میلادی به قدرت رسید. زمانی که ژان کرتن بهعنوان نخستوزیر زمام امور را در دست داشت، مورد انتقادات هارپر قرار میگرفت. او دولت لیبرال کانادا را به تخاصم با آمریکا متهم کرد و گفت که «آمریکاستیزی» به ویژگی اصلی سیاستگذاری کانادایی تبدیل شده است. باوجود آنکه 71 درصد از کاناداییها از تصمیم دولت کرتن برای عدم ورود در جنگ عراق حمایت کردند، هارپر به دولت لیبرال حمله کرد و آن را بیجرئت و نوجوان قلمداد کرد. هارپر به طور خستگیناپذیری درصدد ایجاد یک شاخه کانادایی از نئومحافظهکاری آمریکایی در اتاوا بود. تحول دیگر در سیاست خارجی کانادا در دوران نخستوزیری هارپر، گرایش آن کشور بهسوی رژیم اسرائیل بود. در سال 2009 میلادی، نشریه «تورنتواستار»، پرخوانندهترین نشریه کانادایی، گزارش داده بود که کانادا پیش از برگزاری جلسه شورای حقوقبشر سازمان ملل متحد در حمایت از رژیم اسرائیل تنها ماند چراکه 47 کشور دیگر عضو همگی تهاجم نظامی رژیم اسرائیل در غزه را محکوم کردند. این نشریه اشاره کرده که ناظران بر این باورند که حمایت بیدریغ اتاوا از اسرائیل در جریان آن منازعه، گسست کانادا از موضع طبیعی پیشین خود محسوب میشد. اتاوا در برابر واشنگتن نتایج نظرسنجیهای انجامشده درباره انتخابات ریاستجمهوری سال 2016 آمریکا نشان میدهند که هیلاری کلینتون از نامزدهای دیگر با اختلاف زیادی جلوتر است. باوجود حمایت ضمنی او از توافق هستهای ایران، او بهعنوان فردی شناخته میشود که رویکرد خصمانهای نسبت به ایران دارد و طرفدار اسرائیل است. از آنجایی که براساس نظرسنجیها «برنی سندرز»، نامزد چپگرای حزب دموکرات، موفق به پیروزی در انتخابات مقدماتی دموکراتها نمیشود، رئیسجمهوری بعدی آمریکا، چه کلینتون باشد یا نامزدی از حزب جمهوریخواه، سیاست طرفداری از رژیم اسرائیل و اتخاذ موضع سرسختانه علیه تهران را پیگیری خواهد کرد. در این مورد، رویارویی میان واشنگتن و اتاوا محتمل است. چنین تنشی در روابط در دوران ژان کرتن و جورج دبلیو بوش نیز درباره حادثه یازدهم سپتامبر و حواشی آن وجود داشت؛ زمانی که کانادا پیشنهاد مشارکت در حمله به رهبری آمریکا علیه عراق را نپذیرفت. شاید یک استدلال این باشد که تغییر سیاست خارجی کانادا ممکن است تأثیر مثبتی بر ایران نداشته باشد چراکه کانادا یک بازیگر اصلی در عرصه سیاستگذاری جهانی نیست اما نباید فراموش کرد که آن کشور عضو گروه جی-7 است. با توجه به واقعیت لغو تحریمهای وضعشده بینالمللی علیه ایران و هموارشدن مسیر ورود شرکتهای اروپایی به تهران برای عقد قراردادهای تازه، انتظار میرود که اروپا احتمالا از سیاستهای تقابلجویانه دهههای گذشته فاصله بگیرد. در آن صورت خواهد بود که اتحاد میان کانادا و اروپا، آمریکا را منزوی خواهد کرد و واشنگتن سیاست سختگیرانهتری را علیه ایران اتخاذ خواهد کرد. چنین رویکردی در قبال ایران اجرای سیاستهای دلخواه برای آمریکا را دشوارتر میکند چراکه در آن زمان حمایت کانادا را نخواهد داشت و اروپاییها را هم نخواهد توانست با خود همراه کند، در نتیجه آمریکا فضای اندکی برای مانور در اختیار خواهد داشت. منبع: میدلایستای
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.